Chia lại 'miếng bánh' trạm sạc, đổi pin xe điện

Bài toán hạ tầng đổi pin dùng chung

Với một tài xế công nghệ hay người giao hàng, mỗi ngày làm việc thường bắt đầu từ sáng sớm và kết thúc khi đường phố đã lên đèn, với quãng đường di chuyển trung bình từ 150 - 200 km. Ở đó, yếu tố thời gian quyết định rất nhiều tới thu nhập.

Khi chuyển sang xe máy điện, rào cản lớn nhất không nằm ở chi phí mua xe ban đầu, mà là thời gian sạc pin. Một chiếc xe điện phải dừng lại cắm sạc vài tiếng đồng hồ có thể khiến tài xế bỏ lỡ nhiều cuốc xe trong khung giờ cao điểm.

Đây không phải là bài toán với riêng nghề tài xế công nghệ, mà là câu chuyện chung của ngành giao thông trong tiến trình xanh hóa. Yêu cầu đặt ra là cần có một phương thức nạp năng lượng nhanh, tiện lợi và dễ tiếp cận như các đổ xăng truyền thống.

Trước thực tế này, Be Group đã tiến tới hợp tác cùng Castrol Gogoro Mobility (CGM) nhằm thí điểm hệ thống đổi pin cho xe máy điện tại TP.HCM.

Đại diện Be Group cho biết, việc hợp tác cùng CGM xuất phát từ mục tiêu mang lại giải pháp nạp năng lượng nhanh chóng, giúp hơn 500.000 tài xế giảm thiểu thời gian chờ đợi, tối ưu chi phí vận hành và gia tăng hiệu suất công việc mỗi ngày.

Trong đó, thế mạnh của Be Group là nền tảng dẫn đầu về các dịch vụ xe 2 bánh tại Việt Nam. Công ty cũng sở hữu kho dữ liệu di chuyển, nhận cuốc, luồng giao thông, bản đồ chi tiết đến từng ngõ, hẻm nhờ tự chủ công nghệ.

Dự kiến, những dữ liệu này sẽ được sử dụng để quy hoạch mạng lưới trạm đổi pin chuyên dụng trên các trục đường lớn. Ứng dụng Be sẽ được kết nối để tự động thông báo dung lượng pin, điều hướng tài xế đến trạm gần nhất và hỗ trợ kiểm tra bảo dưỡng tại các xưởng dịch vụ ủy quyền.

Hợp tác với CGM nằm trong khuôn khổ hệ sinh thái BE5X, nơi Be Group cung cấp đầy đủ các nhu cầu cho đối tác tài xế, từ mua, thuê, vay, chọn phương tiện cho đến an sinh, tất cả đều minh bạch, dễ tiếp cận và nhanh chóng.

Về phía CGM, ông Sumeet Wadhwa, Giám đốc điều hành Castrol Gogoro Mobility chia sẻ: "Khi làm việc chặt chẽ với cộng đồng đối tác tài xế của BE, chúng tôi mong muốn hiểu rõ hơn nhu cầu và thực tế vận hành của tài xế. Những thông tin thu được sẽ là cơ sở để phát triển các giải pháp di chuyển phù hợp với tài xế Việt Nam và góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang giao thông điện".

Dấu ấn Gogoro

Castrol Gogoro Mobility là liên doanh giữa Gogoro, nền tảng đổi pin toàn cầu với Castrol, thương hiệu dầu nhớt đã gắn bó hàng chục năm với thị trường Việt Nam.

Trong liên doanh này, Gogoro đảm nhiệm phần kiến trúc sản phẩm, hệ sinh thái phần mềm và quản trị pin, trong khi Castrol đóng vai trò vận hành mạng lưới trạm và khai thác thương mại.

Được thành lập vào năm 2011 bởi ông Horace Luke, cựu Giám đốc sáng tạo của HTC, Gogoro ngay từ đầu không định vị mình là một nhà sản xuất xe máy điện, mà là một công ty cung cấp nền tảng năng lượng trong đô thị.

Tại Đài Loan, Gogoro hiện chiếm trên 90% thị phần xe máy điện với mạng lưới hơn 2.700 trạm đổi pin GoStation. Nền tảng này đang phục vụ hơn 650.000 người dùng với khoảng 400.000 lượt đổi pin mỗi ngày.

Điểm làm nên vị thế của Gogoro nằm ở tính mở của hệ thống. Thay vì bắt người dùng chỉ mua xe của mình, Gogoro mở rộng tiêu chuẩn pin cho các nhà sản xuất xe máy khác như Yamaha, Suzuki, Aeonmotor hay PGO cùng tích hợp và dùng chung trạm.

Điều này giúp hạ tầng của Gogoro mở rộng quy mô với tốc độ nhanh hơn mà không cần gánh toàn bộ chi phí sản xuất phương tiện.

Trước khi chính thức công bố gia nhập thị trường Việt Nam, Gogoro và Castrol đã triển khai một đội xe thử nghiệm cho các đơn vị vận tải và giao vận tại TP.HCM trong suốt một năm qua.

Ông Chiang Chia-wei, Tổng giám đốc Gogoro xác nhận, TP.HCM sẽ là điểm đặt chân chiến lược đầu tiên của hãng tại Việt Nam trong nỗ lực mở rộng ra Đông Nam Á.

Với quy mô tiêu thụ khoảng 3 triệu xe hai bánh mỗi năm, Việt Nam là thị trường xe máy lớn thứ tư thế giới và xếp thứ ba toàn cầu về tiêu thụ xe máy điện.

Đặc thù nhà ống, thói quen để xe trên vỉa hè, hoặc các khu chung cư cũ không có hệ thống ổ cắm điện an toàn khiến mô hình đổi pin trở thành giải pháp gần như bắt buộc để phổ cập xe máy điện tại đô thị.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của Gogoro tại Việt Nam là sự hiện diện dày đặc của V-Green, một đối tác chiến lược của VinFast, khi đang sở hữu khoảng 4.500 trạm đổi pin ban đầu và hướng tới mục tiêu 45.000 tủ đổi pin trên toàn quốc, đi kèm chính sách miễn phí sạc và thuê pin linh hoạt phục vụ hệ sinh thái của riêng mình.

Sẽ chia lại thị phần?

Sự xuất hiện của Gogoro không chỉ mang đến thêm một lựa chọn cho người tiêu dùng, mà là chỉ báo cho thấy thị trường hạ tầng năng lượng xe máy điện tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh và có thể chia lại thị phần.

Theo báo cáo của BloombergNEF và nghiên cứu từ Market Research Future, thị trường đổi pin xe hai bánh toàn cầu đang tăng trưởng với tốc độ hàng năm lên tới 24,5%, dự kiến đạt quy mô gần 6,93 tỷ USD vào năm 2035.

Trong đó, khu vực châu Á - Thái Bình Dương với các thị trường như Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam được dự báo sẽ đóng góp phần lớn giá trị nhờ tỷ lệ sở hữu xe máy cao và làn sóng điện hóa đội xe giao hàng.

Thị trường Việt Nam hiện đã phân định rõ các "tay chơi" với những chiến lược rất khác nhau. Ở nhóm dẫn đầu, VinFast và V-Green với tiềm lực tài chính lớn đã tự phát triển mạng lưới trạm sạc và tủ đổi pin độc quyền cho các dòng xe của hãng, tích hợp sâu vào các khu đô thị Vinhomes, trung tâm thương mại và bãi đỗ xe công cộng.

Ở phân khúc ngách, Selex Motors đi tiên phong cung cấp giải pháp đổi pin cho các đội xe giao vận của Grab, BE, Lazada, Viettel Post, trong khi Dat Bike theo đuổi công nghệ pin dung lượng lớn kết hợp trạm sạc siêu nhanh Dat Charge.

Còn các thương hiệu xe máy xăng truyền thống đang nắm giữ thị phần lớn như Honda hay Yamaha vẫn đang trong giai đoạn thăm dò thị trường.

Gần đây nhất là sự xuất hiện của CTCP Hạ tầng Năng lượng Xanh Việt Nam (VGX), là liên doanh giữa Petrolimex với hệ thống bán lẻ xăng, dầu phủ khắp cả nước, Xuân Cầu Holdings với thế mạnh về năng lượng và Selex Motors phụ trách năng lực công nghệ.

Tham vọng của VGX là tận dụng mạng lưới hơn 2.700 cây xăng của Petrolimex trên các trục giao thông lớn để triển khai các trạm đổi pin dùng chung. Nền tảng hạ tầng này được thiết kế theo chuẩn mở, sẵn sàng tiếp nhận pin của nhiều hãng xe khác nhau thay vì phục vụ độc quyền cho một thương hiệu đơn lẻ.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, Phó tổng giám đốc Petrolimex kiêm Chủ tịch VGX khẳng định: "Chúng tôi xác định việc phát triển hạ tầng năng lượng xanh cần được triển khai quyết liệt, đồng bộ, thực chất, từng bước hình thành mạng lưới hạ tầng có độ phủ rộng, thuận tiện và đủ năng lực phục vụ cho nhu cầu tăng trưởng thị trường trong tương lai".

Nhìn ra thế giới, bài toán hạ tầng xe điện tại nhiều quốc gia đều trải qua một quy luật tương tự. Tại Trung Quốc, sau giai đoạn các hãng xe tự phát triển trạm sạc riêng lẻ, thị trường đã dịch chuyển sang các liên minh hạ tầng mở do những tập đoàn như CATL, Aulton hay Geely dẫn dắt, nhằm chuẩn hóa việc sạc và đổi pin.

Tại Ấn Độ, sự phát triển của các công ty hạ tầng độc lập như Sun Mobility hay Bounce Infinity đã giúp tách rời chi phí pin ra khỏi giá xe, cho phép người tiêu dùng mua xe điện với mức giá rẻ hơn xe xăng từ 30% đến 40% và chỉ trả tiền thuê pin theo lượt đổi.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy một hệ sinh thái khép kín dù mạnh đến đâu cũng khó có thể bao phủ trọn vẹn toàn bộ nhu cầu của một thị trường có hơn 70 triệu xe máy đang lưu hành như Việt Nam.

Việc chia sẻ hạ tầng không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư cho doanh nghiệp mà còn mở ra cơ hội để người tiêu dùng tiếp cận phương tiện xanh với chi phí thấp hơn và sự tiện lợi cao nhất.