Áp lực buộc doanh nghiệp logistics tăng tốc chuyển đổi xanh

Sức ép chuyển đổi từ chuỗi cung ứng toàn cầu

Từ một tiêu chí mang tính khuyến khích, giảm phát thải đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều đó cũng khiến ngành logistics đứng trước sức ép phải thay đổi nhanh hơn để đáp ứng những tiêu chuẩn mới của thị trường.

Ông Lê Trần Nhật Phương, Phó tổng giám đốc Công ty CP Giao nhận vận tải Con Ong (Bee Logistics), cho biết bên cạnh năng lực vận hành, nhiều tập đoàn đa quốc gia hiện bắt đầu quan tâm đến việc doanh nghiệp logistics đã triển khai các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) hay chưa, có lộ trình hướng tới phát thải ròng bằng "0" hay không và lượng phát thải carbon trên mỗi lô hàng được đo lường như thế nào.

Theo ông Phương, những yêu cầu này cho thấy logistics xanh không còn là một cam kết mang tính tự nguyện mà đang trở thành tiêu chí đánh giá năng lực của nhà cung cấp dịch vụ.

Áp lực cũng không chỉ đến từ khách hàng trực tiếp mà còn lan truyền dọc toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi các doanh nghiệp tại châu Âu và nhiều thị trường xuất khẩu phải đáp ứng những tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, các yêu cầu tương tự tiếp tục được chuyển xuống các nhà sản xuất, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và cuối cùng là doanh nghiệp logistics.

Ông Phương nhận định đây là xu hướng khó có thể đảo ngược. Trong vài năm tới, khả năng cung cấp dịch vụ phát thải thấp, minh bạch dữ liệu và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh có thể trở thành điều kiện gần như bắt buộc để doanh nghiệp logistics tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ chịu sức ép từ thị trường, logistics còn ngày càng giữ vai trò quan trọng trong bài toán giảm phát thải của doanh nghiệp sản xuất.

Ông Phạm Đăng An, Phó tổng giám đốc Vũ Phong Energy Group, cho biết doanh nghiệp hiện không chỉ phải kiểm soát lượng phát thải trực tiếp từ hoạt động sản xuất hay từ năng lượng tiêu thụ, mà còn phải tính đến phát thải phát sinh trong toàn bộ chuỗi giá trị. Trong đó, vận tải, kho bãi và phân phối là những hoạt động có thể đóng góp tỷ trọng đáng kể vào lượng phát thải gián tiếp.

Điều đó đồng nghĩa với việc logistics không còn đơn thuần là một dịch vụ hỗ trợ sản xuất mà đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược giảm phát thải của doanh nghiệp. Khi các nhà sản xuất chịu áp lực cắt giảm phát thải để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế, sức ép này cũng được truyền trực tiếp sang các doanh nghiệp logistics.

Bên cạnh áp lực từ thị trường và chuỗi cung ứng, doanh nghiệp logistics còn phải thay đổi chính mô hình vận hành để thích ứng với giai đoạn phát triển mới của ngành.

Theo ông Phan Duy Minh, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Gozo Express và Gozo Move, chuyển đổi xanh không thể chỉ được hiểu là thay xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng xe điện. Nếu doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình cũ hoặc chỉ số hóa những quy trình hiện có thì chưa thể tạo ra một cuộc chuyển đổi thực sự.

Theo ông Minh, bản chất của chuyển đổi xanh là thay đổi mô hình vận hành, trong đó công nghệ trở thành nền tảng kết nối khách hàng, đối tác, phương tiện, kho bãi, tài xế và toàn bộ hệ thống quản trị. Chỉ khi dữ liệu được kết nối đồng bộ, doanh nghiệp mới có thể tối ưu nguồn lực, nâng cao hiệu quả vận hành và giảm phát thải một cách bền vững.

Có thể thấy, sức ép chuyển đổi của ngành logistics hiện nay không chỉ đến từ những tiêu chuẩn mới của thị trường hay yêu cầu giảm phát thải trong chuỗi cung ứng, mà còn đến từ yêu cầu phải đầu tư vào công nghệ, hạ tầng và mô hình vận hành mới. Đây cũng là lý do bài toán chi phí và nguồn lực đang trở thành rào cản lớn đối với nhiều doanh nghiệp.

Chính vì vậy, câu hỏi đặt ra không còn là doanh nghiệp có cần chuyển đổi xanh hay không, mà là làm thế nào để quá trình chuyển đổi diễn ra với chi phí hợp lý và tạo ra hiệu quả kinh doanh.

Gỡ nút thắt chi phí để tăng tốc chuyển đổi xanh

Ông Phương cho rằng chuyển đổi xanh không thể là trách nhiệm của riêng một doanh nghiệp. Để một container hàng hóa từ Việt Nam đến được thị trường quốc tế phải có sự tham gia của nhiều chủ thể, từ chủ hàng, doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đơn vị giao nhận, hãng tàu, hãng hàng không, doanh nghiệp vận tải đường bộ đến kho bãi, cảng biển và sân bay. Khi tất cả cùng hưởng lợi từ một chuỗi cung ứng xanh và bền vững, chi phí và trách nhiệm của quá trình chuyển đổi cũng cần được chia sẻ giữa các bên.

Theo ông Phương, điều này đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của chủ hàng, doanh nghiệp logistics, nhà cung cấp hạ tầng, các tổ chức tài chính và cơ quan quản lý.

Nếu khách hàng mong muốn sử dụng dịch vụ logistics xanh, họ cũng cần chấp nhận một mức chi phí phù hợp. Ngược lại, doanh nghiệp logistics phải chứng minh khoản đầu tư của mình tạo ra giá trị thực thông qua việc ứng dụng công nghệ, tối ưu vận hành, minh bạch dữ liệu và giảm phát thải. Bên cạnh đó, các ngân hàng và tổ chức tài chính cũng cần có những cơ chế tín dụng phù hợp để doanh nghiệp không phải tự gánh toàn bộ vốn đầu tư ban đầu.

Từ góc độ nhà cung cấp giải pháp năng lượng, ông An cũng đưa ra ra giải pháp Zero CapEx đang được Vũ Phong Energy Group triển khai. Thay vì để doanh nghiệp logistics tự đầu tư toàn bộ, đơn vị cung cấp giải pháp sẽ đầu tư và vận hành hệ thống năng lượng sạch, còn doanh nghiệp logistics chỉ chia sẻ lợi ích khi dự án mang lại hiệu quả.

Theo ông An, giải pháp này giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho hoạt động kinh doanh cốt lõi thay vì phải đầu tư vào một lĩnh vực hoàn toàn mới. Đồng thời, đây cũng là mô hình phù hợp với đặc thù của chuyển đổi xanh, vốn cần thời gian đủ dài để tạo ra hiệu quả kinh tế.

Bên cạnh việc tháo gỡ áp lực về vốn đầu tư, doanh nghiệp cũng cần thay đổi cách quản trị năng lượng trong quá trình vận hành.

Theo ông An, với những kho hàng có mức tiêu thụ điện lớn và ổn định, đặc biệt là kho lạnh, hệ thống lưu trữ năng lượng là một giải pháp đáng cân nhắc. Khi cơ chế giá điện thay đổi theo khung giờ, doanh nghiệp có thể sạc điện vào thời điểm giá thấp và sử dụng trong giờ cao điểm, qua đó tối ưu chi phí và chủ động hơn về nguồn điện.

Điều này cũng cho thấy năng lượng không còn chỉ là một khoản chi phí cố định, mà đang trở thành một yếu tố cần được quản trị để nâng cao hiệu quả vận hành và năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, chuyển đổi xanh sẽ chưa thể mang lại hiệu quả nếu doanh nghiệp chỉ đầu tư vào phương tiện hoặc hạ tầng mà không thay đổi cách thức vận hành. Ông Minh cho rằng giá trị lớn nhất của chuyển đổi nằm ở khả năng kết nối dữ liệu trên toàn bộ chuỗi hoạt động. Khi dữ liệu từ khách hàng, đơn hàng, kho bãi, phương tiện và tài xế được quản trị trên cùng một nền tảng, doanh nghiệp có thể tối ưu toàn bộ hành trình vận chuyển.

Ông lấy ví dụ, nếu một phương tiện chỉ chạy từ điểm A đến điểm B rồi quay về mà không có hàng, doanh nghiệp sẽ phải gánh cả chi phí lẫn lượng phát thải phát sinh từ những chuyến xe rỗng. Ngược lại, khi dữ liệu được kết nối đồng bộ, doanh nghiệp có thể ghép đơn hàng, bố trí phương tiện hợp lý và hạn chế đáng kể các hành trình không cần thiết.

Nhờ đó, doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm chi phí vận hành mà còn giảm phát thải ngay từ quá trình tổ chức hoạt động, thay vì chỉ dựa vào việc thay đổi loại phương tiện sử dụng.

Có thể thấy, áp lực từ thị trường và chuỗi cung ứng đã khiến chuyển đổi xanh trở thành yêu cầu khó có thể trì hoãn đối với doanh nghiệp logistics. Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra nhanh và bền vững, doanh nghiệp cần nhiều hơn những yêu cầu từ khách hàng hay các quy định về môi trường.

Điều quan trọng là hình thành những cơ chế giúp doanh nghiệp giải được bài toán chi phí, huy động nguồn lực đầu tư và nâng cao hiệu quả vận hành. Khi chuyển đổi xanh tạo ra giá trị kinh doanh, thay vì chỉ phát sinh chi phí, đây sẽ trở thành động lực để doanh nghiệp logistics nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.