Ngành tài chính tại Việt Nam đang quản lý kho dữ liệu khổng lồ, từ thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán cho đến tài sản công và bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, việc sở hữu nhiều thông tin không đồng nghĩa AI có thể vận hành hiệu quả.
Ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục công nghệ thông tin và chuyển đổi số, Bộ Tài chính cho biết, giai đoạn trước đây ngành tập trung số hóa quy trình, xây dựng hệ thống và đưa dịch vụ lên môi trường số. Sang giai đoạn 2026 - 2030, yêu cầu đặt ra là phải tiến thêm một bước: lấy dữ liệu làm tài nguyên, kết nối chia sẻ làm phương thức, AI làm công cụ và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.
"Điều quan trọng không phải chúng ta có bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu có đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và khai thác được hay không. Dữ liệu phải trở thành tài sản phục vụ phân tích, dự báo và ra quyết định", ông Hà nhấn mạnh.
Theo các báo cáo khảo sát của các tổ chức tư vấn toàn cầu như Gartner và McKinsey, hơn 70% các sáng kiến ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khu vực công gặp khó khăn hoặc không đạt kết quả kỳ vọng vì nguyên nhân dữ liệu bị phân mảnh, thiếu tính chuẩn hóa hoặc thông tin đầu vào không đủ độ tin cậy.
Khi dữ liệu chưa được làm sạch, việc áp dụng các mô hình học máy phức tạp chỉ làm tăng nguy cơ sai lệch trong dự báo và phân bổ nguồn lực công.
Yêu cầu với dữ liệu là đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và khai thác được, nhất là với ngành tài chính. Ảnh: Vân Anh
Đại tá Hà Nam Trung, Phó giám đốc Trung tâm dữ liệu quốc gia, Bộ Công an đánh giá, Việt Nam bước đầu đã có những nền tảng cơ bản, từ khung pháp lý, hạ tầng Trung tâm dữ liệu quốc gia đến các cơ sở dữ liệu quy mô lớn. Thách thức lớn nhất hiện nay là chuyển từ trạng thái "có cơ sở dữ liệu" sang "tối đa hóa giá trị từ dữ liệu".
Khi dữ liệu tài chính được chuẩn hóa và liên thông, người dân cùng doanh nghiệp sẽ không phải kê khai lại những thông tin sẵn có. Việc tái sử dụng dữ liệu giúp cắt giảm thủ tục hành chính và tiết kiệm đáng kể chi phí tuân thủ cho toàn xã hội.
Thực tế tại các đơn vị nghiệp vụ cho thấy áp lực này hiện hữu mỗi ngày. Ông Lưu Mạnh Tưởng, Phó cục trưởng Cục Hải quan chia sẻ, mỗi năm cơ quan này phải xử lý khoảng 20 triệu tờ khai, với kim ngạch xuất nhập tăng trưởng 10 - 20% mỗi năm.
Với khối lượng công việc khổng lồ, ngành hải quan tập trung đưa AI vào hai nhóm việc chính là hỗ trợ làm thủ tục thông quan tự động 24/7 và hỗ trợ cơ quan quản lý phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu bất thường thay cho phương thức kiểm tra thủ công.
"Khó khăn lớn nhất là giai đoạn chuyển tiếp. Việc xử lý khối lượng dữ liệu lịch sử cực lớn từ công nghệ cũ sang chuẩn hóa theo công nghệ AI đòi hỏi rất nhiều nguồn lực. Dữ liệu sạch, hạ tầng đồng bộ và con người được đào tạo liên tục là ba trụ cột bắt buộc phải có", ông Lưu Mạnh Tưởng cho biết.
Điều quan trọng không phải chúng ta có bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu có đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, kết nối và khai thác được hay không. Dữ liệu phải trở thành tài sản phục vụ phân tích, dự báo và ra quyết định.
Quản trị mở đường cho AI
Bước tiến của công nghệ đang diễn ra rất nhanh, chuyển dần từ AI tạo sinh đơn thuần sang AI tự chủ (Agentic AI) với khả năng tự suy luận, tự học và phối hợp giải quyết các tác vụ phức tạp từ đầu đến cuối. Tuy nhiên, công nghệ càng thông minh thì yêu cầu về quản trị và kiểm soát rủi ro càng trở nên cấp bách.
Ông Nguyễn Hải Sơn, Tổng giám đốc CMC TS đánh giá, sự xuất hiện của AI tự chủ mở ra cơ hội hình thành các trợ lý ảo cá nhân cho từng cán bộ, công chức.
Trong lĩnh vực thanh tra thuế và quản lý tài chính, AI có thể tự động đối chiếu hóa đơn, kiểm tra hợp đồng, phân tích báo cáo tài chính để tạo ra bức tranh toàn diện về doanh nghiệp, từ đó phát hiện dấu hiệu gian lận ngay khi giao dịch vừa phát sinh.
Dù vậy, việc mở rộng ứng dụng AI không thể diễn ra theo phong trào mà phải được đặt trong một khuôn khổ quản trị chặt chẽ. Ông Nguyễn Tuấn Khang, lãnh đạo khối dữ liệu và AI của IBM khu vực Đông Nam Á cho rằng, tư duy của các tổ chức hiện nay đã thay đổi so với ba năm trước. Thay vì chỉ tò mò về công nghệ, các nhà quản trị hiện tập trung tìm lời giải cho bài toán an toàn và hành lang pháp lý.
"Nếu coi hành lang pháp lý là rào cản thì sẽ thấy công việc bị chậm lại. Nhưng nếu coi hành lang pháp lý là đường ray, thì đoàn tàu AI sẽ chạy rất nhanh và an toàn", ông Nguyễn Tuấn Khang nói.
Vị chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu phải đưa trực tiếp các quy tắc quản trị, kiểm soát rủi ro và tuân thủ vào bên trong các mô hình AI ngay từ khâu thiết kế ban đầu.
Ông Nguyễn Hoàng Minh, Tổng giám đốc FPT IS, Tập đoàn FPT. Ảnh: Vân Anh
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Hoàng Minh, Tổng giám đốc FPT IS, Tập đoàn FPT chỉ ra rằng, nếu dữ liệu là tài nguyên, thì AI đang trở thành lực lượng lao động mới đồng hành cùng con người trong công tác điều hành.
Hoạt động quản lý trong tương lai sẽ dựa trên hai trụ cột song hành: quản trị dữ liệu nhằm đảm bảo thông tin đầu vào chính xác và quản trị AI nhằm kiểm soát cách sử dụng dữ liệu để tham gia vào quá trình ra quyết định.
Tham chiếu từ Khung AI tin cậy của Tổ chức hợp tác và phát triển Kinh tế (OECD) và Khung đánh giá mức độ sẵn sàng AI của UNESCO, ông Nguyễn Hoàng Minh cho biết các quốc gia dẫn đầu thế giới về kinh tế số đều chia sẻ 4 đặc trưng cốt lõi: thiết chế đi trước công cụ công nghệ; thuật toán minh bạch và giải thích được; hạ tầng dùng chung gắn liền với chủ quyền dữ liệu số; và hiệu quả ứng dụng luôn được đo lường bằng những con số thực tế.
Từ kinh nghiệm thực tiễn, lãnh đạo FPT IS đề xuất lộ trình ba giai đoạn cho ngành tài chính. Giai đoạn 2026 - 2027 tập trung xây dựng nền tảng tuân thủ, chuẩn hóa dữ liệu và thử nghiệm AI tại các nghiệp vụ cốt lõi.
Giai đoạn 2028 - 2029 mở rộng ứng dụng trên toàn ngành, đến năm 2030 hướng tới vận hành hệ sinh thái AI có kiểm soát. Quá trình này đòi hỏi sự đồng bộ giữa dữ liệu sẵn sàng, nguồn nhân lực am hiểu nghiệp vụ và cơ chế đầu tư công nghệ phù hợp.
Theo Chiến lược chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030, ngành đặt mục tiêu 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành được kết nối, chia sẻ vào cơ sở dữ liệu tài chính quốc gia, đồng thời 100% cơ sở dữ liệu đạt mức độ trưởng thành cấp 4 và 90% đạt cấp 5, nhằm ứng dụng AI an toàn và phục vụ cho sự phát triển của nền kinh tế.
Chỉ khi quản trị được dữ liệu, doanh nghiệp mới đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và gia tăng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Chỉ khi quản trị được dữ liệu, doanh nghiệp mới đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và gia tăng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong kỷ nguyên AI, lợi thế cạnh tranh không chỉ thuộc về những doanh nghiệp sở hữu công nghệ, mà còn thuộc về những doanh nghiệp biết “ra đề” và tối ưu hóa sức mạnh của công nghệ. Khi những ý tưởng sáng tạo được kết nối với các nhu cầu thực tiễn, khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng sẽ được rút ngắn, tạo ra giá trị cho doanh nghiệp, khách hàng và xã hội.
AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi trở thành công cụ của từng nhân sự, với nền tảng công nghệ đủ vững để doanh nghiệp mở rộng ứng dụng an toàn và hiệu quả.
AI đang đi từ công cụ hỗ trợ sang tác nhân có thể đề xuất và hành động. Với doanh nghiệp, câu hỏi cần trả lời trước là mỗi loại quyết định có thể giao cho AI đến mức nào.
Sự bùng nổ của AI và Big Data đang trực tiếp thay đổi các quyết định kinh doanh của doanh nghiệp. Vậy, nhà quản lý cần chuẩn bị những năng lực cốt lõi nào để bứt phá? Cùng lắng nghe những chia sẻ từ Giáo sư Andrey Mikhailitchenko và Giáo sư Qiong Hu đến từ Đại học Colorado Denver (CU Denver, Mỹ) về bài toán định hình tư duy quản trị số và mô hình MBA chuẩn Mỹ tối ưu tại Việt Nam.
Thành phố đặt mục tiêu mở rộng quỹ đất và hạ tầng cho nhà ở, khu công nghiệp, logistics, tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng mới sau khi hợp nhất với Hải Dương.
Hơn 14.500 vận động viên từ 57 quốc gia và vùng lãnh thổ sẽ tranh tài tại giải marathon quốc tế Hà Nội Techcombank mùa thứ 5 trên những cung đường di sản Thủ đô vào ngày 4/10 tới.
Ngân hàng TMCP Lộc Phát Việt Nam (LPBank) vừa được vinh danh tại giải thưởng ngân hàng Việt Nam tiêu biểu 2026 với hai hạng mục “Ngân hàng có sản phẩm dịch vụ sáng tạo tiêu biểu” và “Ngân hàng tiêu biểu vì cộng đồng”.
Nửa đầu năm 2026, ROX Key Holdings ghi nhận những chuyển biến tích cực về quy mô và hiệu quả kinh doanh, lợi nhuận gộp đạt 180 tỷ đồng, tăng 71% so với cùng kỳ.
