TP.HCM tìm nguồn cung vật liệu từ chất thải xây dựng

Mỗi ngày, hàng chục nghìn tấn chất thải xây dựng được tạo ra từ các công trình trên địa bàn TP. HCM. Từ lâu, phần lớn khối lượng này được xem là hệ quả tất yếu của quá trình đô thị hóa, cần được thu gom và xử lý.

Nhưng khi nhu cầu vật liệu cho các dự án giao thông và hạ tầng ngày càng lớn, những gì từng bị xem là phế thải nay được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên chưa được khai thác hiệu quả.

Chính từ thực tế đó, Sở Xây dựng TP. HCM phối hợp cùng Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP. HCM (SACA) tổ chức hội thảo “Triển khai Đề án tái chế chất thải xây dựng TP. HCM giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045”.

Nguồn vật liệu đang bị bỏ quên giữa cơn khát hạ tầng

Chia sẻ với phóng viên, TS. Phan Hữu Duy Quốc, Phó chủ tịch SACA cho biết, Đề án được xây dựng từ thực tế lượng chất thải rắn phát sinh từ hoạt động thi công trên địa bàn đang gia tăng nhanh cùng quá trình đô thị hóa và mở rộng hạ tầng.

Các tính toán sơ bộ cho thấy, TP. HCM hiện phát sinh khoảng 15.000 - 20.000 tấn chất thải xây dựng mỗi ngày. Trong khi đó, Thành phố cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng, đặc biệt là vật liệu phục vụ san lấp nền đường và các dự án giao thông trọng điểm.

“Nếu được thu gom, quản lý và xử lý đúng cách, nguồn chất thải xây dựng hoàn toàn có thể tạo ra khoảng 5 - 6 triệu tấn vật liệu tái chế mỗi năm”, ông Quốc cho biết.

Thay vì kết thúc vòng đời tại các bãi tập kết hoặc chôn lấp, dòng vật liệu này hoàn toàn có thể quay trở lại các công trình xây dựng dưới dạng cốt liệu tái chế, vật liệu san lấp, nền đường hay các sản phẩm vật liệu xây dựng khác.

Thực tế, nhiều quốc gia như Đức, Hà Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Singapore đã chứng minh chất thải xây dựng không chỉ là phần còn lại của các công trình mà còn là nguồn lực có thể tái tạo giá trị cho quá trình phát triển đô thị.

Theo TS. Phạm Văn Thắng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn máy xây dựng Việt Nam (Vinamac), dưới góc nhìn kinh tế tuần hoàn, dòng vật liệu này không nên được xem là phế thải mà là một nguồn tài nguyên có thể tái tạo giá trị. Việc tận dụng chất thải xây dựng để tái chế không chỉ góp phần giảm áp lực lên môi trường mà còn mở ra thêm một nguồn cung vật liệu cho quá trình phát triển hạ tầng, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.

Đáng chú ý, theo ông Thắng, công nghệ không còn là nút thắt lớn nhất của lĩnh vực này. Nhiều doanh nghiệp trong nước, trong đó có Vinamac, đã làm chủ phần lớn thiết bị và dây chuyền xử lý phục vụ tái chế chất thải xây dựng, trong khi các công nghệ mới như robot phân loại hay trí tuệ nhân tạo cũng bắt đầu được ứng dụng nhằm nâng cao hiệu quả nhận diện, phân loại và xử lý vật liệu.

Nhờ đó, chất thải xây dựng có thể được chuyển hóa thành cát, đá tái chế, vật liệu san lấp, nền đường hoặc đầu vào cho sản xuất bê tông và nhiều loại vật liệu xây dựng khác. Ông Thắng cũng cho rằng, khi bài toán công nghệ dần được giải quyết, trọng tâm của ngành tái chế không còn nằm ở khả năng xử lý chất thải mà chuyển sang câu chuyện thị trường. Chỉ khi vật liệu tái chế có đầu ra ổn định và được sử dụng rộng rãi trong thực tế, doanh nghiệp mới có động lực đầu tư dài hạn và mở rộng quy mô sản xuất.

Đặt nền móng cho ngành công nghiệp tái chế

Lãnh đạo Sở Xây dựng TP. HCM cũng cho biết, mục tiêu của đề án là xây dựng một hệ sinh thái quản lý chất thải xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó toàn bộ chuỗi từ phát sinh, phân loại tại nguồn, thu gom, vận chuyển, trung chuyển, tái chế đến đưa sản phẩm tái chế quay trở lại công trình xây dựng đều được kết nối đồng bộ.

Điều này đồng nghĩa bài toán không chỉ nằm ở khâu xử lý chất thải mà còn ở việc tạo ra một thị trường đủ lớn để vật liệu tái chế có thể được sử dụng rộng rãi trong thực tế.

Vì vậy, bên cạnh việc nghiên cứu các công nghệ phù hợp, Thành phố đang tập trung xây dựng cơ chế thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư, thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế trong các công trình xây dựng, đặc biệt là các dự án đầu tư công, đồng thời ứng dụng công nghệ số để quản lý toàn bộ vòng đời chất thải từ nguồn phát sinh đến cơ sở xử lý.

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng TP. HCM, do đây là lĩnh vực còn khá mới và có tính liên ngành cao nên thành công của đề án không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hay hạ tầng xử lý mà còn cần sự tham gia của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, các tổ chức khoa học và cộng đồng chuyên gia. Vì vậy, Thành phố mong muốn tiếp nhận thêm nhiều ý kiến đóng góp để hoàn thiện Đề án, bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Thắng cho rằng, cần thêm các cơ chế hỗ trợ về tài chính, đất đai, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực còn khá mới này.

Trong khi đó, ông Quốc cho rằng, một trong những điều kiện tiên quyết để ngành tái chế phát triển là phải quản lý được toàn bộ dòng chảy của chất thải xây dựng ngay từ nguồn phát sinh.

Theo ông, ngay từ thời điểm vật liệu được tháo dỡ và đưa ra khỏi công trình, dòng chất thải này cần được quản lý theo những quy định rõ ràng để bảo đảm được thu gom, vận chuyển và xử lý đúng quy trình, hạn chế tình trạng đổ thải hoặc san lấp trái phép gây tác động đến môi trường và trật tự đô thị.

Ông cũng đề xuất TP. HCM sớm quy hoạch mạng lưới trung chuyển chất thải xây dựng, trong đó mỗi địa phương cần có điểm tập kết phù hợp trước khi đưa vật liệu đến các cơ sở xử lý tập trung. Song song với đó là hoàn thiện các quy định về phân loại tại nguồn nhằm nâng cao hiệu quả tái chế và chất lượng sản phẩm đầu ra. Việc kiểm soát được toàn bộ dòng chảy vật liệu từ công trường, trung chuyển, xử lý đến tiêu thụ sản phẩm tái chế sẽ tạo nền tảng để thị trường vật liệu tái chế vận hành hiệu quả, minh bạch và bền vững hơn.

Khi hệ sinh thái này được vận hành đồng bộ, TP. HCM sẽ không chỉ giảm áp lực lên hệ thống xử lý chất thải mà còn từng bước hình thành một ngành công nghiệp mới, biến dòng vật liệu từng bị loại bỏ trở thành một phần của chuỗi giá trị phục vụ phát triển đô thị. Xa hơn, đây cũng là cách để Thành phố gia tăng khả năng tự chủ về nguồn vật liệu xây dựng, giảm phụ thuộc vào tài nguyên tự nhiên và tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn trong dài hạn.