Chuẩn mực IFRS và lộ trình áp dụng tại Việt Nam mới nhất năm 2026

Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) đã và đang trở thành "giấy thông hành" quan trọng cho các doanh nghiệp Việt Nam muốn vươn ra biển lớn, đặc biệt là trong lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán năm 2026.

Điểm tin chính:

• Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) là ngôn ngữ tài chính toàn cầu giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận dòng vốn quốc tế hàng tỷ USD.

• Lộ trình áp dụng tại Việt Nam theo Quyết định 345/QĐ-BTC đang bước vào giai đoạn then chốt với sự tham gia tự nguyện của các tập đoàn lớn.

• Việc chuyển đổi từ Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) sang IFRS giúp nâng cao tính minh bạch, trung thực và khả năng so sánh của báo cáo tài chính.

• Thách thức về chi phí hệ thống công nghệ thông tin và nguồn nhân lực có trình độ Kỹ thuật cao là những rào cản chính cần tháo gỡ.

• Áp dụng IFRS là điều kiện cần để thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng lên mới nổi bởi các tổ chức xếp hạng vào năm 2026.

1. Bản chất của Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS)

Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) được ban hành bởi Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) với mục tiêu tạo ra một ngôn ngữ tài chính thống nhất trên toàn thế giới. Hiện nay, đã có hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ bắt buộc hoặc cho phép sử dụng IFRS cho các doanh nghiệp niêm yết,.

Khác với các chuẩn mực dựa trên quy tắc truyền thống, IFRS tập trung vào các nguyên tắc và việc sử dụng giá trị hợp lý để phản ánh đúng bản chất kinh tế của các giao dịch. Điều này giúp báo cáo tài chính trở nên trung thực hơn, cung cấp cái nhìn thực tế về sức khỏe tài chính của doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định.

Tại Việt Nam, việc chuyển dịch sang IFRS giúp xóa bỏ các khác biệt so với Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS), vốn đã dần trở nên lạc hậu trước sự phức tạp của các công cụ tài chính hiện đại. Sự đồng bộ này cho phép các chuyên gia phân tích và các tiến sĩ tài chính quốc tế dễ dàng so sánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nội địa với các đối thủ trong khu vực.

2. Lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam theo Quyết định 345/QĐ-BTC

Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định 345/QĐ-BTC phê duyệt Đề án áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính tại Việt Nam, vạch ra một lộ trình rõ ràng gồm ba giai đoạn chính. Đây là nỗ lực của các cơ quan chức năng cấp Trung ương nhằm hiện đại hóa hạ tầng tài chính quốc gia.

Giai đoạn chuẩn bị (2020 – 2021) tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng khung pháp lý cần thiết. Giai đoạn áp dụng tự nguyện (2022 – 2025) cho phép các công ty mẹ của tập đoàn kinh tế Nhà nước và các công ty niêm yết có nhu cầu chủ động thực hiện chuyển đổi báo cáo sang IFRS.

Giai đoạn áp dụng bắt buộc dự kiến bắt đầu sau năm 2025 đối với báo cáo tài chính hợp nhất của các tập đoàn, tổng công ty lớn. Việc phân kỳ này giúp doanh nghiệp có đủ thời gian để chuẩn bị về Kỹ thuật, hệ thống phần mềm và đào tạo đội ngũ kỹ sư kế toán am hiểu sâu về các chuẩn mực mới phức tạp.

3. Lợi ích chiến lược khi doanh nghiệp chuyển đổi sang IFRS

Áp dụng IFRS mang lại lợi ích to lớn trong việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII). Khi các báo cáo được trình bày theo chuẩn mực quốc tế, nhà đầu tư ngoại sẽ giảm bớt được chi phí rủi ro do bất đối xứng thông tin, từ đó sẵn sàng giải ngân hàng tỷ USD vào các mã cổ phiếu triển vọng tại Việt Nam.

Việc áp dụng IFRS còn giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị rủi ro. Các quy định về tổn thất tín dụng dự kiến hoặc giá trị hợp lý buộc ban lãnh đạo phải có cái nhìn sâu sát hơn về chất lượng tài sản, từ đó đưa ra các quyết định kinh doanh chính xác và kịp thời hơn trong môi trường đầy biến động.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp niêm yết áp dụng IFRS thường được hưởng mức định giá cao hơn (premium) trên thị trường chứng khoán. Sự minh bạch này chính là "thỏi nam châm" thu hút các quỹ đầu tư chỉ số lớn, giúp gia tăng tỷ lệ sở hữu của khối ngoại và nâng tầm vị thế thương hiệu của doanh nghiệp trên bản đồ tài chính Châu Á.

4. Những thách thức về Kỹ thuật và chi phí triển khai

Mặc dù lợi ích là rất lớn, nhưng quá trình chuyển đổi sang IFRS tại Việt Nam không phải là con đường trải đầy hoa hồng. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Các tiến sĩ, thạc sĩ và chuyên gia kế toán cần được đào tạo lại để nắm vững các lý thuyết định giá phức tạp theo giá trị hợp lý.

Chi phí đầu tư cho hệ thống công nghệ thông tin cũng là một gánh nặng đáng kể đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Để vận hành IFRS mượt mà, doanh nghiệp cần nâng cấp các hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) có khả năng xử lý dữ liệu tài chính hai sổ (VAS và IFRS) song song trong giai đoạn chuyển đổi.

Ngoài ra, việc xác định giá trị hợp lý cho các tài sản phi tài chính tại thị trường Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn do thiếu các thị trường hoạt động hiệu quả cho một số loại tài sản đặc thù. Điều này yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và các tổ chức định giá chuyên nghiệp để đảm bảo tính trung thực của báo cáo tài chính.

5. Vai trò của các định chế tài chính và các đơn vị kiểm toán

Các ngân hàng lưu ký và các Ngân hàng Thương mại cổ phần (Ngân hàng TMCP) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy áp dụng IFRS. Khi các ngân hàng áp dụng chuẩn mực này, họ sẽ tạo ra một hiệu ứng lan tỏa, buộc các khách hàng doanh nghiệp cũng phải minh bạch hóa thông tin tài chính để tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi.

Sự hỗ trợ từ các tổ chức kiểm toán quốc tế thuộc nhóm Big 4 là cực kỳ thiết yếu. Với kinh nghiệm toàn cầu, các đơn vị này giúp doanh nghiệp nội địa thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ và xử lý các vấn đề Kỹ thuật phát sinh trong quá trình chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS.

Các tổ chức này cũng thường xuyên tổ chức các buổi hội thảo chuyên sâu, mời các diễn giả và giáo sư hàng đầu về tài chính đến chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Sự đồng hành của các định chế trung gian giúp giảm bớt áp lực cho doanh nghiệp, đảm bảo tiến độ triển khai theo đúng kỳ vọng của các ban ngành Trung ương.

6. IFRS và mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán năm 2026

Các tổ chức xếp hạng như MSCI và FTSE Russell luôn đặt tiêu chí minh bạch thông tin lên hàng đầu khi xem xét nâng hạng cho Việt Nam. Việc áp dụng rộng rãi IFRS là minh chứng rõ nhất cho cam kết đổi mới và cải thiện môi trường đầu tư của Chính phủ đối với cộng đồng quốc tế.

Khi báo cáo tài chính của các doanh nghiệp trong rổ VN30 được công bố theo IFRS bằng tiếng Anh đồng thời với tiếng Việt, mọi rào cản về ngôn ngữ sẽ bị xóa bỏ. Điều này giúp thị trường chứng khoán Việt Nam trở nên chuyên nghiệp và hấp dẫn hơn trong mắt các nhà quản lý quỹ tại các trung tâm tài chính lớn.

Đến năm 2026, khi hệ thống công nghệ KRX vận hành ổn định kết hợp với nền tảng báo cáo tài chính minh bạch, Việt Nam sẽ hội đủ các điều kiện cần và đủ để bứt phá. Sự kiện nâng hạng sẽ đưa giá trị vốn hóa thị trường sớm đạt mốc 100% GDP, đóng góp quan trọng vào sự hưng thịnh của quốc gia trong giai đoạn 2026 – 2030.

7. Khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn 2025 – 2026

Để sẵn sàng cho giai đoạn áp dụng bắt buộc sau năm 2025, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng lộ trình chuyển đổi ngay từ bây giờ. Việc bắt đầu bằng các dự án thử nghiệm (pilot) giúp nhận diện sớm các vướng mắc về dữ liệu và Kỹ thuật để có biện pháp xử lý kịp thời.

Doanh nghiệp nên chú trọng đầu tư vào đào tạo nội bộ, cử cán bộ tham gia các khóa học chứng chỉ quốc tế về IFRS. Đội ngũ chuyên gia tài chính nội bộ vững vàng sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí tư vấn dài hạn và làm chủ được quy trình báo cáo tài chính của chính mình.

Cuối cùng, sự ủng hộ tuyệt đối từ hội đồng quản trị và ban điều hành là yếu tố quyết định thành công. Áp dụng IFRS không chỉ là tuân thủ pháp luật mà là sự lựa chọn chiến lược để nâng tầm doanh nghiệp, giúp thương hiệu Việt Nam tự tin khẳng định vị thế trên trường quốc tế trong kỷ nguyên hội nhập toàn diện.

Kết luận

Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) và tiến độ áp dụng tại Việt Nam là một hành trình đầy hứa hẹn nhưng cũng không ít thách thức. Sự minh bạch và chuyên nghiệp mà IFRS mang lại sẽ là nền móng vững chắc cho một thị trường tài chính tự cường và hội nhập sâu rộng.

Với sự quyết tâm của Chính phủ, sự chỉ đạo sát sao của các ban ngành Trung ương và sự chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin hoàn thành lộ trình áp dụng IFRS. Đây sẽ là bệ phóng đưa nền kinh tế quốc gia vươn tầm, thu hút những dòng vốn lớn để kiến tạo một tương lai hưng thịnh và bền vững.

Hãy coi IFRS là cơ hội để đổi mới tư duy quản trị và khẳng định giá trị doanh nghiệp. Khi niềm tin được củng cố bằng sự minh bạch và các chuẩn mực quốc tế, dòng vốn toàn cầu sẽ chảy vào Việt Nam như một lẽ tất yếu, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của đất nước trong những thập kỷ tới.