Biến động địa chính trị và bài toán sống còn của hàng không toàn cầu

Từ Mỹ đến châu Âu, nhiều hãng hàng không lớn đồng loạt thu hẹp tải cung ứng, tăng giá vé và tái cấu trúc mạng bay để ứng phó với cú sốc nhiên liệu chưa từng có kể từ sau đại dịch Covid-19.

Cơn địa chấn nhiên liệu khiến bầu trời toàn cầu “co lại”

Ngành hàng không thế giới đang trải qua một trong những giai đoạn bất ổn lớn nhất kể từ sau đại dịch Covid-19. Nếu năm 2024 và 2025 chứng kiến làn sóng phục hồi mạnh mẽ của nhu cầu đi lại toàn cầu thì bước sang đầu hè năm 2026, bức tranh của ngành lại chuyển sang gam màu phòng thủ rõ rệt.

Theo dữ liệu từ Cirium (một công ty phân tích dữ liệu hàng không thuộc Tập đoàn RELX), các hãng hàng không toàn cầu đã loại bỏ khoảng 2 triệu ghế khỏi kế hoạch khai thác trong tháng 5/2026 và có khoảng 13.000 chuyến bay bị hủy hoặc điều chỉnh. Con số này tuy chỉ chiếm dưới 2% tổng công suất hàng không toàn cầu nhưng lại phản ánh rõ mức độ nhạy cảm, tổn thương của ngành trước những cú sốc địa chính trị và năng lượng.

Điểm đáng chú ý là sự co hẹp này không chỉ diễn ra ở một khu vực hay một nhóm hãng bay riêng lẻ. Từ châu Âu, Bắc Mỹ cho tới Trung Đông, nhiều hãng hàng không lớn đều đang đồng loạt giảm tải cung ứng, thu hẹp lịch bay hoặc chuyển sang khai thác tàu bay nhỏ hơn để tiết kiệm nhiên liệu.

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng hiện nay nằm ở cuộc xung đột quân sự giữa Israel và Iran bùng phát từ cuối tháng 2/2026, kéo theo cú sốc năng lượng lan rộng trên toàn cầu. Diễn biến nghiêm trọng nhất là việc hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển khoảng 20% lượng dầu và nhiên liệu thế giới bị gián đoạn nghiêm trọng, khiến chuỗi cung ứng nhiên liệu bay toàn cầu rơi vào trạng thái căng thẳng chưa từng có kể từ sau đại dịch Covid-19.

Giá nhiên liệu hàng không vì thế tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn. Theo Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA), giá nhiên liệu máy bay trong tháng 3/2026 đã tăng tới 106,6% so với cùng kỳ năm trước. Tại châu Âu, giá nhiên liệu hiện đã lên mức cao nhất kể từ năm 2022.

Đây là mức tăng gây sốc với một ngành mà nhiên liệu vốn đã chiếm từ 25-35% tổng chi phí khai thác.

Điều khiến các hãng hàng không lo ngại hơn cả là cuộc khủng hoảng lần này không mang tính ngắn hạn. Nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng có thể tiếp tục đẩy chi phí vận hành lên cao trong nhiều tháng tới.

Không giống nhiều lĩnh vực khác có thể chuyển phần chi phí tăng thêm sang giá bán một cách linh hoạt, hàng không là ngành cực kỳ nhạy cảm với biến động chi phí nhiên liệu. Chỉ một đợt tăng giá dầu kéo dài vài tuần cũng đủ làm đảo lộn toàn bộ kế hoạch kinh doanh của hãng bay.

Chuyên gia phân tích của Allianz Trade - công ty dẫn đầu toàn cầu về bảo hiểm tín dụng thương mại thuộc Tập đoàn Allianz (Đức) - cũng đưa ra đánh giá cho rằng giá vé máy bay quốc tế có thể đã tăng từ 5 - 15% dưới áp lực của khủng hoảng nhiên liệu.

Các hãng hàng không toàn cầu đồng loạt chuyển sang thế phòng thủ

Phản ứng dây chuyền từ cuộc khủng hoảng nhiên liệu đã nhanh chóng lan rộng khắp ngành hàng không thế giới buộc nhiều hãng bay lớn phải điều chỉnh kế hoạch khai thác và thu hẹp tải cung ứng. Từ Đông Bắc Á tới châu Âu, các hãng đồng loạt thu hẹp tải cung ứng, giảm tần suất khai thác và đóng các đường bay hiệu quả thấp nhằm ứng phó áp lực chi phí nhiên liệu, thiếu hụt tàu bay và nhu cầu thị trường suy yếu.

Tại châu Á, Thai Airways đã dừng hoàn toàn đường bay đến Kaohsiung, giảm mạnh các chặng châu Âu và Đông Bắc Á. Trong khi Lufthansa Group - hãng hàng không quốc gia Đức dự kiến hủy tới 20.000 chuyến bay trong mùa hè 2026 để tiết kiệm khoảng 40.000 tấn nhiên liệu hàng không. Hai trung tâm trung chuyển lớn là Munich và Istanbul ghi nhận sự sụt giảm mạnh nhất về lưu lượng chuyến bay.

Trong báo cáo tài chính quý I/2026 công bố ngày 6/5, Lufthansa cho biết dù đã thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu đối với khoảng 80% nhu cầu nhiên liệu bay, hãng vẫn dự báo chi phí nhiên liệu năm nay sẽ tăng thêm 1,7 tỷ euro, tương đương khoảng 2 tỷ USD.

Giám đốc điều hành Lufthansa Carsten Spohr thừa nhận áp lực hiện nay không chỉ đến từ giá dầu mà còn từ nguy cơ gián đoạn vận hành trên diện rộng. Theo ông, bất ổn kéo dài tại Trung Đông đang tạo ra sức ép rất lớn đối với ngành hàng không toàn cầu cũng như nền kinh tế thế giới.

Để ứng phó, Lufthansa đã bắt đầu tăng giá vé, tối ưu hóa mạng bay và xem xét các điểm dừng kỹ thuật trên một số đường bay dài tới châu Á và châu Phi nhằm tránh nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu tại sân bay đến.

Không chỉ Lufthansa, nhiều hãng bay khác cũng đang triển khai các biện pháp tương tự. Air France-KLM dự kiến áp dụng phụ phí nhiên liệu lên tới 50 euro cho các đường bay dài. EasyJet và Ryanair cảnh báo giá vé có thể tiếp tục tăng mạnh nếu thị trường nhiên liệu chưa hạ nhiệt.

Tại Mỹ, United Airlines và Spirit Airlines cũng bắt đầu điều chỉnh công suất khai thác theo hướng thận trọng hơn. Một số hãng chuyển sang sử dụng máy bay nhỏ hơn để tiết kiệm nhiên liệu. Đáng chú ý, nhiều hãng hiện không chuyển sang duy trì hiệu quả khai thác. Các kế hoạch tăng trưởng đội tàu, mở đường bay mới hay gia tăng công suất đều đang được rà soát lại. Xu hướng “co cụm chiến lược” này đang lan rộng bởi không hãng nào muốn rơi vào vòng xoáy thua lỗ do chi phí nhiên liệu vượt kiểm soát.

Tại Anh, sân bay Heathrow ghi nhận 111 chuyến bay bị hủy ròng khỏi lịch khai thác. Con số này chưa quá lớn nhưng phản ánh tâm lý đang dần bao trùm ngành hàng không quốc tế.

Các tổ chức quốc tế bắt đầu cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu hàng không trên diện rộng, đặc biệt tại châu Âu, khu vực hiện chỉ tự sản xuất khoảng một nửa nhu cầu dầu hỏa hàng không nội địa. Nếu chuỗi cung ứng năng lượng tiếp tục bị gián đoạn, áp lực lên ngành hàng không sẽ không dừng ở chuyện chi phí tăng mà có thể chuyển thành bài toán thiếu nguồn cung thực sự.

Tổng giám đốc IATA Willie Walsh nhận định, dù ngành hàng không hiện vẫn ở trạng thái tốt hơn so với giai đoạn phong tỏa vì đại dịch năm 2020, cuộc khủng hoảng nhiên liệu hiện nay đã trở thành cú sốc quan trọng nhất đối với ngành hàng không toàn cầu kể từ sau đại dịch.

Trong bối cảnh đó, hàng không thế giới đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn khác so với kỳ vọng hồi phục mạnh mẽ cách đây chưa lâu. Từ cuộc đua tăng trưởng, mở rộng đội bay và gia tăng thị phần, các hãng giờ đây phải ưu tiên khả năng chống chịu trước biến động địa chính trị và năng lượng.

Bài toán lớn nhất của ngành lúc này không còn là tăng trưởng bằng mọi giá, mà là duy trì được mạng lưới vận hành ổn định trong một môi trường đầy bất định. Khi bầu trời toàn cầu đang dần “co lại”, mùa hè 2026 có thể trở thành phép thử khắc nghiệt đối với năng lực thích ứng của ngành hàng không kể từ sau đại dịch Covid-19.