50 người trong cuộc hé lộ 5 xu hướng ESG tại Việt Nam

Khi ESG (môi trường, xã hội, quản trị) chuyển từ một lựa chọn sang yêu cầu bắt buộc, doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà câu hỏi không còn là “có làm ESG hay không” mà là “làm thế nào để ESG tạo ra giá trị thực”.

Chính từ nhu cầu tìm kiếm những kinh nghiệm triển khai thực tế đó, Vietnam ESG Practitioner Dialogue 2026 đã được Ipsos Việt Nam và Dear Our Community khởi xướng, lấy cảm hứng từ mô hình Ipsos ESG Council đang được triển khai tại nhiều quốc gia trên thế giới.

Đây là báo cáo đầu tiên tại Việt Nam tổng hợp góc nhìn của 50 lãnh đạo ESG đang trực tiếp triển khai các chương trình phát triển bền vững tại doanh nghiệp, từ tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp niêm yết đến doanh nghiệp tư nhân.

Không chỉ là một báo cáo nghiên cứu, sáng kiến này còn hướng đến việc xây dựng một cộng đồng kết nối những người làm ESG tại Việt Nam, tạo không gian để chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, thảo luận các thách thức trong quá trình triển khai và cùng tìm kiếm những giải pháp phù hợp với bối cảnh kinh doanh trong nước.

Báo cáo được công bố trong bối cảnh ESG đang bước sang một giai đoạn mới. Với cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam, yêu cầu đưa nội dung ESG vào báo cáo thường niên đối với các doanh nghiệp thuộc rổ VN30, cùng các quy định mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, ESG không còn là một sáng kiến mang tính tự nguyện mà đang dần trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp duy trì khả năng cạnh tranh.

Năm phát hiện đáng chú ý từ báo cáo

Một trong những nhận định nổi bật được đúc kết từ các chia sẻ trong báo cáo là ESG đang dần trở thành một dạng “giấy phép hoạt động” trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn này không còn đơn thuần giúp doanh nghiệp tạo lợi thế cạnh tranh mà đang trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì hợp đồng với khách hàng quốc tế, tham gia chuỗi cung ứng và tiếp cận các thị trường xuất khẩu. Một lãnh đạo doanh nghiệp tham gia khảo sát chia sẻ: “Nếu chúng tôi không đáp ứng đủ các yêu cầu ESG đúng hạn, hợp đồng sẽ không được gia hạn theo quy trình mua hàng của khách”.

Ngoài ra, báo cáo cũng cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang tiếp cận ESG theo bốn cấp độ trưởng thành khác nhau. Ở cấp độ đầu tiên là nhóm doanh nghiệp “tuân thủ thụ động”, chủ yếu thực hiện ESG để đáp ứng yêu cầu từ khách hàng hoặc cơ quan quản lý. Tiếp theo là nhóm “tích hợp từng bước”, nơi ESG bắt đầu được đưa vào một số hoạt động vận hành. Cao hơn là nhóm “tích hợp chiến lược”, khi các yếu tố ESG được lồng ghép vào quá trình ra quyết định và định hướng phát triển dài hạn. Ở cấp độ cao nhất, ESG trở thành một phần cốt lõi của mô hình kinh doanh và động lực tạo ra tăng trưởng. Dù khác nhau về mức độ trưởng thành, các doanh nghiệp đều hướng tới mục tiêu chung là tạo ra giá trị và lợi nhuận bền vững trong dài hạn.

Phát hiện thứ ba chỉ ra năm điểm nghẽn lớn đang cản trở quá trình thực thi ESG tại Việt Nam. Đầu tiên là những hạn chế về năng lực quản trị và khả năng dẫn dắt chuyển đổi trong nội bộ doanh nghiệp. Tiếp đến là thách thức trong việc đo lường tác động và xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản trị ESG. Nhiều doanh nghiệp cũng gặp khó khăn khi phải chứng minh hiệu quả đầu tư của các sáng kiến ESG, đặc biệt trong bối cảnh các lợi ích thường xuất hiện trong dài hạn thay vì thể hiện ngay trên báo cáo tài chính.

Bên cạnh đó là nghịch lý tiếp cận vốn xanh. Mặc dù nguồn vốn dành cho các dự án bền vững đang gia tăng, không ít doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc đáp ứng các điều kiện để tiếp cận nguồn vốn này. Cuối cùng là sự thiếu hụt về hạ tầng kỹ thuật, công nghệ và nguồn nhân lực chuyên môn. Một chuyên gia ESG tham gia báo cáo đã ví von: “Chúng ta có rất nhiều cây gậy nhưng rất ít củ cà rốt”, hàm ý rằng hệ thống chính sách hiện nay vẫn thiên về yêu cầu và chế tài hơn là các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi.

Phát hiện thứ tư liên quan đến nguồn nhân lực ESG. Chỉ khoảng một phần ba thành viên trong cộng đồng đang làm việc ở vị trí chuyên trách ESG. Phần lớn còn lại vẫn phải kiêm nhiệm nhiều chức năng khác như truyền thông, quản trị nhân sự, vận hành hay quản lý chất lượng. Thực trạng này phản ánh sự thiếu hụt đáng kể nguồn nhân lực có chuyên môn sâu về ESG trên thị trường lao động Việt Nam.

Phát hiện cuối cùng cho thấy tám ưu tiên ESG đang định hình chiến lược của nhiều doanh nghiệp trong giai đoạn tới. Bao gồm chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải carbon; quản lý rác thải nhựa; phát triển kinh tế tuần hoàn; minh bạch chuỗi cung ứng và hoạt động mua sắm; gắn kết người lao động; an toàn lao động; minh bạch hóa hoạt động báo cáo với các bên liên quan; và chuyển đổi số như một nền tảng hỗ trợ triển khai ESG hiệu quả hơn.

Từ cam kết đến tạo ra tác động thực sự

Từ những quan sát trên, Ipsos cùng cộng đồng các nhà thực hành ESG đã chia sè ba định hướng mà doanh nghiệp Việt Nam có thể cân nhắc trong giai đoạn tiếp theo.

Trước hết, doanh nghiệp cần chuyển từ việc đưa ra cam kết sang chứng minh tác động thực tế. Điều này đòi hỏi phải xác định rõ các chỉ số đo lường về môi trường, xã hội và kinh doanh; theo dõi kết quả trên toàn bộ chuỗi giá trị; đồng thời cung cấp những bằng chứng cụ thể về tác động mà các sáng kiến ESG mang lại.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần thu hẹp khoảng cách giữa ý định và hành vi của các bên liên quan. Mặc dù người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến phát triển bền vững, các quyết định mua sắm trong thực tế vẫn chịu ảnh hưởng lớn bởi giá cả, sự thuận tiện và thói quen tiêu dùng. Vì vậy, các chương trình ESG cần được thiết kế dựa trên hành vi thực tế của khách hàng, đồng thời làm rõ những lợi ích cụ thể mà sáng kiến mang lại thay vì chỉ truyền tải thông điệp ở cấp độ nhận thức.

Và cuối cùng là niềm tin cần được xây dựng thông qua hoạt động truyền thông minh bạch và đáng tin cậy. Trong bối cảnh ESG ngày càng trở thành chủ đề phức tạp và dễ gây tranh luận, nhiều doanh nghiệp có xu hướng thận trọng hơn khi truyền thông về các hoạt động phát triển bền vững. Tuy nhiên, sự im lặng đôi khi lại tạo ra khoảng trống thông tin và làm gia tăng hoài nghi từ các bên liên quan. Theo đó, doanh nghiệp cần truyền thông một cách chọn lọc, rõ ràng và dựa trên dữ liệu thực chứng, qua đó giúp các bên liên quan hiểu được những tác động tích cực mà các hoạt động ESG đang tạo ra đối với con người, cộng đồng và môi trường.

Nhìn rộng hơn, giá trị lớn nhất của Vietnam ESG Practitioner Dialogue không nằm ở việc đưa ra thêm một bộ tiêu chuẩn hay khuyến nghị mới mà là mang đến tiếng nói của những người đang trực tiếp thực hành ESG tại doanh nghiệp, qua đó phản ánh rõ hơn khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế, giữa cam kết và triển khai.

Khi ESG ngày càng trở thành điều kiện để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, những kinh nghiệm thực tiễn này có thể là nguồn tham khảo quan trọng cho các doanh nghiệp đang tìm kiếm con đường phát triển bền vững phù hợp với mình.