Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng: Việt Nam sẽ tiến tới xuất khẩu lớn khoa học công nghệ

Tham luận tại Đại hội Đảng lần thứ XIV ngày làm việc hôm nay, Bộ trưởng Bộ Khoa học công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, từ thu nhập trung bình tiến tới thu nhập cao, Việt Nam phải dựa vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ba động lực này đều đã được mở rộng nội hàm, tái định nghĩa theo cách tiếp cận mới, tạo ra không gian phát triển mở rộng hơn, khai phóng các nguồn lực mới để thúc đẩy tăng trưởng.

"Với ba động lực này, Việt Nam có thể tăng trưởng hai con số", Bộ trưởng khẳng định.

Ba động lực đột phá quan trọng hàng đầu

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác lập khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chính thúc đẩy phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và nâng cao năng lực tự cường, tự chủ của đất nước.

Ông Hùng đánh giá, Nghị quyết 57 như một 'Nghị quyết khoán 10" về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với tinh thần quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm; trao quyền tự chủ và trách nhiệm cho người làm; chấp nhận rủi ro, đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể; người làm được hưởng lợi từ thành quả lao động và sáng tạo.

Từ chỗ thiếu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Việt Nam sẽ tiến tới đủ, thừa, xuất khẩu và xuất khẩu lớn, giống như những gì đã làm được đối với nông nghiệp.

Mỗi quốc gia có văn hóa, ngữ cảnh riêng, có trình độ phát triển và chế độ khác nhau, do đó, tìm ra cách tiếp cận phù hợp để đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là quan trọng hàng đầu.

Cùng với đó, phát triển trong một hệ sinh thái đầy đủ và cân bằng, bao gồm thể chế, hạ tầng, nhân lực, nhà nước, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp; chuyển từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra; đặt khoa học công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó là hướng vào giải quyết các bài toán lớn của đất nước như tăng trưởng 2 con số, năng suất, chất lượng, quản trị quốc gia; tự chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược như là một cấu phần quan trọng của chủ quyền quốc gia; đi từ ứng dụng, sản phẩm, thị trường tới làm chủ công nghệ.

Ngoài ra, ông Hùng cho rằng, cần cho phép và khuyến khích ứng dụng cái mới trong thực tiễn, coi đây là con đường nhanh nhất và hiệu quả nhất để hình thành, hoàn thiện và phát triển các công nghệ mới; tinh thần đổi mới sáng tạo trong toàn dân, đưa đổi mới sáng tạo trở thành lối sống, phong cách sống của mọi người dân, mọi tổ chức; xây dựng văn hóa khuyến khích khám phá, khoan dung với thất bại.

Không chỉ vậy, sở hữu trí tuệ phải được coi là tài sản có thể định giá, mua bán, chuyển giao và khai thác trên thị trường, trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược của doanh nghiệp và quốc gia. Một quốc gia phát triển là một quốc gia mà tài sản vô hình, tài sản trí tuệ chiếm tới 80% tổng tài sản.

Cần đo lường sự đóng góp tới tăng trưởng GDP

Để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng, ông Hùng nhấn mạnh, việc đầu tiên cần làm là đo lường sự đóng góp của bộ ba này tới tăng trưởng GDP.

Bộ Khoa học và công nghệ coi đây là việc quan trọng đầu tiên và đang xây dựng phương pháp đo, ở cả cấp quốc gia và cấp địa phương. Việt Nam là một trong những nước đầu tiên đặt mục tiêu đo lường tác động của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tới tăng trưởng GDP.

"Đo lường hiệu quả của bộ ba động lực này còn là giải pháp cơ bản để chống lãng phí", bộ trưởng nhấn mạnh.

Với thực tiễn Việt Nam, trong giai đoạn từ nay tới 2031, thứ tự ưu tiên nên là chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ.

Về chuyển đổi số, chuyển đổi, thay đổi cách thức vận hành là chính, chiếm 70%, còn 30% là công nghệ và cần làm ngay 100% vì có nền tảng số.

Trong khi đó, đổi mới sáng tạo cần tập trung vào hỗ trợ đổi mới công nghệ, thử nghiệm các công nghệ mới cho các doanh nghiệp. Ông Hùng cho biết, bộ đang tham mưu Chính phủ chỉ đạo mỗi bộ ngành và địa phương phải có một trung tâm đổi mới sáng tạo. Bộ Chính trị cũng đã giao Chính phủ chỉ đạo bộ xây dựng chiến lược về quốc gia khởi nghiệp sáng tạo, toàn dân khởi nghiệp, một người có thể lập và vận hành doanh nghiệp với sự trợ giúp của các nền tảng số quốc gia.

Ngoài ra, đổi mới sáng tạo còn là đổi mới mô hình quản trị và kinh doanh dựa trên công nghệ, mang lại giá trị lớn. Thế giới đang có những làn sóng mới mà Việt Nam có thể tận dụng để tăng trưởng nhanh vì rất phù hợp với văn hóa, năng lực người Việt Nam và thể chế mới quyết định đối với đổi mới sáng tạo và phát triển.

"Chi cho khoa học công nghệ, quan trọng là 1 đồng của Nhà nước phải kích hoạt được 3 - 4 đồng của doanh nghiệp. Khi đó, 2% ngân sách khoa học công nghệ của Nhà nước sẽ thành 2% GDP của cả xã hội chi cho khoa học công nghệ", ông Hùng phân tích.

Một cơ chế quan trọng khác để tăng tính hiệu quả của ngân sách khoa học công nghệ là thay vì chi cho nghiên cứu, sẽ đặt hàng và mua kết quả nghiên cứu hoặc thưởng cho kết quả nghiên cứu có hiệu quả.

Theo ông Hùng, để nuôi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học, bao gồm nghiên cứu khoa học cơ bản và khoa học xã hội, cần chi cho đầu vào tri thức và chấp nhận rủi ro ở đầu ra. Trước mắt, ngân sách này khoảng 15 - 20% tổng ngân sách khoa học công nghệ.

Không chỉ vậy, thay đổi tư duy, nhận thức, cách tiếp cận, cách làm luôn là yếu tố đầu tiên quyết định thành công của những chủ trương lớn, mục tiêu cao.