Ai được hưởng lợi từ thị trường carbon?

Tối ưu hệ thống trao đổi nhiệt - lò nung, ứng dụng phương pháp đồng xử lý, tức đưa chất thải thay thế nhiên liệu đốt và tăng cường phụ gia khoáng hoạt tính để giảm hệ số clinker là những giải pháp được Công ty CP Xi măng Vicem Hà Tiên ứng dụng để giảm cường độ phát thải khí nhà kính trong sản xuất xi măng.

Nỗ lực trên giúp nhiều sản phẩm của Vicem Hà Tiên đạt hệ số phát thải thấp hơn so với trung bình của ngành và đạt được nhiều chứng nhận môi trường uy tín. Những giải pháp được triển khai trong bối cảnh Vicem Hà Tiên được phân bổ mức hạn ngạch hơn 8.430.000 tấn phát thải carbon cho hai năm 2025 và 2026.

Hiện tại, Vicem Hà Tiên đang tiến hành đo lường toàn diện lượng phát thải xuyên suốt vòng đời sản phẩm. Nếu số liệu đủ tin cậy, nhiều khả năng công ty sẽ dư lượng hạn ngạch và có thể bán phần hạn ngạch còn dư trên sàn giao dịch carbon trong nước, mới chính thức triển khai thí điểm từ ngày 29/6 vừa qua.

Theo kết quả đánh giá tác động của hệ thống trao đổi hạn ngạch khí nhà kính và tín chỉ carbon do Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và môi trường thực hiện, xi măng là ngành có tiềm năng trở thành bên bán tiềm năng trên thị trường hạn ngạch phát thải.

Kết luận này dựa trên việc ngành xi măng dù gây ô nhiễm lớn nhưng có tiềm năng giảm cường độ phát thải carbon đáng kể nhờ các loại công nghệ mới.

Trong khi đó, nhiệt điện là bên mua tín chỉ carbon chủ yếu do việc vận hành phụ thuộc vào đốt nhiên liệu hóa thạch, dẫn đến cường độ phát thải ở mức cao. Ngành thép nằm ở giữa, có thể là bên mua hoặc bên bán hạn ngạch phát thải tùy thuộc vào nhu cầu thị trường và giá của mỗi hạn ngạch phát thải.

Với việc vận hành theo cơ chế thị trường, giá hạn ngạch phát thải sẽ tác động trực tiếp tới cung và cầu hạn ngạch theo độ co giãn nhất định. Giá hạn ngạch được giao dịch ở mức thấp sẽ khiến doanh nghiệp ít động lực giảm phát thải hơn và gia tăng nhu cầu mua hạn ngạch để bù đắp.

Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Phương Nam, Nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc Công ty Tư vấn & Dịch vụ đổi mới khí hậu KLINOVA, dù giá hạn ngạch carbon không cao, doanh nghiệp vẫn nên cố gắng giảm phát thải để “tiết kiệm” hạn ngạch.

Bởi, theo ông Nam, đây là minh chứng rõ nét nhất cho thấy nỗ lực bền vững của doanh nghiệp. Khoản tiền từ thị trường carbon, dù có thể ít ỏi, được ghi nhận trong báo cáo tài chính là cơ sở vững chắc để doanh nghiệp thu hút vốn đầu tư, khai mở thị trường xuất khẩu.

Cơ hội rộng mở

Song song với hạn ngạch phát thải, tín chỉ carbon hấp thụ cũng là sản phẩm được giao dịch trên thị trường carbon. Do đó, doanh nghiệp, tổ chức nằm ngoài danh sách hạn ngạch phát thải cũng có cơ hội tham gia sàn giao dịch carbon nếu vận hành dự án tạo tín chỉ carbon.

Hiện nay, tín chỉ carbon đang được nhiều nhà đầu tư trong nước và quốc tế quan tâm nhưng dự án tạo tín chỉ carbon tại Việt Nam mới chỉ được giao dịch trên thị trường tự nguyện.

Nghiên cứu của Công ty Aquila chỉ ra, doanh nghiệp sản xuất có nhiều tiềm năng tạo ra tín chỉ carbon thông qua tích hợp một số giải pháp vào quá trình vận hành. Trong đó, nổi bật có thể kể đến như việc ứng dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo, thu hồi nhiệt thải từ quá trình nung, sấy để tận dụng hay tái chế phế liệu.

Ngoài ra, một số dự án có thể tạo tín chỉ carbon theo hơn 200 phương pháp luận đã được Công ước khung Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) chấp thuận. Nổi bật và nhận được nhiều sự quan tâm nhất có lẽ phải kể đến tín chỉ carbon rừng.

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và môi trường, Việt Nam nhờ vào lợi thế khí hậu nhiệt đới, diện tích rừng tương đối lớn, có tiềm năng tạo ra khoảng 40 - 70 triệu tín chỉ carbon rừng mỗi năm đến năm 2030.

Tín chỉ carbon rừng có thể được bán trên thị trường carbon với giá khá cao nếu tích hợp những giá trị về văn hóa truyền thống và sinh kế của người dân bản địa. Do đó, việc khai thác tín chỉ carbon rừng sẽ tạo ra cơ hội kinh tế lớn, đặc biệt tập trung vào khu vực miền núi, vốn nhiều khó khăn và chưa có nhiều nguồn lực thúc đẩy kinh tế.

Ngoài ra, ngành nông nghiệp vốn có mức phát thải rất lớn, cũng có tiềm năng khai thác tín chỉ carbon thông qua thực hành nông nghiệp bền vững. Hiện nay, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa vùng Đồng bằng sông Cửu Long cũng đang đặt mục tiêu gia tăng thu nhập cho bà con nông dân, một phần nhờ vào tín chỉ carbon.

Với quy định hiện hành, Việt Nam đang cho phép doanh nghiệp được sử dụng tối đa 30% tín chỉ carbon để bù đắp hạn ngạch. Đây là mức cao so với thế giới, giúp nhu cầu tín chỉ carbon trên thị trường carbon được tối ưu.