Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng: Phổ cập công nghệ như đưa điện vào mọi nhà

Hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số

Trong cuộc gặp gỡ với cộng đồng doanh nghiệp, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng đã dành những lời tri ân cho những người "chọn lối đi khó".

Ông gọi cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt Nam là lực lượng tiên phong dám đi vào vùng đất chưa có bản đồ, chấp nhận làm những thứ đi trước thị trường và đi trước cả sự hiểu biết của xã hội.

Nhưng đằng sau sự ghi nhận ấy là một thông điệp về sự chuyển dịch của thời đại, nơi mà khái niệm về công nghệ và tăng trưởng đang được định nghĩa lại hoàn toàn.

Suốt nhiều thập kỷ, công nghệ thông tin hay công nghệ số chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực kinh tế riêng biệt, một ngành dọc trong hệ thống thống kê. Tuy nhiên, quan điểm này giờ đây đã trở nên lỗi thời.

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định công nghệ hiện tại đã trở thành hạ tầng của mọi hoạt động kinh tế - xã hội, giống như điện và đường giao thông. Nếu như thế kỷ trước, điện năng thắp sáng các nhà máy, thì ngày nay trí tuệ nhân tạo (AI) đang len lỏi vào từng ngóc ngách để vận hành nền kinh tế.

Sự thay đổi không chỉ dừng lại ở phạm vi ứng dụng, mà là một sự chuyển mình về giá trị. Thế giới đang bước từ kỷ nguyên "phần mềm theo lệnh" sang kỷ nguyên "phần mềm có tác nhân". Trước đây, con người ra lệnh và máy tính thực thi.

Còn nay, với các AI Agent (tác nhân AI), máy móc có thể nhận mục tiêu, tự lập kế hoạch, phối hợp, tự kiểm tra và tối ưu hóa nhiệm vụ. Đây không đơn thuần là sự cải tiến công cụ, mà là một sự chuyển dịch hệ điều hành của xã hội loài người.

Khi hệ điều hành thay đổi, câu hỏi đặt ra cho mỗi quốc gia không còn là "ta có dùng AI hay không", mà cốt lõi hơn là "ta có tổ chức lại nền kinh tế theo AI hay không".

Trong bối cảnh đó, năng lực tính toán đang nổi lên như một yếu tố sản xuất mới, quan trọng không kém gì vốn, đất đai hay lao động. Trong kỷ nguyên AI, các bộ vi xử lý GPU, các trung tâm dữ liệu khổng lồ hay nguồn điện năng không còn được hạch toán đơn thuần là chi phí công nghệ thông tin.

Theo ông, đây chính là năng lực sản xuất quốc gia. Quốc gia nào làm chủ được năng lực tính toán, quốc gia đó nắm quyền tự chủ cao hơn trong đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm với sự đào thải khắc nghiệt. Bộ trưởng Hùng cho rằng, tốc độ đang trở thành lợi thế cạnh tranh số một. Vòng đời công nghệ hiện nay ngắn đến mức tư duy cầu toàn kiểu cũ có thể trở thành rào cản chí mạng.

Một giải pháp "đúng nhưng chậm" hoàn toàn có thể thua cuộc trước một giải pháp "chưa hoàn hảo nhưng rất nhanh". Điều này buộc cả khối doanh nghiệp và bộ máy nhà nước phải học cách vận hành theo chu kỳ tuần, chu kỳ tháng thay vì tư duy theo quý, theo năm như quán tính cũ.

Tất nhiên, công nghệ chưa bao giờ tự tạo ra tăng trưởng. Tăng trưởng chỉ xuất hiện khi công nghệ làm thay đổi cách thức vận hành. Đây là một cảnh báo cho tình trạng "bình mới rượu cũ" trong chuyển đổi số hiện nay.

Bộ trưởng lấy ví dụ, nếu một tổ chức sở hữu AI tiên tiến nhất nhưng quy trình xử lý công việc vẫn là 5 bước, cần 7 chữ ký, qua 3 vòng xin - cho, thì AI lúc đó chỉ có tác dụng làm cho quy trình ấy diễn ra nhanh hơn, chứ không tạo ra đột phá về giá trị.

Tương tự, nếu có dữ liệu khổng lồ mà các bộ ngành, doanh nghiệp không liên thông, không chia sẻ, không chuẩn hóa, thì dữ liệu ấy chỉ là những kho chứa vô hồn.

Hay như việc triển khai 5G, nếu doanh nghiệp vẫn giữ tư duy quản trị và sản xuất như thời cũ thì 5G chỉ giống như một con đường cao tốc rộng thênh thang nhưng các phương tiện lưu thông trên đó vẫn chạy với tốc độ rùa bò.

Vì vậy, theo ông, sứ mệnh của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam trong giai đoạn này không chỉ dừng lại ở việc gia công phần mềm. Nhiệm vụ lớn hơn là giúp Việt Nam thiết kế lại cách vận hành của cả nền kinh tế.

Bộ trưởng nhận định rằng, rất ít doanh nghiệp công nghệ nghĩ đến và coi đây là việc của mình và càng ít người coi đây là việc chính. Nhưng thực tế, khách hàng sẽ không bỏ tiền mua công nghệ nếu họ không thấy lợi ích.

Do đó, ông cho rằng, doanh nghiệp công nghệ phải đóng vai trò là nhà tư vấn, người kiến tạo quy trình mới cho các tổ chức. Chỉ khi thay đổi được vận hành, công nghệ mới thực sự trở thành "đôi cánh" đưa nền kinh tế bay lên.

Năm sứ mệnh kiến tạo với doanh nghiệp công nghệ

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số khi GDP đầu người đã vượt ngưỡng 5.000 USD, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào mô hình tăng trưởng theo chiều rộng, thâm dụng lao động và tài nguyên.

Sự tăng trưởng trong giai đoạn mới bắt buộc phải dựa vào năng suất. Và trong thời đại này, năng suất đến từ ba trụ cột: kinh tế số, dịch vụ số và hạ tầng số được kích hoạt bởi chất xúc tác là AI. Từ tầm nhìn đó, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đã "đặt hàng" cộng đồng doanh nghiệp công nghệ 5 sứ mệnh mang tính thời đại.

Sứ mệnh đầu tiên là xây dựng các tiện ích số quốc gia. Thế giới đang nói nhiều về hạ tầng công cộng số và Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc. Chúng ta cần một hệ thống hạ tầng mềm bao gồm định danh, thanh toán, dữ liệu, chữ ký số, chia sẻ dữ liệu, điện toán đám mây và an ninh mạng.

Ông tin tưởng, đây sẽ là những khối gạch nền tảng để mọi doanh nghiệp khác có thể xây dựng dịch vụ của mình nhanh chóng như lắp ghép lego. Khi nền móng này vững chắc và sẵn có, hàng triệu doanh nghiệp nhỏ mới có thể đứng trên vai người khổng lồ để phát triển mà không phải đầu tư lại từ đầu.

Sứ mệnh thứ hai là AI hoá vận hành của khu vực công. Nhà nước cần phải trở thành khách hàng đầu tiên, lớn nhất của các sản phẩm số Việt Nam. Việc ứng dụng AI vào hành chính công không chỉ dừng lại ở mục tiêu tạo sự tiện lợi, mà sâu xa hơn là để giảm chi phí vận hành của cả hệ thống, tăng chất lượng phục vụ.

Quan trọng hơn, khi Chính phủ tiên phong sử dụng, nó sẽ tạo ra một thị trường đủ lớn để nuôi dưỡng và thúc đẩy các doanh nghiệp công nghệ trong nước trưởng thành.

Tiếp nối là sứ mệnh AI hoá các doanh nghiệp vừa và nhỏ để nâng cao năng suất toàn nền kinh tế. Nếu AI và công nghệ cao chỉ nằm trong tay các tập đoàn lớn, sự tăng trưởng sẽ thiếu tính bền vững và tạo ra khoảng cách giàu nghèo sâu sắc.

Việt Nam cần phổ cập công nghệ như đưa điện vào mọi nhà. Các nền tảng cung cấp AI dưới dạng dịch vụ, các công cụ quản trị thông minh phải được đưa đến từng hộ kinh doanh, từng doanh nghiệp siêu nhỏ. Đây chính là chìa khóa để nâng cao sức cạnh tranh tổng thể của quốc gia.

Sứ mệnh thứ tư là xuất khẩu dịch vụ số và nền tảng số. Việt Nam không chỉ xuất khẩu gạo, cà phê hay hàng dệt may, mà phải xuất khẩu năng lực số.

Các nền tảng số, dịch vụ an ninh mạng, ứng dụng AI chuyên ngành do người Việt làm chủ phải trở thành mũi nhọn kinh tế đối ngoại. Bộ trưởng đặt ra mục tiêu "Make in Vietnam to Lead" và "Make in Vietnam to Go Global", khẳng định vị thế của trí tuệ Việt trên bản đồ công nghệ thế giới.

Cuối cùng là sứ mệnh xây dựng hạ tầng năng lực tính toán "xanh". Sự bùng nổ của AI kéo theo cơn khát năng lượng khổng lồ của các trung tâm dữ liệu. Đây là cơ hội để Việt Nam đi tắt đón đầu bằng cách phát triển các trung tâm dữ liệu gắn liền với năng lượng sạch, tối ưu hiệu suất làm mát và làm chủ công nghệ xanh.

Bộ trưởng gợi ý các doanh nghiệp cần tính đến cả việc sử dụng các lò phản ứng hạt nhân dạng module nhỏ cho các trung tâm dữ liệu trong tương lai, biến computing xanh thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Để hiện thực hóa những sứ mệnh lớn lao này, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cam kết Nhà nước sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp theo ba định hướng chiến lược: nhanh hơn, mở hơn và đặt hàng nhiều hơn.

Về mặt thể chế, cơ chế sandbox sẽ được mở rộng, chuyển dịch mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Điều này cho phép doanh nghiệp được phép thử sai, được phép sửa nhanh và nhân rộng nhanh những mô hình kinh doanh mới.

Về dữ liệu và thị trường, Chính phủ cam kết mở dữ liệu công để biến nó thành tài nguyên sản xuất cho doanh nghiệp khai thác, tuân thủ nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống" và an toàn.

Đặc biệt, Nhà nước sẽ thay đổi tư duy từ "kêu gọi" sang "mua và dùng". Việc Nhà nước chi tiêu cho các sản phẩm công nghệ nội địa không chỉ là giải bài toán ngân sách hay hiệu quả công việc, mà là một chính sách công nghiệp quan trọng.

Khi Nhà nước dùng sản phẩm Việt Nam ở quy mô lớn, doanh nghiệp Việt sẽ có cơ hội hoàn thiện sản phẩm, tích lũy tài chính và kinh nghiệm để vươn ra thế giới.

Từ đây, ông gửi gắm kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp sẽ giữ vững ba phẩm: dám nghĩ lớn để không chỉ làm ra sản phẩm gia công mà làm nền tảng, làm chuẩn, làm hệ sinh thái; dám đi nhanh vì tốc độ là sinh mệnh trong kỷ nguyên số; và dám đi cùng nhau, vì trước những bài toán vĩ mô của đất nước, không một doanh nghiệp nào, dù lớn đến đâu, có thể đơn độc giải quyết.

Bộ trưởng khẳng định, Việt Nam muốn tăng trưởng hai con số, công nghệ là đôi cánh - điều kiện cần, nhưng thay đổi tư duy vận hành mới là luồng gió - điều kiện đủ để đưa đất nước bay lên. Và chính các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam là lực lượng nòng cốt biến điều kiện đủ ấy thành hiện thực sống động.