Chiếu sáng 'thông minh' cho công trình xanh

Tiết kiệm không chỉ nằm ở thiết bị

Theo Báo cáo Toàn cầu về hiện trạng công trình và xây dựng 2025 - 2026 của Chương trình môi trường Liên hợp quốc và GlobalABC, lĩnh vực công trình và xây dựng hiện chiếm khoảng 37% lượng phát thải CO₂ toàn cầu. So với năm 2015, mức tiêu thụ năng lượng của các công trình đã tăng 11%, trong khi lượng phát thải tăng 6%.

Trước áp lực cắt giảm tiêu thụ năng lượng và phát thải, doanh nghiệp ngày càng phải quan tâm đến việc sử dụng thiết bị hiệu suất cao, đồng thời nâng cao khả năng đo lường và quản lý năng lượng trong quá trình vận hành công trình.

Tại sự kiện Innovation Day 2026, ông Vũ Linh Quang, CEO ARDOR Green, cho biết khoảng năm 2010 - 2011, khi khái niệm công trình xanh còn mới tại Việt Nam, mỗi năm thị trường chỉ ghi nhận khoảng hai công trình. Đến nay, các tiêu chuẩn xanh đã được áp dụng rộng rãi hơn, kéo theo yêu cầu không chỉ dừng ở chứng chỉ mà phải chứng minh hiệu quả thực tế bằng những kết quả có thể đo lường.

“Doanh nghiệp cần có khả năng đo lường, kiểm kê và giám sát để biết công trình thực sự sử dụng bao nhiêu tài nguyên và các giải pháp được triển khai đã giúp giảm bao nhiêu phát thải”, ông Quang nói.

Trong đó, chiếu sáng là một trong những hạng mục cho thấy khá rõ dư địa nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng tại nhà máy, khu công nghiệp và các công trình quy mô lớn. Khi được quản lý hiệu quả hơn, hệ thống này không chỉ giúp giảm lượng điện tiêu thụ mà còn góp phần kiểm soát chi phí vận hành và phát thải trong suốt quá trình sử dụng công trình.

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Jitender Khurana, CEO Khối kinh doanh chuyên dụng khu vực Đông Nam Á và Viễn Đông của tập đoàn chiếu sáng Signify, cho rằng mức tiêu thụ năng lượng và phát thải từ các công trình vẫn tiếp tục gia tăng. Do đó, nâng cao hiệu quả chiếu sáng không thể chỉ dừng ở việc thay thế những thiết bị tiêu hao nhiều điện mà cần tiến tới quản lý toàn bộ hệ thống dựa trên dữ liệu.

Khi được kết nối với hệ thống quản lý tập trung, chiếu sáng có thể được giám sát và điều chỉnh theo nhu cầu sử dụng thực tế. Hiệu quả tiết kiệm năng lượng nhờ đó không chỉ đến từ từng thiết bị mà còn từ cách toàn bộ hệ thống được vận hành.

Đây cũng là hướng Signify đang theo đuổi với 175 triệu điểm chiếu sáng kết nối đã được triển khai trên toàn cầu. Đến năm 2030, tập đoàn đặt mục tiêu giúp khách hàng tiết kiệm lũy kế 60 TWh điện năng, qua đó mở rộng vai trò của công nghệ chiếu sáng kết nối trong quá trình chuyển đổi xanh của các công trình, doanh nghiệp và đô thị.

Công nghệ phải thích ứng cùng công trình

Với doanh nghiệp, tiết kiệm năng lượng không thể được thực hiện bằng cách đánh đổi hiệu quả sản xuất hay trải nghiệm của người sử dụng.

Một nhà máy không thể giảm ánh sáng đến mức ảnh hưởng tới môi trường làm việc. Khách sạn cũng không thể theo đuổi mục tiêu tiết kiệm năng lượng bằng cách làm giảm trải nghiệm của khách hàng. Do đó, tiết kiệm năng lượng không đồng nghĩa với giảm lượng ánh sáng bằng mọi cách, mà là cung cấp ánh sáng phù hợp với nhu cầu sử dụng tại từng khu vực và thời điểm.

Ông Sử Ngọc Danh, Giám đốc kinh doanh Signify Việt Nam lấy hình ảnh sân vận động làm ví dụ. Tại đây, cùng một hệ thống chiếu sáng phải đáp ứng nhiều mục đích khác nhau.

Cầu thủ cần ánh sáng đồng đều, rõ và không gây chói để thi đấu, trong khi khán giả cần điều kiện ánh sáng phù hợp để theo dõi trận đấu. Bãi đỗ xe phải đủ sáng để bảo đảm an toàn nhưng tránh lãng phí điện, còn mặt dựng có thể được sử dụng để tạo điểm nhấn kiến trúc.

Nhu cầu chiếu sáng cũng thay đổi theo thời gian. Khi không diễn ra thi đấu, sân vận động có thể được sử dụng cho các buổi biểu diễn hoặc những sự kiện khác, kéo theo yêu cầu khác nhau về cường độ, khu vực và thời gian chiếu sáng.

Theo ông Danh, vấn đề đặt ra không chỉ là giảm lượng điện tiêu thụ mà còn phải bảo đảm hệ thống có thể đáp ứng linh hoạt những nhu cầu vận hành khác nhau. Để làm được điều này, cần kết hợp hai lớp giải pháp.

Trước hết là sử dụng thiết bị có hiệu suất cao, tiêu thụ ít điện năng hơn nhưng vẫn cung cấp lượng ánh sáng cần thiết.

“Hiệu suất cao nghĩa là sử dụng ít điện năng hơn nhưng vẫn cung cấp đủ lượng ánh sáng cần thiết, qua đó giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành”, ông Danh cho biết.

Lớp thứ hai nằm ở khả năng kết nối và vận hành thông minh. Khi các thiết bị được kết nối, doanh nghiệp có thể giám sát, thu thập dữ liệu và điều chỉnh hệ thống theo nhu cầu sử dụng thực tế. Cảm biến và hệ thống điều khiển cho phép ánh sáng thay đổi theo sự hiện diện của con người, lượng ánh sáng tự nhiên hoặc nhu cầu tại từng khu vực.

Nhờ đó, khả năng tiết kiệm không còn chỉ phụ thuộc vào hiệu suất của từng bóng đèn mà được mở rộng sang cách toàn bộ hệ thống được vận hành. Theo Signify, so với hệ thống chiếu sáng truyền thống, LED kết hợp với hệ thống chiếu sáng kết nối có thể giúp giảm tới 80% năng lượng tiêu thụ cho chiếu sáng.

Ông Danh cho biết thêm chi phí đầu tư và vận hành cần được tối ưu nhưng không thể đánh đổi những nhu cầu khác của người sử dụng. Giá trị của hệ thống chiếu sáng vì thế không chỉ nằm ở lượng điện tiết kiệm được mà còn ở khả năng điều chỉnh theo những nhu cầu vận hành khác nhau.

Khả năng thích ứng càng trở nên quan trọng khi đặt trong suốt vòng đời của một công trình. Nhà máy, kho vận, khách sạn hay văn phòng đều có thể thay đổi công năng và nhu cầu sử dụng theo thời gian. Một giải pháp mang lại hiệu quả tại thời điểm đầu tư vì thế chưa chắc duy trì được giá trị nếu không thể thích ứng với những thay đổi trong tương lai.

Theo ông Quang, đây cũng đang trở thành một tiêu chí quan trọng của công trình xanh. Nếu hạ tầng được thiết kế quá cứng nhắc, mỗi lần thay đổi công năng có thể kéo theo việc cải tạo, tháo bỏ và đầu tư lại. Khi đó, lượng năng lượng tiết kiệm được trong quá trình sử dụng chưa chắc bù đắp được tài nguyên và chi phí phát sinh từ việc liên tục thay mới hệ thống.

Ngược lại, hạ tầng đủ linh hoạt cho phép doanh nghiệp điều chỉnh cách sử dụng mà không phải đầu tư lại từ đầu. Hiệu quả của một giải pháp vì thế không chỉ nằm ở lượng năng lượng tiết kiệm được tại một thời điểm mà còn ở khả năng duy trì giá trị trong suốt vòng đời công trình.

Đích đến của chuyển đổi xanh, do đó, không nằm ở việc sử dụng càng nhiều công nghệ càng tốt. Một công trình bền vững cũng không nhất thiết phải sử dụng những giải pháp đắt tiền nhất. Quan trọng hơn là lựa chọn công nghệ phù hợp, đủ linh hoạt và có khả năng thích ứng với những thay đổi trong suốt vòng đời của tài sản.

Nhìn từ góc độ đó, tiết kiệm điện trong chiếu sáng mới chỉ là điểm khởi đầu. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng kiểm soát cách năng lượng được sử dụng, điều chỉnh hệ thống theo nhu cầu thực tế và duy trì hiệu quả đó trong suốt vòng đời công trình.

Khi lượng năng lượng tiết kiệm được có thể đo lường và duy trì qua hàng nghìn giờ vận hành của nhà máy, kho hàng, văn phòng hay khách sạn, chiếu sáng mới thực sự trở thành một phần của quá trình chuyển đổi sang sản xuất xanh.