Chuyên gia ABS: Tháng 8 và 9 là 'phép thử' quan trọng với dòng tiền trên thị trường chứng khoán

Thanh khoản chứng khoán Việt Nam đang suy giảm mạnh trong những tháng gần đây, trong khi dòng vốn ngoại tiếp tục chịu áp lực rút ròng.

Đáng chú ý, dòng tiền suy yếu trong bối cảnh lợi nhuận doanh nghiệp vẫn tăng mạnh và định giá cổ phiếu đã trở nên hấp dẫn hơn.

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư tại Chứng khoán An Bình (ABS), khi định giá đã ở mức hấp dẫn nhưng thanh khoản chưa thực sự phục hồi, khả năng dòng tiền quay trở lại mới là bài toán lớn của thị trường trong nửa cuối năm.

Khi cổ phiếu rẻ nhưng tiền vẫn đứng ngoài

Sau giai đoạn tăng mạnh đầu năm, thanh khoản chứng khoán bắt đầu suy giảm và xuống rất thấp trong tháng 7. Ông Minh cho biết có thời điểm thanh khoản thị trường trở về mức tương đương trước năm 2020.

Diễn biến này càng đáng chú ý khi kết quả kinh doanh của doanh nghiệp vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Theo số liệu của ABS, lợi nhuận toàn thị trường quý II tăng khoảng 52%, trong khi 6 tháng đầu năm tăng hơn 46%. Các doanh nghiệp vốn hóa lớn tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tốt hơn mặt bằng chung.

Định giá theo đó cũng đã giảm về vùng hấp dẫn hơn. Chênh lệch giữa lãi suất tiết kiệm một năm và E/P (lợi nhuận trên thị giá) đã thu hẹp về gần 1%, tương đương vùng tháng 3/2026, thời điểm VN-Index tạo đáy sau khi căng thẳng tại Trung Đông gia tăng.

Thế nhưng dòng tiền vẫn chưa trở lại tương xứng.

Chứng khoán hiện đã rất rẻ. Kết quả kinh doanh quý II và sáu tháng đầu năm cũng cho thấy doanh nghiệp vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng.

Điều khiến thị trường thận trọng nằm ở phía dòng tiền. Trong nửa đầu năm, nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục bán ròng trong khi tự doanh cũng rút vốn. Theo ông Minh, từ đầu năm đến tháng 7 chưa có tháng nào khối ngoại mua ròng.

Ở phía trong nước, thanh khoản hệ thống ngân hàng cũng chịu sức ép khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động. Lãi suất huy động đã tăng lên trong bối cảnh nền kinh tế cần một lượng vốn lớn để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng. Khi chi phí vốn tăng, tiền gửi trở nên cạnh tranh hơn với tài sản rủi ro như cổ phiếu.

Vì vậy, việc định giá chứng khoán trở nên thấp hơn chưa đủ để tạo ra một dòng tiền mới. Nhà đầu tư vẫn đang phải cân nhắc chi phí cơ hội của việc đưa tiền vào thị trường trong bối cảnh lãi suất vẫn ở mức cao.

Dòng tiền đang chịu sức ép từ nhiều phía

Thanh khoản chứng khoán suy yếu diễn ra cùng lúc với áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng. Theo ông Minh, đây là một trong những yếu tố quan trọng cần theo dõi trong nửa cuối năm.

Nhu cầu tín dụng của nền kinh tế vẫn rất lớn. Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, trong khi theo ước tính được ông Minh đưa ra, tăng trưởng tín dụng có thể cần khoảng 20% để đáp ứng nhu cầu vốn nếu nền kinh tế tăng trưởng ở mức này.

Trong khi đó, thị trường vốn chưa đủ khả năng chia sẻ toàn bộ nhu cầu vốn với hệ thống ngân hàng. Doanh nghiệp vẫn phụ thuộc nhiều vào tín dụng, khiến các ngân hàng phải tăng huy động. Tín dụng lớn hơn huy động tạo thêm áp lực lên thanh khoản và lãi suất.

Dòng tiền trong nền kinh tế cũng chưa quay vòng đủ nhanh. Một phần tiền nằm tại Kho bạc Nhà nước khi giải ngân đầu tư công trong 6 tháng đầu năm còn chậm. Một lượng vốn khác đã chảy vào bất động sản nhưng thanh khoản thị trường này vẫn thấp.

Theo ông Minh, bất động sản chiếm khoảng 20% tăng trưởng dư nợ. Trong khi đó, khả năng hấp thụ nguồn cung trong 6 tháng đầu năm chỉ ở mức dưới 20% và dự báo 6 tháng cuối năm khoảng 20 đến 30%. Khi tài sản khó giao dịch, dòng vốn tín dụng đã đi vào thị trường cũng khó quay trở lại hệ thống với tốc độ tương ứng.

Như vậy, bài toán thanh khoản của chứng khoán nằm trong một bức tranh rộng hơn. Dòng tiền trên thị trường phải cạnh tranh với nhu cầu vốn của nền kinh tế với tiền gửi ngân hàng và cả những khu vực đang hấp thụ tín dụng nhưng có vòng quay vốn chậm.

Trong bối cảnh đó, sự ổn định của tỷ giá lại trở thành một yếu tố hỗ trợ đáng chú ý. Theo ông Minh, tỷ giá VND chỉ biến động khoảng âm 0,6% so với đầu năm, trong khi nhiều đồng tiền trong khu vực mất giá mạnh hơn. Nhờ tỷ giá ổn định, chi phí vay USD sau khi phòng ngừa rủi ro tỷ giá có thể ở mức khoảng 5,5 đến 6%, thấp hơn đáng kể so với huy động VND trong nước.

Ông Minh cho rằng đây có thể là một kênh giúp bổ sung nguồn vốn cho hệ thống ngân hàng trong những tháng cuối năm. Một số ngân hàng như Techcombank, HDBank và VPBank đang tăng cường vay vốn nước ngoài. Nguồn vốn quốc tế, nếu tiếp tục được khai thác, có thể góp phần giảm áp lực thanh khoản trong nước.

Ở phía chính sách, Ngân hàng Nhà nước đã có một loạt giải pháp hỗ trợ thanh khoản. Tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn được nâng từ 30% lên 40% từ ngày 1/7. Các ngân hàng cũng tăng vốn sau mùa đại hội cổ đông, trong khi hoạt động trên thị trường OMO được sử dụng để điều tiết thanh khoản theo diễn biến thực tế.

Những yếu tố này tạo cơ sở cho kỳ vọng lãi suất khó tăng thêm, thay vào đó có thể duy trì ổn định hoặc hạ nhiệt. Nếu áp lực thanh khoản ngân hàng giảm, điều kiện để dòng tiền quay lại các tài sản rủi ro cũng sẽ thuận lợi hơn.

Tháng 8 và 9 có thể là điểm kiểm chứng

Nếu thanh khoản thị trường đã giảm liên tục từ sau tháng 4, câu hỏi được giới đầu tư quan tâm là chu kỳ suy giảm này sẽ kết thúc khi nào.

Ông Minh cho rằng thanh khoản năm nay đang vận động theo chu kỳ quen thuộc: giảm từ sau tháng 4, có thể chạm đáy vào tháng 7 rồi phục hồi từ tháng 8-9. Theo dự báo ông đưa ra từ tháng 5, giai đoạn tháng 8-11 có thể là thời điểm thanh khoản cải thiện rõ hơn, trong đó tháng 11 đáng chú ý khi dòng vốn FTSE dự kiến bắt đầu giải ngân trong quý IV.

Tuy nhiên, để dòng tiền thực sự quay trở lại, nhiều điều kiện phải cùng cải thiện. Áp lực lãi suất cần được kiểm soát, thanh khoản hệ thống ngân hàng phải bớt căng thẳng và dòng vốn ngoại cần giảm tốc độ rút ra. Trong khi đó, kết quả kinh doanh doanh nghiệp phải tiếp tục duy trì tăng trưởng để củng cố sức hấp dẫn của thị trường.

Một yếu tố khác được kỳ vọng là câu chuyện nâng hạng. Theo ông Minh, tháng 9 sẽ có thông tin chính thức từ FTSE.

Với các quỹ chỉ số, vốn hóa, tỷ lệ free-float, room nhà đầu tư nước ngoài và thanh khoản là những yếu tố quyết định danh mục cổ phiếu. Nhóm vốn hóa lớn như VIC, VHM, HPG và VCB vì vậy có lợi thế về tỷ trọng khi dòng vốn mới được phân bổ.

Đợt giải ngân đầu tiên của các quỹ chủ động được ông Minh ước tính khoảng 150 triệu USD. Dòng tiền này sẽ không được giải ngân trong một lần mà được phân bổ theo quá trình tái cơ cấu danh mục.

Trong khi chờ dòng tiền mới, chiến lược được ông Minh nhấn mạnh là thích nghi với trạng thái thị trường.

Với một thị trường thiên về Sideway và Swing (tích lũy đi ngang và dao động trong biên độ hẹp), ông cho rằng Swing Trading có thể phù hợp hơn trong trường hợp lãi suất chỉ đi ngang thay vì giảm mạnh. Nhà đầu tư có thể tập trung vào những cổ phiếu có nền tảng cơ bản và dòng tiền mạnh, thay vì mua một cổ phiếu chỉ vì cho rằng giá đã rẻ.

Thanh khoản vì thế đang đứng trước một bài kiểm tra quan trọng trong những tháng tới. Định giá đã thấp hơn, lợi nhuận doanh nghiệp vẫn tăng, tỷ giá tương đối ổn định và hệ thống ngân hàng có thêm một số nguồn vốn mới. Nhưng những yếu tố này chỉ thực sự chuyển thành dòng tiền trên thị trường khi áp lực thanh khoản và chi phí vốn giảm xuống.

Do đó, vị lãnh đạo của ABS cho rằng tháng 8 và tháng 9 sẽ là giai đoạn đáng chú ý để kiểm chứng liệu dòng tiền có thực sự trở lại hay thị trường tiếp tục thiếu thanh khoản dù định giá đã trở nên hấp dẫn hơn.