Bài toán tái phân cấp quyền lực ở Vinaconex

Hội đồng quản trị (HĐQT) Tổng CTCP Xuất nhập khẩu và xây dựng Việt Nam (Vinaconex, HoSE: VCG) đã thông qua việc miễn nhiệm chức danh Chủ tịch HĐQT đối với ông Trần Đình Tuấn và bầu ông Nguyễn Xuân Đông giữ vị trí Chủ tịch HĐQT nhiệm kỳ 2022-2027 kể từ ngày 5/5.

Trước đó chỉ một tuần HĐQT doanh nghiệp đã thông qua việc miễn nhiệm chức danh tổng giám đốc đối với ông Nguyễn Xuân Đông, đồng thời bổ nhiệm ông Phạm Thái Dương giữ vị trí tổng giám đốc kiêm người đại diện pháp luật với thời hạn 5 năm.

Ông Phạm Thái Dương sinh năm 1972, là kỹ sư xây dựng, thạc sĩ quản trị kinh doanh. Trước khi được bổ nhiệm, ông Dương giữ chức phó tổng giám đốc kiêm giám đốc ban quản lý dự án 1.

Trong khi đó, ông Trần Đình Tuấn mới đảm nhiệm vị trí Chủ tịch HĐQT Vinaconex từ ngày 13/2/2026, thay cho ông Nguyễn Hữu Tới. Tuy nhiên, ông Tuấn cũng chỉ ngồi hơn 2 tháng ngồi “ghế nóng” này trước khi rút khỏi vị trí này.

Việc chuyển giao chóng vánh đưa ông Đông từ vị trí ban điều hành và hội đồng quản trị và ngồi vào “ghế nóng” chủ tịch, đồng thời kiện toàn một nhân sự khác cho vị trí điều hành cho thấy Vinaconex có thể đang bước vào một giai đoạn tái lập cấu trúc quyền lực rõ nét hơn sau nhiều năm vận hành trong trạng thái “lai” giữa mô hình doanh nghiệp hậu cổ phần hóa và tư duy điều hành kiểu tổng công ty nhà nước cũ.

Ông Đông đã ngồi vị trí quản lý điều hành Vinaconex từ cuối năm 2018 sau thương vụ An Quý Hưng chi khoảng 7.400 tỷ đồng để mua gần 58% vốn Vinaconex từ SCIC. Trong khi đó, ông Đào Ngọc Thanh giữ chức Chủ tịch HĐQT Vinaconex, trước khi lùi về hậu trường làm chủ tịch hội đồng chiến lược.

Hiện ông Đông cũng là cổ đông sáng lập kiêm thành viên HĐQT CTCP Đầu tư Pacific Holdings – cổ đông lớn nhất tại Vinaconex.

Với kinh nghiệm gần 8 năm tham gia điều hành Vinaconex từ sau thương vụ thâu tóm lịch sử năm 2018, việc ông Đông chuyển sang vai trò chủ tịch HĐQT, còn ông Đào Ngọc Thanh đứng sau làm chiến lược thể hiện rõ nhóm cổ đông chi phối có thể đang muốn tái phân tầng rõ hơn giữa quyền lực chiến lược và bộ máy vận hành.

Cụ thể, việc chuyển giao này sẽ tái lập vai trò trung tâm quyền lực ở cấp chiến lược, qua đó đảm bảo sự xuyên suốt của nhóm cổ đông lớn đối với các quyết định quan trọng của Vinaconex trong giai đoạn tới, nhưng vẫn trao đảm bảo yêu cầu duy trì "ADN" tổng thầu của Vinaconex – năng lực lõi từng tạo nên thương hiệu doanh nghiệp trong nhiều thập kỷ qua, giúp doanh nghiệp duy trì lợi thế tham gia các gói thầu thi công lớn, nhất là công trình đầu tư công.

Khi ông Đông lui lại vị trí xây dựng chiến lược và nhường vị trí tổng giám đốc cho ông Phạm Thái Dương – một nhân sự trưởng thành từ chính hệ thống vận hành nội bộ Vinaconex, có nền tảng kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý dự án thực tế, giúp Vinaconex hình thành một mô hình phân tầng khá rõ: hội đồng quản trị tập trung vào chiến lược, tài sản và định hướng vốn, trong khi ban điều hành vẫn cần những người hiểu ADN kỹ thuật và bộ máy thi công của doanh nghiệp, từ đó giảm thiểu rủi ro đứt gãy vận hành trong giai đoạn biến động.

Đặc biệt, với áp lực về tiến độ sân bay Long Thành vận hành thương mại vào cuối năm nay, đây là bước đi cần thiết của Vinaconex để tái lập hệ thống điều hành đủ ổn định, qua đó duy trì năng lực triển khai đảm bảo dòng công việc không bị gián đoạn.

Vinaconex tham gia 5/15 gói thầu tại dự án sân bay Long Thành, tuy nhiên, mới chỉ một gói hoàn thành và bàn giao. Trong khi đó, trong báo cáo định kỳ gửi Chính phủ về tiến độ dự án này, ACV cho biết hiện dự án đang chậm tiến độ với nguyên nhân kỹ sư, công nhân rời công trường giữa chừng ở dự án thành phần 3 (đường cất hạ cánh, nhà ga hành khách...) để chuyển sang các dự án khác. Dù liên tục đôn đốc nhà thầu bổ sung lực lượng, đến giữa tháng 4 tổng nhân sự mới đạt khoảng 8.457 người, tương đương 60% nhu cầu, trong khi kế hoạch cần khoảng 14.000 người.

Lực lượng lao động rời giữa chừng đáng chú ý ở các gói 4.8 (hạ tầng kỹ thuật và giao thông nội cảng) và gói 5.10 (thi công nhà ga hành khách) do vướng mắc trong thanh toán khối lượng đã hoàn thành. Khi dòng tiền bị chậm, nhà thầu gặp khó trong việc trả lương, duy trì nhân công.

Vì vậy, Vinaconex cần những nhân sự như ông Phạm Thái Dương trong bộ máy điều hành để đảm bảo ổn định các vấn đề về quản trị thi công, tổ chức nhân sự công trình và xây dựng tiến độ thực thi cũng như xử lý thanh toán với các công trình công – điều mà trước đây cựu chủ tịch Nguyễn Hữu Tới và phó tổng giám đốc Dương Văn Mậu được giao phụ trách chính.

Điều đáng lưu ý, cũng tại đại hội cổ đông thường niên vừa qua, Vinaconex đã bầu bổ sung ông Nguyễn Hải Đăng và ông Lê Phùng Hòa vào HĐQT nhiệm kỳ 2022–2027.

Cả 2 nhân sự mới đều là những gương mặt có nhiều năm kinh nghiệm trong hệ sinh thái xây dựng – hạ tầng của Vinaconex, nhưng đại diện cho hai hướng ưu tiên khá khác nhau trong chiến lược phát triển sắp tới của doanh nghiệp.

Cụ thể, ông Nguyễn Hải Đăng hiện là phó tổng giám đốc Vinaconex, đồng thời tham gia điều hành tại nhiều doanh nghiệp trong hệ sinh thái như VIWASEEN, Vinaconex Dung Quất hay Petrowaco. Hồ sơ này cho thấy ông Đăng là mẫu lãnh đạo thiên về quản trị hệ sinh thái đầu tư – hạ tầng đa lĩnh vực, trải dài từ nước sạch, môi trường, năng lượng cho tới khu công nghiệp và bất động sản.

Điều này phản ánh một Vinaconex đang dần mở rộng khỏi hình ảnh tổng công ty xây dựng truyền thống để tiến gần hơn tới mô hình holdings hạ tầng – đầu tư, nơi giá trị không chỉ đến từ hoạt động xây lắp mà còn nằm ở sở hữu tài sản, khai thác quỹ đất và vận hành hệ sinh thái doanh nghiệp thành viên.

Trong khi đó, ông Lê Phùng Hòa lại mang màu sắc rất khác. Đây là mẫu lãnh đạo trưởng thành từ công trường với hơn 25 năm kinh nghiệm trong ngành xây dựng, từng đảm nhiệm nhiều vị trí từ kế toán công trình, chỉ huy công trường cho tới tổng giám đốc Vinaconex 12.

Việc đưa ông Hòa vào HĐQT tạo ra sự kết nối xuyên suốt hơn giữa định hướng chiến lược của nhóm cổ đông chi phối với bộ máy điều hành và hệ thống triển khai thực tế tại công trường.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Vinaconex hiện nay đang cùng lúc xử lý hai bài toán lớn khi duy trì vai trò của một tổng thầu hạ tầng quy mô lớn trong làn sóng đầu tư công, đồng thời từng bước chuyển mình thành một "Holdings: đầu tư – hạ tầng – bất động sản" theo định hướng đã được nhóm cổ đông lớn đặt ra từ sau thương vụ thâu tóm cách đây gần 8 năm.

Việc tái phân cấp quyền lực và kiện toàn bộ máy theo hướng chuyên môn hóa cao hơn giữa HĐQT và ban điều hành được xem là bước đi cần thiết để Vinaconex có đủ năng lực quản trị cho cả hai bài toán cùng lúc.