Ba bước để ra quyết định đầu tư: Hiểu quy luật, thấy hành vi, biết chính mình

Trong phiên tọa đàm “Hướng tiếp cận và ra quyết định đầu tư với các lớp tài sản” tại Hội nghị Đầu tư 2026: Dòng chảy mới của tài sản, ông Trần Vinh Quang, Tổng giám đốc Công ty Quản lý Quỹ Thiên Việt (TVAM), đã trao đổi về chủ đề này cùng bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý Tài sản khối trong nước, Dragon Capital Việt Nam; ông Phạm Lâm, Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc DKRA Group và ông Nguyễn Hòa Chung, Giám đốc điều hành Khối Đầu tư tư nhân, Chứng khoán Thiên Việt (TVS).

Hiểu quy luật: Giá trị được tạo ra từ đâu?

Theo ông Trần Vinh Quang, Tổng giám đốc Công ty Quản lý Quỹ Thiên Việt, nhà đầu tư không nên bắt đầu bằng câu hỏi tài sản nào đang “nóng”, mà cần hiểu giá trị của từng loại tài sản được hình thành từ đâu.

Đơn cử, với chứng chỉ quỹ, bà Lương Thị Mỹ Hạnh cho rằng, nền tảng tăng trưởng đến từ nền kinh tế, trong đó các doanh nghiệp niêm yết hàng đầu thường tăng trưởng ít nhất gấp đôi GDP. Quỹ mở giúp nhà đầu tư tham gia qua danh mục được quản lý chuyên nghiệp, đa dạng hóa và tận dụng lãi kép.

Trong khi đó, quy luật tạo giá trị của bất động sản đã thay đổi trong 3 – 5 năm gần đây. Theo ông Phạm Lâm, việc mua đất ở khu vực xa, chờ phân lô hoặc kỳ vọng tăng giá nhanh không còn dễ dàng. Nhà đầu tư cần đánh giá hạ tầng, quy hoạch, vị trí và khả năng khai thác, trong đó dòng tiền là tiêu chí quan trọng. Khi thiếu thanh khoản, ngay cả lúc giá trị tài sản giảm 20 – 30%, thậm chí 30 – 40%, vẫn chưa chắc bán được. Vì vậy, bất động sản cần tầm nhìn trung và dài hạn.

Ở góc độ startup, ông Nguyễn Hòa Chung chỉ ra ba yếu tố: mô hình kinh doanh, lợi thế cạnh tranh và quy mô thị trường. Nhà đầu tư cần hiểu cách doanh nghiệp kiếm tiền, hiệu quả doanh thu – chi phí và khả năng mở rộng; đồng thời đội ngũ sáng lập phải cho thấy chiến lược xây dựng lợi thế.

Thấy hành vi: Quan sát con người phía sau tài sản

Hiểu quy luật của tài sản mới chỉ là bước đầu. Một cơ hội tốt vẫn có thể trở thành khoản đầu tư kém hiệu quả nếu nhà đầu tư thiếu kỷ luật hoặc lựa chọn sai người đồng hành.

Với startup, theo ông Chung, cần xem xét tính chính trực, năng lực, sự am hiểu thị trường, khả năng vượt khó và mức độ cam kết của người sáng lập. Cam kết thể hiện qua thời gian, nguồn lực và những cơ hội đã từ bỏ.

Trên thị trường chứng khoán, đối tượng cần quan sát trước hết là chính nhà đầu tư. Bà Hạnh cho rằng, tâm lý sợ thua lỗ và phản ứng quá mức trước biến động ngắn hạn khiến nhiều người mua khi thị trường tăng nhưng rút vốn khi giá giảm.

Từ dữ liệu 22 năm của Quỹ DCDS (Quỹ Đầu tư chứng khoán năng động DC được quản lý bởi Dragon Capital), bà Hạnh cho biết, một “nhà đầu tư tiên tri” luôn mua đúng đáy mỗi tháng tích lũy cao hơn khoảng 2,7% so với người đầu tư đều đặn hằng tháng. Thay vì canh thời điểm, nhà đầu tư nên gắn khoản đầu tư với mục tiêu, duy trì kỷ luật và tận dụng lãi kép.

Nhìn về bất động sản, ông Lâm lưu ý, nhà đầu tư có chiến lược vẫn tìm kiếm tài sản tạo dòng tiền, đồng thời đánh giá kinh nghiệm, tài chính, thương hiệu và chất lượng triển khai của nhà phát triển.

Biết chính mình: Không có tài sản tốt nhất

Sau khi hiểu quy luật và quan sát hành vi, bước cuối cùng là quay trở lại với chính nhà đầu tư. Theo ông Quang, chuyên gia có thể phân tích cơ hội nhưng không thể quyết định thay mỗi người nên phân bổ bao nhiêu vào cổ phiếu, bất động sản hay startup. Câu trả lời phụ thuộc vào mục tiêu, hoàn cảnh sống, vị thế tài chính và khả năng chịu rủi ro.

Ba khách mời minh họa điều này bằng những cách ra quyết định khác nhau đối với các lĩnh vực không phải thế mạnh. Ông Lâm lựa chọn lĩnh vực mình yêu thích và tin tưởng vào người dẫn dắt dự án, kể cả khi tối đa hóa lợi nhuận không phải ưu tiên duy nhất.

Bà Hạnh chuyển từ những quyết định mua tài sản mang tính bốc đồng sang cách tiếp cận dựa trên mục tiêu, thời gian nắm giữ, nhu cầu thanh khoản và vai trò trong danh mục. “Không có tài sản nào tốt nhất, chỉ có tài sản phù hợp”, bà nhấn mạnh.

Ông Chung cho rằng, mỗi người cần thành thật xác định mình là nhà đầu tư hay nhà đầu cơ. Sai lầm phổ biến là mua với kỳ vọng ngắn hạn nhưng khi dự đoán sai lại tự thuyết phục mình giữ dài hạn, hoặc tuyên bố đầu tư dài hạn nhưng bán tháo khi giá biến động. Vì theo đuổi đầu tư dài hạn, ông không sử dụng đòn bẩy, bởi nợ vay có thể buộc bán tài sản thời điểm bất lợi.

Ba góc nhìn cùng dẫn về một nguyên tắc: một cơ hội tốt không đồng nghĩa mọi người nên phân bổ cùng tỷ trọng. Tuổi tác, trách nhiệm gia đình, dòng tiền và khả năng chịu rủi ro quyết định mỗi người có thể đầu tư bao nhiêu.

Ở phần kết luận, phép thử của ông Quang là khoản đầu tư có giúp mình “ngủ ngon” hay không. Nếu quyết định khiến nhà đầu tư bất an, mức phân bổ có thể đã vượt quá khả năng chịu đựng rủi ro.