Cần 20 tập đoàn đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế

Đây là nhận định mang tính chiến lược của TS. Bùi Thanh Minh, Phó giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), về lộ trình bứt phá cho nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.

Theo ông Minh, tập đoàn đầu đàn này không chỉ thực hiện nhiệm vụ kinh tế mà còn đóng vai trò tiên phong “phát quang” con đường, thiết lập các chuẩn mực quản trị hiện đại để kéo toàn bộ nền kinh tế cùng tiến bước.

Các tập đoàn này sẽ đóng vai trò như những bộ não quản trị, thiết lập nên các hệ sinh thái phụ trợ, giúp hàng vạn doanh nghiệp nhỏ và vừa thoát khỏi thân phận làm thuê để trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị do người Việt làm chủ.

Thực tế cho thấy, sự dẫn dắt của tập đoàn kinh tế với tiềm lực mạnh mẽ có thể tạo ra động lực mạnh mẽ và kiến tạo những thành tựu “kỳ tích”, tiêu biểu như câu chuyện Tập đoàn Vingroup trong ngành công nghiệp ô tô hay trí tuệ nhân tạo.

Ông Lê Khắc Hiệp, Phó chủ tịch Tập đoàn Vingroup, cho biết, hành trình dấn thân vào ngành công nghiệp công nghệ cao của Vingroup là minh chứng cho sự sáng tạo của người Việt, với quyết tâm làm chủ công nghệ lõi và xây dựng một chuỗi liên kết nội địa vững chắc.

Đạt được những thành công bước đầu không chỉ tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp mà còn lan tỏa giá trị tới chuỗi cung ứng, tạo dựng niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp Việt về khả năng “Make in Vietnam” được định nghĩa bằng sự sáng tạo và làm chủ.

Kiến tạo từ thể chế

Để hình thành được đội ngũ doanh nghiệp “hạt nhân” đủ sức xoay chuyển cục diện, tư duy chính sách của Nhà nước cần một bước ngoặt quyết liệt: chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang tập trung nguồn lực cho các nhân tố đột phá.

PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, khẳng định rằng đã đến lúc phải thay đổi triệt để tư duy quản lý kinh tế. Ông Thiên phê phán cách tiếp cận kiểu “rải thóc cho chim sẻ”, tức là chia nhỏ nguồn lực hỗ trợ cho quá nhiều đối tượng manh mún, dẫn đến việc không có ai đủ mạnh để thực sự bứt phá.

Theo ông Thiên, muốn trở thành cường quốc, Nhà nước phải dám đặt cược và nuôi dưỡng những “con sếu đầu đàn” có khả năng vượt qua “trần công nghệ”, những giới hạn mà các doanh nghiệp nhỏ không bao giờ chạm tới được.

"Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ đủ mạnh, đủ rõ, để các doanh nghiệp dẫn dắt này chủ động xác định sẽ kéo theo ai, hỗ trợ mắt xích nào, với mức độ ra sao để tạo hiệu quả lan tỏa", ông Thiên nói tại Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế".

Việc tập trung cho các tập đoàn lớn không phải là tạo ra đặc quyền, mà là sự đầu tư chiến lược vào những đơn vị có khả năng đối đầu và cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ quốc tế, từ đó tạo ra sức kéo cho cả dân tộc.

Còn ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, đề xuất, Nhà nước cần tin tưởng giao phó những nhiệm vụ chiến lược cho các tập đoàn tư nhân đủ năng lực thông qua các "đơn đặt hàng" lớn.

Thay vì để doanh nghiệp phải tự bơi và đối mặt với rủi ro đơn độc trong những lĩnh vực mới như năng lượng xanh hay hạ tầng giao thông hiện đại, Nhà nước có thể tạo ra các cam kết mua sắm công hoặc bảo đảm thị trường.

Ông Hiển tin rằng khi có sự đồng hành của Nhà nước, các tập đoàn sẽ có điểm tựa vững chắc để mạnh dạn đổ vốn vào nghiên cứu và phát triển (R&D) – một lĩnh vực vốn đòi hỏi vốn lớn và thời gian thu hồi dài nhưng lại là chìa khóa của sự tự chủ.

Bên cạnh đó, dưới góc nhìn của chính sách tiền tệ, ông Nguyễn Ngọc Cảnh, Phó chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cho rằng, để các tập đoàn kinh tế đóng vai trò “xương sống” hoạt động trơn tru, cần một cơ chế cung ứng vốn linh hoạt và đủ lớn.

Trong đó, việc ngành ngân hàng điều phối các dòng vốn dài hạn vào các dự án hạ tầng biểu tượng quốc gia là điều kiện tiên quyết. Ông Cảnh cho rằng, sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tiền tệ và chiến lược phát triển của các tập đoàn sẽ tạo ra một cú hích chưa từng có, biến các dự án tỷ đô trên giấy thành những cột trụ thực tế của nền kinh tế.

Xoay chuyển từ doanh nghiệp

Sự chuyển dịch này không chỉ nằm ở phía Nhà nước mà còn yêu cầu một sự tự thân vận động mạnh mẽ từ chính cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế lớn.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận định, kinh tế tư nhân đã tiến bước dài để trở thành “động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế nhưng thực tế cũng cho thấy nhiều nghịch lý.

Đó là hiện tượng doanh nghiệp “đông nhưng chưa mạnh”, “năng động nhưng chưa sâu”, vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu còn yếu. Doanh thu của nhóm doanh nghiệp tư nhân lớn nhất chủ yếu đến từ tài chính, bất động sản trong khi công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng thấp.

Những hạn chế khiến doanh nghiệp ít đầu tư vào R&D, năng suất lao động thấp hơn nhiều khu vực FDI và nhà nước, vận hành mô hình quản trị lỗi thời, thiếu minh bạch, chuyên nghiệp.

Đại diện VCCI cảnh báo, nếu các tập đoàn lớn cứ mãi quanh quẩn với đất đai, nền kinh tế sẽ thiếu đi sức bền và khả năng chống chịu trước các biến động toàn cầu, qua đó tha thiết kêu gọi một cuộc dịch chuyển từ bất động sản, tài chính sang sản xuất và công nghệ.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh đầu tư vào R&D, đổi mới sáng tạo và kiến tạo hệ sinh thái nơi các doanh nghiệp nhỏ có thể được tham gia vào sân chơi của các tập đoàn lớn, cùng đóng góp cho những mục tiêu lớn của đất nước.

Đồng quan điểm, ông Thiên nhấn mạnh, chiến lược xây dựng đội ngũ "sếu đầu đàn" dẫn dắt các ngành kinh tế với chính sách, thể chế mang tính hỗ trợ, ưu đãi nhưng cũng cần phải đi kèm cam kết của chính các tập đoàn kinh tế về trách nhiệm, hiệu quả và tính lan tỏa đối với toàn chuỗi cung ứng.