Bản lĩnh xuất khẩu Việt trước khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu

Bối cảnh thương mại toàn cầu đầu năm 2026 đang chứng kiến những biến động dữ dội từ khu vực Trung Đông khi eo biển Hormuz liên tục rơi vào tình trạng phong tỏa, tác động trực tiếp đến các cảng biển chiến lược của UAE và Ả Rập Saudi.

Đây vốn là tuyến vận tải huyết mạch kết nối dòng chảy hàng hóa từ châu Á sang phía Tây. Việc Iran siết kiểm soát tại khu vực này đã đẩy nhiều nhà xuất khẩu vào thế khó về logistics và chi phí vận tải.

Trong bối cảnh ấy, cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam lại cho thấy khả năng thích ứng đáng chú ý thông qua các giải pháp vận tải linh hoạt cùng chiến lược dịch chuyển thị trường nhanh nhạy.

Ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO Công ty Xúc tiến xuất khẩu Vietgo nhận định, thị trường đang bước vào một giai đoạn tái cấu trúc quy mô lớn và đây là thời điểm để những doanh nghiệp có năng lực thương mại thực chiến khẳng định vị thế trên sân chơi quốc tế.

Thách thức lớn nhất hiện nay đến từ nguy cơ mất an toàn tại các cảng trung chuyển trọng yếu như Jebel Ali của UAE hay Dammam của Ả Rập Saudi khiến nhiều hãng tàu buộc phải điều chỉnh hải trình. Trong bối cảnh đó, việc chuyển hướng sang các cảng dự phòng trở thành giải pháp cấp thiết cho nhiều đơn hàng đi vùng Vịnh.

Ông Hà Quang Vũ, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Hà Quang cho biết, doanh nghiệp vẫn còn nhiều lựa chọn như các cảng tại Oman hoặc cụm cảng phía Tây của Ả Rập Saudi trên Biển Đỏ.

Một lợi thế địa lý đang được nhiều doanh nghiệp tận dụng là sự kết nối giữa Oman và UAE thông qua các khu vực giáp ranh như cảng Khor Fakkan, vốn vẫn duy trì hoạt động ổn định và phù hợp cho vai trò trung chuyển hàng hóa vào nội địa UAE.

Một số doanh nghiệp còn lựa chọn phương án vận chuyển hàng bằng đường hàng không sang Jordan, sau đó kết nối bằng xe tải để giao hàng đến các quốc gia lân cận trong khu vực chiến sự.

Khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt còn thể hiện qua những hành trình logistics xuyên lục địa bằng đường sắt và đường bộ. Bà Huỳnh Thị Ngọc Hạnh, đại diện Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Cara Fresh Fruits cho biết doanh nghiệp này đã vận chuyển nông sản từ miền Tây ra cửa khẩu Tân Thanh tại Lạng Sơn để đi xuyên Trung Quốc và vào Nga bằng tàu hỏa.

Giải pháp này giúp doanh nghiệp giảm đáng kể rủi ro từ các tuyến hàng hải bất ổn, đồng thời rút ngắn thời gian giao hàng so với vận tải biển truyền thống.

Theo bà Hạnh, với thị trường rộng lớn như Nga, vận tải đường sắt còn mở ra khả năng tiếp cận trực tiếp các trung tâm tiêu thụ sâu trong nội địa thay vì phụ thuộc vào cảng Vladivostok vốn cách xa nhiều khu vực dân cư và kho bãi.

Theo ông Việt, trong giai đoạn chiến sự, các nhà nhập khẩu quốc tế luôn chủ động tìm giải pháp để duy trì nguồn hàng. Sự phối hợp linh hoạt giữa doanh nghiệp xuất khẩu và đối tác logistics sẽ quyết định khả năng hoàn thành những đơn hàng có độ khó rất cao.

Song song với việc mở tuyến vận tải mới, năng lực đàm phán cước tàu trở thành yếu tố sống còn trong giai đoạn chi phí logistics biến động mạnh. Ông Trần Bình Minh, Giám đốc Công ty Dawnsky cho biết, nhiều doanh nghiệp ưu tiên làm việc với các hãng tàu của Nga, Trung Quốc hoặc những quốc gia ít chịu tác động trực tiếp từ xung đột để duy trì mức giá ổn định hơn.

Theo kinh nghiệm của các nhà xuất khẩu, doanh nghiệp cần xây dựng mạng lưới đại lý logistics đa dạng nhằm liên tục cập nhật slot tàu và mã tàu còn trống để tối ưu chi phí vận chuyển. Thực tế thị trường cho thấy trong những giai đoạn tâm lý lo ngại gia tăng, nhiều doanh nghiệp tạm ngưng lên hàng khiến công suất tàu dư thừa. Đây lại trở thành cơ hội để các nhà buôn nhạy bén thương lượng mức giá gần với thời điểm trước chiến sự.

Khi chiến sự căng thẳng, từ đầu năm nay, Vietgo cũng đã khuyến nghị doanh nghiệp chủ động ký hợp đồng tương lai cho các tháng tiếp theo nhằm đón đầu xu hướng hạ nhiệt của cước tàu và tạo lợi thế cạnh tranh về giá.

Nhà xuất khẩu tìm cách mở rộng thị trường

Trong dài hạn, sự dịch chuyển sang các thị trường phía Đông đang nổi lên như một chiến lược giảm thiểu rủi ro hiệu quả. Trung Quốc với quy mô tiêu dùng khổng lồ và vị trí địa lý liền kề Việt Nam tiếp tục mở ra dư địa lớn cho nông sản và thực phẩm.

Bà Hạnh cho biết, doanh nghiệp đang đẩy mạnh thâm nhập nhiều phân khúc tại Trung Quốc, từ nhóm khách hàng cao cấp ở Thượng Hải đến thị trường đại chúng tại Vân Nam và Quảng Châu.

Lợi thế nổi bật của thị trường này nằm ở tính ổn định của logistics đường bộ cùng tốc độ thanh toán nhanh, giúp doanh nghiệp cải thiện vòng quay vốn. Bên cạnh Trung Quốc, các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand cũng đang được khai thác mạnh nhờ lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do và khoảng cách vận chuyển thuận lợi.

Trong hành trình mở rộng thị trường, các tiêu chuẩn ESG đang dần trở thành một phần quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. ESG ngày càng được nhìn nhận như một phương thức quản trị giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và xây dựng niềm tin với các thị trường phát triển như Mỹ và châu Âu.

Việc hiểu và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro liên quan đến điều tra chống bán phá giá, đồng thời nâng cao khả năng hợp tác với các tập đoàn đa quốc gia.

Dù vậy, bà Hạnh cho rằng các doanh nghiệp mới tham gia xuất khẩu chưa cần quá áp lực với hệ thống chứng chỉ bởi nhiều thị trường trên thế giới vẫn duy trì yêu cầu ở mức phù hợp hơn. Theo ông Việt, trong giai đoạn thiếu hụt nguồn cung, nhiều quốc gia cũng có xu hướng linh hoạt hơn về thủ tục để đảm bảo an ninh lương thực.

Về dài hạn, xu hướng tiêu dùng xanh, chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn cũng đang mở ra nhiều dư địa tăng trưởng cho hàng hóa Việt Nam.

Chẳng hạn, bà Hạnh cho biết, dự án tận dụng vỏ dừa để sản xuất mụn dừa ép viên xuất khẩu phục vụ nhu cầu nhiên liệu sinh học đang rất được ưa chuộng ở châu Âu. Trong khi đó, ông Phan Hữu Trọng Nhân đến từ Công ty trách nhiệm hữu hạn TMDV Xuất nhập khẩu Việt Argo đã thương mại hóa sản phẩm giấm gỗ thu được từ quá trình chưng cất khói than để xuất khẩu sang thị trường Mỹ với giá trị gia tăng cao.