Lãi suất và tỷ giá gây áp lực kép lên tham vọng tăng trưởng

Tăng trưởng kinh tế đối diện nhiều thách thức

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đặt mục tiêu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao (trên 10% từ năm 2026), áp lực từ lãi suất và tỷ giá đang nổi lên như những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến động lực này.

Tại buổi tọa đàm We Talk mới đây, các chuyên gia đồng thuận rằng năm 2025 là một năm đầy nỗ lực với đầu tư công và tín dụng đóng vai trò trụ cột. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, nền kinh tế sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức hơn khi chi phí vốn gia tăng và cùng hàng loạt những biến động ở thị trường tiền tệ.

Cụ thể, nền kinh tế Việt Nam đã ghi nhận mức tăng trưởng phục hồi ấn tượng trong những năm gần đây với mặt bằng trung bình được nâng dần từ 6,6% lên trên 8%/năm.

Theo ông Trần Ngọc Báu, Tổng giám đốc WiGroup, tăng trưởng kinh tế năm 2025 có thể đạt khoảng 8% nhờ quán tính tích cực từ đầu tư công và các yếu tố nội lực.

Dù các tổ chức quốc tế dự báo năm 2026 chỉ ở mức 6-6,5%, ông Báu vẫn tự tin cho rằng tiềm năng nội địa vẫn cho phép đạt mức tăng 8-9%, đặc biệt từ việc thúc đẩy đăng ký kinh doanh cho các hộ kinh doanh không chính thức.

Vị chuyên gia cho rằng động lực chính của năm 2025 đến từ đầu tư công. Mức giải ngân ước đạt khoảng 860.000 tỷ đồng, tăng 27% trong 11 tháng đầu năm. Bước sang năm 2026, kế hoạch đầu tư công dự kiến tăng lên 1,12 triệu tỷ đồng, tương đương mức tăng khoảng 30%.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng này đang đứng trước rủi ro lớn từ áp lực lãi suất và tỷ giá. Đây là hai yếu tố tác động trực tiếp đến các cấu phần then chốt của tăng trưởng, bao gồm đầu tư và tiêu dùng.

Nếu lãi suất tiếp tục đi lên, chi phí vốn sẽ bào mòn hiệu quả của các dự án đầu tư công. Nguy cơ tăng trưởng chậm lại, đặc biệt trong nửa sau năm, vì thế trở nên rõ ràng hơn.

Áp lực kép từ lãi suất và tỷ giá

Lãi suất đang trở thành mối quan tâm hàng đầu khi chu kỳ đảo chiều khiến lãi suất trên thị trường 1, thị trường 2 và trái phiếu chính phủ đồng loạt tăng mạnh.

Theo ông Báu, nguyên nhân cốt lõi nằm ở tình trạng khát vốn của hệ thống ngân hàng. Tăng trưởng tín dụng vượt xa tăng trưởng huy động đã đẩy thanh khoản vào trạng thái căng thẳng. Ông cho rằng, cứ mỗi lần tăng trưởng cho vay vượt quá xa huy động thì các ngân hàng khó có thể tiếp tục “gồng” mà buộc phải điều chỉnh lãi suất nền thị trường.

Diễn biến này không chỉ đưa lãi suất huy động bước vào một chu kỳ tăng mới mà đồng thời cũng khiến lãi suất cho vay tăng nhanh hơn so với các giai đoạn trước. Điều này diễn ra trong bối cảnh NIM của ngành ngân hàng ngày càng bị thu hẹp.

Bổ sung góc nhìn toàn cảnh, ông Lê Chi Phúc, Tổng giám đốc SGI Capital nhấn mạnh rằng trở ngại trên diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc rất lớn vào tín dụng ngân hàng, với tỷ trọng lên tới 80-90%.

Với tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức 140-145% và LDR thuần (tỷ lệ cho vay/huy động) khoảng 110%, hệ thống ngân hàng đã tiệm cận vùng rủi ro cao tương tự giai đoạn trước khủng hoảng 2010. Ông cảnh báo, "chu kỳ tín dụng của hệ thống ngân hàng và nền kinh tế đã đi đến đoạn cuối của một chu kỳ bùng nổ tín dụng".

Theo ông Phúc, điều này khiến lãi suất tăng nhanh hơn dự báo và tạo sức ép rõ rệt lên tăng trưởng kinh tế, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực tới các kênh tài chính như chứng khoán và bất động sản.

Áp lực về hiệu quả dòng vốn đóng góp cho tăng trưởng càng trở nên rõ nét khi tín dụng năm 2025 tăng khoảng 20% nhưng dòng vốn chủ yếu chảy vào bất động sản. Trong khi đó, các lĩnh vực sản xuất, thương mại và công nghiệp gần như đi ngang hoặc suy giảm.

Nếu xu hướng này kéo dài, tăng trưởng tín dụng cao sẽ khó duy trì tính bền vững, đặc biệt trong bối cảnh lãi suất vẫn tiếp tục neo ở mức cao và hầu như không còn dư địa để giảm do chịu tác động từ mặt bằng lãi suất quốc tế.

Song song với lãi suất, tỷ giá cũng đang tạo ra áp lực kép đối với tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Báu, VND chỉ mất giá khoảng 3% so với USD, trong khi mức mất giá của nhiều đồng tiền khác trên toàn cầu lên tới 12-13%. Điều này giúp hàng hóa Việt Nam rẻ hơn khoảng 10% so với các đối thủ trên thị trường Mỹ, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh đáng kể cho xuất khẩu.

Ông Báu cho rằng đây có thể là "ý đồ của cơ quan quản lý để câu chuyện thuế quan ít tác động đến Việt Nam hơn", từ đó giúp duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu.

Tuy nhiên, lợi thế này đi kèm không ít rủi ro. Dự trữ ngoại hối hiện chỉ tương đương khoảng 2,3 tháng nhập khẩu, thấp hơn mức khuyến cáo 3 tháng của IMF. Điều này làm thu hẹp không gian can thiệp tỷ giá của cơ quan điều hành.

Ông Báu dự báo tỷ giá có thể nhích lên trong đầu năm 2026 sau khi đã được kìm giữ ở mức khoảng 3% trong năm 2025. Khi kết hợp với xu hướng lãi suất tăng, biến động này có thể tiếp tục gây sức ép lên tiêu dùng nội địa vốn đã suy yếu khi chỉ tăng trưởng khoảng 5,8% sau trừ lạm phát, thấp hơn rất đáng kể so với mức 12% trước Covid.

Biến động tỷ giá mạnh còn có nguy cơ đẩy chi phí nhập khẩu lên, ảnh hưởng đến lạm phát và làm giảm sức hút của dòng vốn FDI nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Triển vọng và nhu cầu căn chỉnh chính sách

Nhìn tổng thể, năm 2026 được các chuyên gia xem là giai đoạn cần “căn chỉnh” sau những “chênh vênh” xuất hiện vào cuối năm 2025. Trong đó, lãi suất và tỷ giá sẽ đóng vai trò trung tâm trong bức tranh điều hành vĩ mô.

Ông Phúc dự báo tăng trưởng kinh tế vẫn có thể duy trì tốt trong nửa đầu năm nhưng sẽ chậm dần về cuối năm khi giới hạn thanh khoản bắt đầu phát huy tác động. Xu hướng phân hóa sẽ trở nên rõ nét hơn.

Theo đó, các doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính cao sẽ chịu áp lực lớn trong khi những doanh nghiệp có dòng tiền mạnh và lợi thế xuất khẩu có thể hưởng lợi. Ông nhấn mạnh, "nếu tiền tiếp tục dùng vào những dự án mà thực sự không mang lại nhiều hiệu quả nhưng lại tốn rất nhiều vốn thì giới hạn tăng trưởng sẽ đến nhanh hơn".

Để giảm áp lực, các chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn còn dư địa nhất định nhờ nợ công ở mức thấp. Lãi suất trái phiếu chính phủ hiện chỉ quanh 4% cho phép cân nhắc tăng vay nước ngoài nhằm hỗ trợ thanh khoản cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, nếu chi tiêu không được phân bổ hợp lý, rủi ro bị định giá lại có thể đẩy mặt bằng lãi suất lên cao hơn trong trung hạn.

Thêm nữa, ngành ngân hàng sẽ chịu sức ép kép từ NIM suy giảm và lãi suất tăng. Dù vậy, ngành này vẫn có khả năng đóng góp tích cực cho tăng trưởng nếu quá trình phân hóa diễn ra theo hướng lành mạnh.

Cuối cùng, mục tiêu duy trì tăng trưởng ở mức 8-9% sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng cân bằng giữa kích thích tín dụng và kiểm soát áp lực từ lãi suất cũng như tỷ giá. Điều này đòi hỏi chính sách điều hành phải đủ linh hoạt để không làm gián đoạn đà phục hồi của nền kinh tế.