Bức tranh thanh khoản kép của hệ thống ngân hàng

* Bài viết thuộc Chuyên đề "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"

Trong một hệ thống ngân hàng, tiền không bao giờ đứng yên.

Có những ngân hàng liên tục dư thừa thanh khoản và phải tìm nơi gửi gắm hàng trăm nghìn tỷ đồng. Ngược lại, cũng có những nhà băng luôn trong trạng thái phải đi vay để duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng. Hai trạng thái tưởng như đối lập ấy đang cùng tồn tại trong hệ thống ngân hàng Việt Nam và tạo nên một bức tranh thanh khoản đặc biệt trong quý I/2026.

Nhìn từ bên ngoài, thanh khoản toàn ngành vẫn dồi dào. Nhưng nhìn sâu vào thị trường liên ngân hàng, dòng tiền đang vận động theo hai hướng hoàn toàn khác nhau: một nhóm đóng vai trò "máy bơm" cung cấp vốn cho hệ thống, trong khi nhóm còn lại trở thành những "máy hút" thanh khoản để tài trợ cho chiến lược kinh doanh của mình.

Sự vận động đó không chỉ phản ánh câu chuyện nội tại của từng ngân hàng mà còn cho thấy cách dòng vốn đang được phân bổ trong nền kinh tế Việt Nam hiện nay.

Những "hồ chứa" thanh khoản khổng lồ

Nếu phải tìm một biểu tượng cho sự dư thừa thanh khoản trong hệ thống, Vietcombank có lẽ là cái tên tiêu biểu nhất.

Đến cuối quý I/2026, vị thế ròng trên thị trường liên ngân hàng của Vietcombank đạt hơn 214.000 tỷ đồng, bỏ xa phần còn lại của hệ thống. Điều này có nghĩa ngân hàng đang cho vay ra nhiều hơn rất nhiều so với số vốn phải đi vay từ các tổ chức tín dụng khác.

Vietcombank thực chất không phải là ngân hàng tăng trưởng chậm. Tín dụng vẫn mở rộng ở mức khá. Tuy nhiên, lợi thế đặc biệt về nguồn vốn giá rẻ cùng dòng tiền gửi quy mô lớn từ khu vực công giúp ngân hàng này duy trì trạng thái dư thừa thanh khoản kéo dài.

Trong khi đó, VietinBank và BIDV lại đại diện cho một câu chuyện khác.

Cả hai ngân hàng quốc doanh đều sở hữu nguồn vốn khổng lồ nhưng tốc độ tăng trưởng tín dụng trong quý đầu năm khá khiêm tốn. Khi dòng tiền không thể chảy mạnh ra nền kinh tế thực, lựa chọn hợp lý nhất là chuyển vốn sang thị trường liên ngân hàng để tối ưu hiệu quả sử dụng tài sản.

Kết quả là VietinBank bơm ròng thêm gần 80.000 tỷ đồng trong quý, còn BIDV bơm thêm hơn 52.000 tỷ đồng.

Điều này phần nào phản ánh thực tế rằng hệ thống ngân hàng hiện không thiếu tiền. Thứ còn thiếu chính là nhu cầu tín dụng đủ mạnh và đủ chất lượng để hấp thụ nguồn vốn đó.

HDBank và nghịch lý "tăng trưởng càng nhanh càng dư tiền"

Giữa nhóm ngân hàng cung cấp thanh khoản, HDBank nổi lên như một ngoại lệ.

Thông thường, ngân hàng tăng trưởng tín dụng trên 10% trong một quý sẽ đối mặt với áp lực huy động vốn rất lớn. Nhưng HDBank lại đi theo chiều ngược lại.

Tín dụng tăng hơn 10%, song huy động vốn còn tăng nhanh hơn, đạt gần 10,9% - mức cao nhất toàn hệ thống. Nhờ vậy, ngân hàng vẫn duy trì được trạng thái dư thừa thanh khoản và tiếp tục bơm thêm gần 36.000 tỷ đồng ra thị trường liên ngân hàng.

Trường hợp của HDBank cho thấy trong cuộc đua ngân hàng hiện nay, năng lực huy động vốn đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng không kém khả năng tăng trưởng tín dụng.

VPBank: Câu chuyện khác của một "cỗ máy khát vốn"

Nếu nhóm ngân hàng quốc doanh đại diện cho sự dư thừa thanh khoản thì VPBank lại đại diện cho một triết lý hoàn toàn khác.

Đây là ngân hàng có vị thế ròng âm sâu nhất hệ thống, lên tới hơn 116.000 tỷ đồng. Nói cách khác, VPBank đang vay từ thị trường liên ngân hàng nhiều hơn bất kỳ ngân hàng nào khác.

Tuy nhiên, nguyên nhân không xuất phát từ khó khăn huy động vốn.

Ngược lại, huy động của VPBank trong quý I tăng tới 8,71%, thuộc nhóm cao nhất toàn ngành. Vấn đề nằm ở chỗ tín dụng của ngân hàng này còn tăng nhanh hơn nữa.

Chỉ trong ba tháng đầu năm, dư nợ tín dụng của VPBank tăng hơn 10%, vượt mốc một triệu tỷ đồng. Quy mô giải ngân tăng nhanh đến mức nguồn vốn huy động không thể theo kịp, buộc ngân hàng phải duy trì trạng thái vay mượn quy mô lớn trên thị trường liên ngân hàng.

Đây không phải dấu hiệu của sự thiếu hụt thanh khoản, mà là biểu hiện của chiến lược sử dụng đòn bẩy để thúc đẩy tăng trưởng.

Nói cách khác, VPBank đang chủ động đi vay để mở rộng tín dụng thay vì bị động đi vay vì thiếu tiền.

Khi dòng tiền gửi không còn tăng như trước

Không phải mọi "máy hút" thanh khoản đều giống VPBank.

Techcombank và MB phản ánh một câu chuyện khác của thị trường.

Trong khi tín dụng tiếp tục tăng trưởng trên 3%, dòng tiền gửi tại hai ngân hàng này lại suy giảm. Khoảng trống giữa huy động và cho vay buộc họ phải tìm đến nguồn vốn từ thị trường liên ngân hàng để cân bằng thanh khoản.

Đây là tín hiệu đáng chú ý trong bối cảnh dòng tiền trên thị trường tài chính đang có dấu hiệu dịch chuyển.

Khi vàng, chứng khoán và bất động sản trở nên hấp dẫn hơn, ngân hàng không còn là điểm đến mặc định của dòng vốn nhàn rỗi như trước đây. Điều đó khiến cuộc cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt.

Vai trò thực sự của thị trường liên ngân hàng

Điều đáng chú ý là bức tranh thanh khoản hiện nay không phản ánh một hệ thống đang căng thẳng.

Ngược lại, nó cho thấy cơ chế điều hòa vốn trong ngành ngân hàng đang vận hành hiệu quả.

Những ngân hàng thừa vốn đang đóng vai trò "hồ chứa" của hệ thống. Những ngân hàng cần vốn có thể tiếp cận nguồn lực đó thông qua thị trường liên ngân hàng để duy trì hoạt động kinh doanh và tăng trưởng tín dụng.

Thị trường liên ngân hàng vì thế đang thực hiện đúng vai trò vốn có: trở thành bộ điều tiết thanh khoản và tái phân bổ đòn bẩy cho toàn bộ hệ thống tài chính.

Tuy nhiên, phía sau bức tranh ấy vẫn tồn tại một câu hỏi lớn.

Khi hàng trăm nghìn tỷ đồng liên tục luân chuyển giữa các ngân hàng với nhau, liệu nền kinh tế thực đã hấp thụ được hết nguồn vốn mà hệ thống sẵn sàng cung cấp hay chưa?

Cho đến khi dòng tiền rời khỏi các "hồ chứa" thanh khoản để chảy mạnh hơn vào doanh nghiệp, sản xuất và đầu tư, câu hỏi đó vẫn sẽ tiếp tục được đặt ra đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam trong năm 2026.

Bài viết thuộc Chuyên đề: "Toàn cảnh ngân hàng Việt Nam: Từ báo cáo tài chính đến mạch nhịp kinh tế"