Ai đang kiếm tiền tốt nhất từ hoạt động cho vay?

>> Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"

Thu nhập lãi thuần đang tăng tốc cùng sự phục hồi của tín dụng

Sau giai đoạn nền kinh tế đối mặt với nhiều thách thức, hoạt động kinh doanh cốt lõi của ngành ngân hàng đang cho thấy những tín hiệu khởi sắc rõ nét. Điều đó được phản ánh trực tiếp qua chỉ tiêu thu nhập lãi thuần – nguồn thu quan trọng nhất của các ngân hàng, hình thành từ chênh lệch giữa lãi suất cho vay và chi phí huy động vốn.

Trong quý I/2026, tổng thu nhập lãi thuần của 27 ngân hàng niêm yết đạt hơn 150.600 tỷ đồng, tăng gần 17% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng hai chữ số khá ấn tượng, cho thấy khả năng sinh lời từ hoạt động tín dụng đang được cải thiện trên diện rộng.

Nhìn từ góc độ kinh doanh, con số này phản ánh hai diễn biến đang diễn ra đồng thời trong hệ thống ngân hàng. Một mặt, nhu cầu tín dụng của nền kinh tế đang hồi phục, giúp quy mô tài sản sinh lãi tiếp tục mở rộng. Mặt khác, nhiều ngân hàng bắt đầu hưởng lợi từ các chiến lược đã theo đuổi trong nhiều năm qua như gia tăng CASA, tối ưu hóa cơ cấu nguồn vốn và đẩy mạnh cho vay trung, dài hạn.

Tuy nhiên, đằng sau mức tăng trưởng chung của toàn ngành là sự khác biệt rất lớn về khả năng kiếm tiền giữa các ngân hàng.

Trong hoạt động ngân hàng, không phải chỉ tiêu lợi nhuận nào cũng có giá trị như nhau. Nếu lợi nhuận sau thuế phản ánh kết quả cuối cùng của cả bộ máy kinh doanh, thì thu nhập lãi thuần (NII) lại được xem là thước đo quan trọng nhất đối với hoạt động cốt lõi của ngân hàng.

VietinBank đang dẫn đầu về quy mô thu nhập từ tín dụng

Nếu xét trên số tiền tuyệt đối thu được từ hoạt động cho vay, VietinBank hiện là ngân hàng đứng đầu hệ thống.

Trong quý I/2026, thu nhập lãi thuần của VietinBank đạt gần 19.400 tỷ đồng, vượt qua Vietcombank để giữ vị trí số một toàn ngành. Ngay phía sau là Vietcombank với hơn 17.600 tỷ đồng.

Đáng chú ý, VPBank đã vượt BIDV để vươn lên vị trí thứ ba với gần 17.000 tỷ đồng thu nhập lãi thuần. MBBank tiếp tục góp mặt trong nhóm dẫn đầu với gần 15.000 tỷ đồng.

Nhìn rộng hơn, năm ngân hàng gồm VietinBank, Vietcombank, VPBank, BIDV và MBBank đã tạo ra hơn 84.000 tỷ đồng thu nhập lãi thuần chỉ trong ba tháng đầu năm, tương đương khoảng 56% tổng thu nhập lãi thuần của toàn bộ 27 ngân hàng được khảo sát.

Con số này cho thấy lợi nhuận từ hoạt động tín dụng đang tập trung ngày càng mạnh vào nhóm ngân hàng quy mô lớn. Đây cũng là những tổ chức có lợi thế vượt trội về quy mô tài sản, năng lực huy động vốn và khả năng mở rộng tín dụng.

Tuy nhiên, kiếm được nhiều tiền chưa chắc đã đồng nghĩa với việc kiếm tiền hiệu quả hơn.

Quy mô lớn chưa chắc đồng nghĩa với hiệu quả cao

Thu nhập lãi thuần phản ánh quy mô lợi nhuận mà ngân hàng tạo ra từ hoạt động cho vay. Nhưng để đánh giá hiệu quả thực sự của hoạt động này, giới tài chính thường nhìn vào một chỉ tiêu khác quan trọng không kém: biên lãi thuần (NIM).

NIM cho biết mỗi đồng tài sản sinh lãi đang tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau khi trừ chi phí vốn. Đây được xem là thước đo phản ánh chất lượng sinh lời cốt lõi của ngân hàng.

Dữ liệu đến quý I/2026 cho thấy sự phân hóa rất lớn trong hệ thống. Trong khi một số ngân hàng duy trì NIM quanh mức 2%, nhiều ngân hàng khác đạt trên 4%, thậm chí vượt 5%.

VPBank hiện dẫn đầu toàn ngành với NIM đạt 5,43%, mức cao nhất trong hệ thống ngân hàng niêm yết. Điều này cho thấy khả năng tạo lợi nhuận trên mỗi đồng vốn của VPBank vượt xa phần lớn đối thủ.

Theo sau là HDBank với NIM 4,54%, MBBank đạt 4,06%, KienlongBank đạt 4,04% và Techcombank đạt 3,83%.

Điều thú vị là không phải ngân hàng nào có thu nhập lãi thuần lớn nhất cũng sở hữu NIM cao nhất. VietinBank đang dẫn đầu về quy mô lợi nhuận tín dụng, nhưng VPBank mới là ngân hàng có khả năng tạo ra biên lợi nhuận tốt nhất trên mỗi đồng vốn được sử dụng. Điều này cho thấy hai cuộc đua khác nhau đang diễn ra trong ngành ngân hàng: cuộc đua về quy mô và cuộc đua về hiệu quả.

Vì sao VPBank, MBBank và Techcombank luôn nằm trong nhóm sinh lời cao?

Khi phân tích sâu hơn, có thể thấy những ngân hàng duy trì NIM cao thường sở hữu các lợi thế cạnh tranh rất riêng.

Trường hợp của VPBank phản ánh rõ mối liên hệ giữa khẩu vị rủi ro và khả năng sinh lời. Ngân hàng này có thế mạnh trong các lĩnh vực tín dụng tiêu dùng và bán lẻ, nơi lãi suất cho vay thường cao hơn đáng kể so với các khoản vay doanh nghiệp truyền thống. Đổi lại, mức độ rủi ro cũng lớn hơn. Chính đặc điểm đó giúp VPBank duy trì NIM cao nhất hệ thống trong nhiều năm liên tiếp.

MBBank lại đại diện cho một chiến lược khác. Thay vì dựa vào lãi suất cho vay cao, ngân hàng này tận dụng lợi thế từ nguồn vốn giá rẻ. Với tỷ lệ CASA thuộc nhóm cao nhất hệ thống, MBBank duy trì được chi phí vốn thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung. Điều này cho phép ngân hàng tạo ra NIM cao mà không cần đẩy mạnh các khoản vay rủi ro.

Techcombank cũng đang đi theo con đường tương tự. Lợi thế CASA lớn, hệ sinh thái khách hàng chất lượng cao và khả năng quản lý tài sản sinh lãi hiệu quả giúp ngân hàng duy trì biên lợi nhuận ổn định trong nhiều năm.

Những trường hợp này cho thấy khả năng kiếm tiền từ hoạt động cho vay ngày nay không chỉ phụ thuộc vào việc cho vay bao nhiêu, mà còn phụ thuộc vào chất lượng nguồn vốn và cấu trúc khách hàng.

CASA và tín dụng dài hạn đang bắt đầu cho quả ngọt

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của bức tranh thu nhập lãi thuần hiện nay là tác động ngày càng rõ của các chiến lược đã được triển khai từ nhiều năm trước.

Trong giai đoạn cạnh tranh mạnh mẽ về ngân hàng số, các nhà băng liên tục đầu tư để gia tăng CASA nhằm giảm chi phí huy động vốn. Khi tỷ lệ CASA tăng lên, chi phí vốn giảm xuống và lợi nhuận từ hoạt động cho vay được cải thiện đáng kể.

Song song với đó, nhiều ngân hàng cũng chủ động dịch chuyển danh mục tín dụng sang các khoản vay trung và dài hạn. Đây là những khoản vay thường mang lại biên lợi nhuận cao hơn nhưng cần thời gian để phát huy hiệu quả.

Đến năm 2026, độ trễ của các chiến lược này bắt đầu được phản ánh rõ trên báo cáo kết quả kinh doanh. Những ngân hàng có CASA cao và danh mục tín dụng được tối ưu hóa đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng thu nhập lãi thuần vượt trội so với phần còn lại của thị trường.

Nói cách khác, những gì đang xuất hiện trên báo cáo tài chính hôm nay thực chất là kết quả của các quyết định chiến lược được đưa ra từ nhiều năm trước.

Những cuộc bứt phá ít được chú ý

Bên cạnh nhóm ngân hàng dẫn đầu, dữ liệu cũng ghi nhận nhiều trường hợp tăng trưởng rất mạnh ở nhóm ngân hàng quy mô nhỏ và trung bình.

NCB và Bảo Việt Bank là hai cái tên nổi bật nhất với mức tăng trưởng thu nhập lãi thuần trên 55%. Mặc dù quy mô tuyệt đối chưa lớn, nhưng tốc độ tăng trưởng này cho thấy những nỗ lực tái cơ cấu đang dần mang lại kết quả.

Điểm đáng chú ý hơn nằm ở nhóm ngân hàng lớn. Vietcombank, MBBank, VPBank và VietinBank đều ghi nhận mức tăng trưởng thu nhập lãi thuần trên 25%.

Trong ngành ngân hàng, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao khi đã sở hữu nền doanh thu rất lớn thường khó hơn nhiều so với các ngân hàng quy mô nhỏ. Vì vậy, những con số này phản ánh khả năng mở rộng hoạt động và tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh ở mức đáng kể.

Ai đang kiếm tiền tốt nhất từ hoạt động cho vay?

Nếu chỉ nhìn vào quy mô lợi nhuận, VietinBank là ngân hàng kiếm được nhiều tiền nhất từ hoạt động tín dụng trong quý I/2026. Tuy nhiên, nếu xét về hiệu quả sinh lời trên mỗi đồng vốn, VPBank lại là cái tên nổi bật nhất nhờ NIM cao nhất hệ thống.

Trong khi đó, MBBank và Techcombank cho thấy một hướng đi khác: xây dựng lợi thế cạnh tranh từ nguồn vốn giá rẻ và khả năng quản trị bảng cân đối kế toán hiệu quả. Vietcombank tiếp tục khẳng định vị thế nhờ chất lượng tài sản và chi phí vốn thuộc nhóm tốt nhất ngành.

Nhìn rộng hơn, sự tăng trưởng mạnh của thu nhập lãi thuần cho thấy ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn thu hoạch thành quả từ các chiến lược về CASA, cơ cấu tín dụng và quản trị vốn được triển khai trong nhiều năm qua.

Và đó có lẽ là câu chuyện đáng chú ý nhất phía sau hơn 150.000 tỷ đồng thu nhập lãi thuần của hệ thống ngân hàng trong quý đầu năm 2026: cuộc cạnh tranh không còn chỉ nằm ở việc cho vay nhiều hơn, mà nằm ở việc ai có thể biến mỗi đồng vốn thành lợi nhuận hiệu quả hơn.

>> Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"