Chủ tịch VACD Nguyễn Đức Thuận: Tài sản trí tuệ trở thành tài sản cốt lõi của doanh nghiệp

Trong kỷ nguyên công nghệ số, tài sản trí tuệ của cá nhân hay doanh nghiệp xuất hiện dày đặc dưới rất nhiều hình thức, từ một bài hát, đoạn phim cho đến những bản quyền công nghệ hay những ý tưởng kinh doanh.

Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD), tài sản trí tuệ hiện diện trên mọi nền tảng số, trong mọi sản phẩm sáng tạo, mọi dữ liệu doanh nghiệp tạo ra.

Công nghệ số, nền tảng trực tuyến đã đưa tài sản trí tuệ ra khỏi tủ hồ sơ hay bàn giấy để hiện diện ở khắp mọi nơi. Đây là loại tài sản cốt lõi của doanh nghiệp, thể hiện tri thức, sức sáng tạo của doanh nghiệp.

“Tài sản trí tuệ là những yếu tố vô hình nhưng quyết định sự khác biệt của doanh nghiệp Việt Nam trong môi trường cạnh tranh toàn cầu”, ông Thuận nhấn mạnh tại sự kiện Bàn tròn quản trị số tháng 7/2026 với chủ đề Bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan trên không gian mạng, do VACD tổ chức ngày 31/7.

Đồng quan điểm với Chủ tịch VACD, bà Lê Thị Minh Hằng, Giám đốc Trung tâm Quyền và giải pháp tài sản số, chỉ ra, hiện nay, tài sản vô hình có thể chiếm tới 90% giá trị tài sản của nhiều doanh nghiệp.

Đó là những dữ liệu khách hàng, quy trình vận hành, bí mật kinh doanh hay các nội dung sáng tạo. Dù không tương tác vật lý được, những loại tài sản vô hình này đem lại giá trị rất lớn, ảnh hưởng mạnh mẽ đến khả năng quản trị, cấu trúc vận hành hay năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trên thực tế, khung hành lang pháp lý tại Việt Nam đã thừa nhận loại tài sản vô hình này tại Luật Sở hữu trí tuệ 2022. Theo bà Hằng, với khung pháp lý đó, các ngân hàng thương mại đang tiến tới việc xem xét cho vay dựa trên tài sản trí tuệ, thay cho những tài sản cố định thường được sử dụng làm tài sản đảm bảo như bất động sản.

Bảo vệ tài sản trí tuệ trong thời đại 4.0

Ông Thuận chỉ ra, trong môi trường số, tài sản trí tuệ có thể trở thành động lực tăng trưởng của doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là tài sản trí tuệ cũng có thể trở thành điểm dễ bị tổn thương nhất.

“Chỉ một hành vi sao chép, một nội dung bị khai thác không kiểm soát cũng có thể gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp, không chỉ về kinh tế mà còn về uy tín và chiến lược”, Chủ tịch VACD cho biết.

Thời đại công nghệ thông tin, truyền thông phát triển mạnh mẽ với các nền tảng mạng xã hội, sáng tạo nội dung dễ dàng tiếp cận tới hàng tỷ người dùng, vi phạm quyền tác giả và những quyền liên quan trên không gian mạng đang diễn ra nhanh hơn, tinh vi hơn và cũng khó kiểm soát hơn.

Trong bối cảnh đó, ông Thuận cho rằng, doanh nghiệp không chỉ cần phải nhận diện rủi ro, thay vào đó là năng lực thích ứng về tư duy, về quản trị, công nghệ cũng như trong việc phối hợp với các chủ thể trong hệ sinh thái số để bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.

Tuy nhiên, quá trình này không đơn giản. Theo Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Sở hữu trí tuệ Bross & Partners, câu chuyện bản quyền trên không gian số rất phức tạp, từ bản chất quyền sở hữu trí tuệ gồm rất nhiều lớp quyền, được điều chỉnh bởi nhiều quy định pháp luật, cho đến hành vi vi phạm quyền liên quan đến tài sản trí tuệ cũng rất đa dạng và tinh vi.

Do đó, hành động “tự vệ” của doanh nghiệp cũng cần được thực hiện một cách bài bản và xác lập “chuỗi quyền” liên quan đến tài sản trí tuệ. Chuỗi quyền bao gồm việc xác định nguồn gốc của sản phẩm trí tuệ; quyền nào được chuyển giao trên phạm vi nào; thẩm quyền được khiếu nại bản quyền, đưa vào hệ thống nhận diện, yêu cầu rút sản phẩm vi phạm trên hệ thống hoặc khởi kiện; dữ liệu quản lý quyền.

Đối với doanh nghiệp sử dụng tài sản trí tuệ để sáng tạo nội dung, trước khi xuất bản, theo Luật sư Vinh, cần “làm sạch quyền” thông qua việc đối soát kỹ lưỡng các nội dung về chủ thể sở hữu quyền liên quan đến tài sản trí tuệ.

Từ phòng thủ đến chủ động tạo giá trị

Dưới góc độ một chuyên gia về truyền thông, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Tập đoàn truyền thông Le Group of Companies, Chủ tịch Câu lạc bộ Giám đốc Sales & Marketing (CSMO) trực thuộc VACD, cho rằng, doanh nghiệp có thể chủ động sử dụng tài sản trí tuệ để tạo ra doanh thu, qua đó vừa bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, vừa tối ưu hóa giá trị tài sản trí tuệ đem lại.

Lập luận về điều này, ông Vinh lấy ví dụ về một bệnh viện sáng tạo ra mô hình điều trị mới hay một công ty thiết kế ra dây chuyền sản xuất tiên tiến. Bằng sự hỗ trợ của những công cụ như trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, các đơn vị, tổ chức đó hoàn toàn có thể “đóng gói” thành những tài sản có giá trị cao.

Đó có thể là những giáo trình, khóa đào tạo, sản phẩm quảng cáo, dữ liệu, phần mềm, bản vẽ thiết kế…, đều hữu dụng với nhiều tệp khách hàng là các doanh nghiệp, cá nhân khác nhau.

“Trong kỷ nguyên số ngày nay, bất cứ doanh nghiệp nào cũng có thể trở thành doanh nghiệp nội dung”, Chủ tịch CSMO nhấn mạnh.

Thực hiện chiến lược này, theo ông Vinh, doanh nghiệp cần đi đủ 3 bước.

Thứ nhất, lập bản đồ tài sản số, chỉ ra doanh nghiệp đang sở hữu tài nguyên nào, do ai tạo ra, quyền sử dụng thế nào và xác định loại tài sản trí tuệ nào có thể đem lại giá trị chiến lược.

Thứ hai, quản trị chuỗi quyền, bao gồm việc chuẩn hóa hợp đồng, dữ liệu về tài sản trí tuệ, xác định phạm vi sử dụng, bằng chứng về quyền sở hữu tài sản trí tuệ của doanh nghiệp.

Thứ ba, thương mại hóa các quyền liên quan đến tài sản trí tuệ, ví dụ như quyền sử dụng một lần, quyền tái sử dụng, cho đến cấp độ cao nhất là tạo ra một hệ sinh thái sở hữu trí tuệ.

Với quy trình đó, Chủ tịch CMSO cho rằng, bản quyền hay quyền sở hữu trí tuệ không chỉ đóng vai trò bảo vệ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp. Bằng tư duy quản trị đúng đắn, tài sản trí tuệ có thể giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường và kiến tạo ra những dòng doanh thu mới.

“Tương lai thuộc những doanh nghiệp biết mình sở hữu tài sản trí tuệ gì, quản trị được chuỗi quyền sở hữu trí tuệ và biến những quyền đó thành giá trị", ông Vinh nhấn mạnh.