Bước chuyển để xây dựng nền báo chí cách mạng tinh gọn, hiện đại

Ba thách thức của các cơ quan báo chí sau sáp nhập, tinh gọn

Tiến trình sắp xếp, tinh gọn, tổ chức lại các cơ quan báo chí đang bước vào giai đoạn mới với mục tiêu xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp và hiện đại hơn. Tuy nhiên, phía sau những quyết định lớn là hàng loạt bài toán khó về nhân sự, văn hóa tòa soạn, tài chính và chuyển đổi số mà các cơ quan báo chí đang phải đối mặt.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, tại phiên thảo luận với chủ đề “Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí - Góc nhìn người trong cuộc”, ông Trần Trọng Dũng, Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đã chỉ ra ba nhóm thách thức lớn mà nhiều đơn vị gặp phải sau sáp nhập.

Trước hết là bài toán về tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực. Việc hợp nhất từ hai đến nhiều cơ quan báo chí thành một đơn vị mới không chỉ dẫn tới tình trạng dôi dư nhân sự ở một số vị trí mà còn tạo ra sự khác biệt về tư duy làm báo, phương thức tác nghiệp và văn hóa nghề nghiệp giữa các loại hình báo chí.

Bên cạnh đó là những tác động không nhỏ đến tâm lý người làm báo. Việc thay đổi vị trí công tác, môi trường làm việc, phương thức sản xuất nội dung đang tạo ra tâm tư, dao động trong đội ngũ cán bộ, phóng viên.

Mặt khác, trong khi yêu cầu tự chủ tài chính ngày càng cao, nhiều cơ quan báo chí sau sáp nhập lại chưa kịp hình thành những nguồn thu mới phù hợp với mô hình hoạt động mới.

Việc sáp nhập làm thay đổi các mô hình kinh doanh truyền thống, trong khi cơ chế đặt hàng truyền thông chính sách tại nhiều địa phương vẫn triển khai chậm, khiến không ít đơn vị gặp khó khăn về nguồn lực.

Một thách thức khác được ông Dũng nhấn mạnh là sự thiếu đồng bộ về hạ tầng công nghệ. Nhiều cơ quan báo chí đã hoàn thành việc sắp xếp về mặt tổ chức, nhưng hệ thống công nghệ, dữ liệu và quy trình quản trị vẫn tồn tại theo mô hình cũ.

Việc chuyển đổi số, mục tiêu quan trọng của quá trình sắp xếp báo chí - ở một số nơi đang gặp trở ngại ngay từ bên trong bộ máy vận hành.

Lấy dẫn chứng thực tế, PGS.TS Nguyễn Thành Lợi, Phó giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Hà Nội cho biết, đơn vị vừa trải qua quá trình sắp xếp theo Quy định 373 của Trung ương với nhiều thay đổi lớn về cơ cấu tổ chức, nhân sự và mô hình vận hành.

Theo ông Lợi, một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc tổ chức lại các phòng chuyên môn. Nếu trước đây các cơ quan báo chí vận hành theo từng loại hình tương đối độc lập thì sau sắp xếp, mô hình mới được thiết kế theo hướng hội tụ, lấy nội dung làm trung tâm.

Các loại hình không còn được phân chia rạch ròi như trước. Nội dung được tổ chức sản xuất từ đầu vào, sau đó phân phối sang nhiều nền tảng khác nhau. Điều này tạo ra thách thức rất lớn đối với công tác biên tập, tổ chức sản xuất và quản trị nội dung.

Không chỉ dừng ở việc hội tụ nội dung, bài toán chuyển đổi số còn liên quan tới việc quản lý, vận hành và phân phối nội dung trên hệ sinh thái số quy mô lớn. Hiện đơn vị đang quản lý tổng cộng 24 nền tảng truyền thông khác nhau, từ website, Facebook, YouTube, TikTok đến Zalo và nhiều kênh số chuyên biệt khác.

Mỗi nền tảng có một nhóm công chúng riêng, một cơ chế vận hành riêng và cả mô hình doanh thu riêng. Làm thế nào để tích hợp, quản trị hiệu quả toàn bộ hệ sinh thái đó là thách thức rất lớn, ông Lợi chia sẻ.

Bên cạnh đó là bài toán về nhân sự, trước khi hợp nhất, sáu cơ quan báo chí có khoảng 60 phòng, ban chuyên môn. Sau sắp xếp, toàn bộ hệ thống chỉ còn 7 đơn vị đầu mối. Nếu trước đây có hơn 130 cán bộ giữ vị trí trưởng các phòng, ban thì hiện nay chỉ còn khoảng 36 vị trí quản lý tương đương.

Gần 100 cán bộ không còn giữ vị trí quản lý như trước. Đây là bài toán rất khó trong công tác tổ chức cán bộ và quản trị nhân sự, ông Lợi tiết lộ.

Tối ưu hoá nguồn lực để tạo ra năng lực cạnh tranh mới cho báo chí

Những khó khăn là không thể phủ nhận, song theo ông Dũng, sáp nhập không phải là gộp cơ học các cơ quan báo chí mà phải tạo ra năng lực cạnh tranh mới và vị thế mới.

Nhấn mạnh việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan báo chí là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước nhằm xây dựng nền báo chí cách mạng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, ông Dũng nhận định, quá trình này sẽ giúp tạo ra những cơ quan báo chí có năng lực cạnh tranh cao hơn trong bối cảnh chuyển đổi số và truyền thông đa nền tảng.

Theo ông Dũng, từ Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đến Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc theo Quyết định số 362/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, định hướng sắp xếp báo chí đã được xác lập rõ ràng.

Còn theo Phó trưởng Ban Tuyên giáo và dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm, quan điểm của Đảng đối với báo chí luôn nhất quán và xuyên suốt. Đó là Đảng lãnh đạo tuyệt đối, toàn diện công tác báo chí; báo chí cách mạng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, đồng thời là diễn đàn của nhân dân.

Thực tế, quá trình quy hoạch báo chí thời gian qua đã góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải, phân tán nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động báo chí.

Theo ông Lâm, mục tiêu của việc tinh gọn không chỉ là sắp xếp lại tổ chức mà còn hướng đến xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh chính trị, chuyên môn vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng và làm chủ công nghệ mới.

Việc sắp xếp không làm suy giảm khả năng phục vụ công chúng mà ngược lại đang hướng tới nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan báo chí. Việc chủ động giảm đầu mối là bước đi tất yếu để khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, tối ưu hóa nguồn lực nhằm thích ứng với xu thế đa nền tảng.

Chính vì vậy, trước những khó khăn trước mắt, các toà soạn cần sắp xếp lại hoạt động một cách khoa học, minh bạch. Đây chính là cơ sở cốt lõi để xây dựng một nền báo chí cách mạng chuyên nghiệp, hiện đại và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Theo đó, yêu cầu cấp thiết hiện nay là tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong môi trường báo chí đa nền tảng, đa phương tiện, phóng viên và biên tập viên cần được trang bị thêm nhiều kỹ năng mới để thích ứng với sự phát triển của nghề nghiệp.

Về định hướng lâu dài, các cơ quan báo chí cần xây dựng theo hướng chủ lực, đa phương tiện, từng bước hình thành những tổ hợp báo chí có quy mô, năng lực cạnh tranh và sức ảnh hưởng lớn trong môi trường truyền thông số.