AI 'cầm lái' ngân hàng

AI Banking đang đổi cuộc chơi ngành tài chính

Trong khoảng một thập kỷ qua, Mobile Banking từng là biểu tượng lớn nhất của chuyển đổi số ngành ngân hàng. Chỉ với một chiếc điện thoại, người dùng có thể chuyển tiền, gửi tiết kiệm hay thanh toán mà không cần bước vào chi nhánh. Nhưng sự xuất hiện của AI Banking đang khiến cách vận hành của ngành tài chính thay đổi sâu sắc hơn.

Nếu Mobile Banking là giai đoạn “đưa ngân hàng lên điện thoại”, thì AI Banking là giai đoạn trí tuệ nhân tạo (AI) bắt đầu tham gia trực tiếp vào quá trình vận hành tài chính, từ phân tích dữ liệu, hiểu hành vi khách hàng, phát hiện rủi ro cho đến tự động thực hiện một phần giao dịch.

Tại hội thảo “Fintech - Đón nhịp thị trường, kiến thiết sự nghiệp” mới đây, nhiều chuyên gia cho rằng ngành tài chính đang bước vào giai đoạn chuyển dịch từ Mobile Banking sang AI Banking, nơi AI không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ giao dịch, mà dần trở thành một phần trong quá trình phân tích, ra quyết định và tự động hóa hoạt động tài chính.

Nói cách khác, ngành tài chính đang chuyển từ mô hình “con người thao tác trên ứng dụng” sang mô hình “AI đồng hành và hỗ trợ con người đưa ra quyết định”.

Ông Trần Huyền Dinh, Chủ nhiệm Uỷ ban Ứng dụng Fintech, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), cho rằng AI, blockchain và stablecoin đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc hạ tầng thanh toán toàn cầu. Trong mô hình này, AI Agent, tức tác nhân trí tuệ nhân tạo, có thể thay người dùng thực hiện giao dịch trên các hệ thống tài chính được lập trình tự động. Sự dịch chuyển đó không còn là dự báo xa.

Dữ liệu từ Artemis, Visa Onchain Analytics, CEX.IO và Chainalysis được dẫn tại hội thảo cho thấy khối lượng giao dịch stablecoin on-chain toàn cầu năm 2025 đạt khoảng 33.000 tỷ USD, tăng gần 10.000 lần chỉ trong bảy năm và lần đầu vượt tổng khối lượng thanh toán của Visa và Mastercard cộng lại.

Bloomberg Intelligence cũng dự báo đến năm 2030, stablecoin có thể xử lý khoảng 25% dòng tiền xuyên biên giới toàn cầu. Điều này đồng nghĩa hạ tầng tài chính trong tương lai sẽ ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, AI và các hệ thống kết nối mở.

Trong bối cảnh đó, khác biệt giữa các tổ chức tài chính sẽ không còn nằm hoàn toàn ở số lượng chi nhánh hay quy mô tài sản, mà nằm ở đội ngũ nhân lực vận hành những cấu trúc tài chính số mới.

Cuộc chơi mới kéo theo nhu cầu nhân lực liên ngành

Nếu trước đây ngân hàng có thể vận hành với sự phân tách tương đối rõ giữa khối công nghệ và khối nghiệp vụ, thì AI Banking đang khiến ranh giới này dần bị xóa mờ.

Một kỹ sư công nghệ không hiểu logic tài chính sẽ khó tạo ra sản phẩm phù hợp thị trường. Ngược lại, một nhân sự ngân hàng truyền thống cũng khó thích nghi nếu thiếu tư duy dữ liệu và khả năng làm việc cùng AI.

Điều các tổ chức tài chính đang tìm kiếm hiện nay không còn là nguồn nhân lực chỉ giỏi một chuyên môn đơn lẻ, mà là đội ngũ có khả năng kết nối giữa tài chính, dữ liệu, công nghệ và vận hành để giải quyết các bài toán thực tế của ngân hàng số.

Ông Nguyễn Vĩnh Tuyên, Phó tổng giám đốc Nam A Bank, nhận định làn sóng fintech hiện nay đang vượt ra ngoài phạm vi chuyển đổi số truyền thống. Thay vì chỉ số hóa dịch vụ, nhiều ngân hàng đang chuyển sang mô hình vận hành mở, trong đó ngân hàng mở (Open Banking) và giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API) cho phép ngân hàng trở thành một “lớp dịch vụ” trong hệ sinh thái tài chính số.

Điều này đồng nghĩa ngân hàng không còn chỉ cung cấp sản phẩm trên ứng dụng của riêng mình, mà phải kết nối trực tiếp với nhiều nền tảng, đối tác và dịch vụ khác để hình thành một hệ sinh thái tài chính linh hoạt hơn.

Theo ông Tuyên, AI đang dần trở thành “bộ não” của ngân hàng số, giúp tổ chức tài chính nâng cao năng lực phân tích dữ liệu, hiểu khách hàng sâu hơn và đưa ra quyết định thông minh hơn. Tuy nhiên, con người vẫn giữ vai trò tiên quyết trong việc vận hành và chịu trách nhiệm cho toàn bộ quy trình. Điều đó cũng khiến nhu cầu nhân lực của ngành tài chính thay đổi rất nhanh.

Điều đáng chú ý là thị trường hiện không còn tìm kiếm những nhân sự chỉ “biết công nghệ”. Báo cáo “Future of Jobs 2025” của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cho thấy khoảng 39% kỹ năng hiện tại của lực lượng lao động toàn cầu sẽ phải thay đổi trước năm 2030 do tác động của AI và tự động hóa. Trong đó, các nhóm nghề liên quan đến dữ liệu lớn, fintech, AI và máy học được dự báo nằm trong nhóm tăng trưởng nhanh nhất, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn đối với những nhân sự có khả năng kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu và bài toán kinh doanh.

Theo ông Võ Thanh Thiên Toán, Giám đốc công nghệ Công ty CP DecomStars, khác biệt giữa một người biết công nghệ và một người có thể tạo ra sản phẩm thực tế nằm ở khả năng hiểu bài toán vận hành, dữ liệu và nhu cầu doanh nghiệp.

Điều đó phản ánh một thay đổi lớn của ngành tài chính số: công nghệ không còn chỉ là bộ phận hỗ trợ phía sau, mà đang trực tiếp tham gia vào quá trình tạo doanh thu, quản trị rủi ro và xây dựng trải nghiệm khách hàng. Vì thế, các tổ chức tài chính cũng buộc phải thay đổi cách tuyển dụng và đào tạo.

Thay vì đào tạo tách biệt giữa công nghệ và tài chính như trước, nhiều tổ chức đang bắt đầu ưu tiên mô hình liên ngành, nơi sinh viên tài chính được tiếp cận công nghệ từ sớm, còn nhân sự công nghệ được đặt vào các bài toán vận hành thực tế của doanh nghiệp. Xu hướng này cũng đang bắt đầu tác động trở lại hệ thống giáo dục.

TS. Tô Bá Lâm, Hiệu trưởng Trường Đại học Quang Trung cho biết fintech, AI và blockchain đang từng bước tái định nghĩa cách vận hành của ngân hàng, doanh nghiệp và thị trường lao động. Trong bối cảnh đó, theo ông Lâm, giáo dục không thể đi sau chuyển đổi công nghệ, mà cần đồng hành, thậm chí đi trước trong một số lĩnh vực mới.

Theo định hướng của nhà trường, Đại học Quang Trung đang tăng cường kết nối với doanh nghiệp và hệ sinh thái công nghệ, đồng thời nghiên cứu phát triển các chương trình đào tạo liên quan fintech và công nghệ tài chính nhằm trang bị năng lực số, tư duy thích nghi và định hướng nghề nghiệp gắn với nhu cầu thực tiễn của thị trường.

Những chương trình như ABAII Unitour, hướng tới mục tiêu phổ cập blockchain và AI cho 1 triệu người cho thấy nỗ lực kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và hệ sinh thái công nghệ nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực cho chu kỳ tài chính số tiếp theo.