Chuyên gia VinaCapital: Định giá thị trường đang rẻ như khủng hoảng

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang xuất hiện nghịch lý phân hóa khi "trên bề mặt", VN Index vẫn duy trì sức hút nhờ lực đỡ từ một số cổ phiếu vốn hóa lớn.

Thế nhưng “phía sau” diễn biến của chỉ số, phần lớn cổ phiếu trên thị trường lại đang được giao dịch ở vùng định giá thấp hiếm thấy, mức thường chỉ xuất hiện trong những giai đoạn khủng hoảng sâu sắc.

Nhận định trên được ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc Phân tích kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường của VinaCapital chỉ ra trong báo cáo phân tích mới được quỹ đầu tư này công bố.

Theo đó, ông Kokalari cho rằng dù định giá thị trường đang ở vùng thường thấy trong các giai đoạn khủng hoảng, nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì sức chống chịu tốt và triển vọng tăng trưởng tích cực. Điều này có thể mở ra cơ hội cho những nhà đầu tư kiên nhẫn và có khả năng chọn lọc cổ phiếu.

Phân hóa giữa định giá và thực tế thị trường

Đi sâu hơn vào bức tranh định giá, ông Kokalari cho rằng mức định giá thấp hiện nay thường chỉ xuất hiện khi thị trường lo ngại suy thoái, trong khi nền tảng của nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn khá vững chắc.

Hiện nhóm doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái Vingroup chiếm gần 30% vốn hóa VN Index, tăng mạnh từ mức tỷ lệ chỉ khoảng 8% cách đây hai năm. Nhờ đà tăng của nhóm này, VN Index đang giao dịch ở mức P/E dự phóng lên tới khoảng 13 lần với tăng trưởng lợi nhuận kỳ vọng 15% trong năm 2026.

Mặt khác, hơn 70% cổ phiếu trên thị trường đang giao dịch dưới P/E 10 lần, vùng định giá thường chỉ xuất hiện trong các giai đoạn khủng hoảng.

Năm ngoái, VN Index tăng khoảng 41% nhưng nếu loại trừ nhóm Vingroup, mức tăng chỉ còn khoảng 10%. Sang năm nay, khoảng cách này tiếp tục nới rộng thêm 4 - 5 điểm %.

Lý giải cho diễn biến đó, vị chuyên gia cho biết đà tăng của nhóm Vingroup đến từ ba động lực chính gồm kế hoạch tái cấu trúc VinFast, kế hoạch IPO Green SM và kết quả kinh doanh tích cực của Vinhomes. Những yếu tố này hỗ trợ giá cổ phiếu VIC, đồng thời làm nổi bật hơn mức độ phân hóa trên thị trường.

Dù vậy, vị chuyên gia cho rằng định giá hiện tại chưa phản ánh đúng thực trạng nền kinh tế khi hoạt động sản xuất, tiêu dùng vẫn ổn định và xuất khẩu công nghệ cao tiếp tục tăng trưởng mạnh.

Từ câu chuyện định giá, góc nhìn được mở rộng sang khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động từ bên ngoài.

Thị trường hiện chịu áp lực từ gián đoạn vận tải tại Eo biển Hormuz, thâm hụt thương mại tăng từ 3% GDP lên hơn 6% GDP vào giữa tháng 5, lạm phát vượt 5% và dòng vốn ngoại rút ròng khoảng 2 tỷ USD từ đầu năm. Dù vậy, ông Kokalari vẫn kỳ vọng GDP Việt Nam tăng 7% trong năm 2026 nhờ khả năng điều hành của Chính phủ.

Vị chuyên gia cho rằng tác động từ Eo biển Hormuz sẽ được hạn chế nếu Mỹ và Iran sớm đạt thỏa thuận, đồng thời chiến lược “ngoại giao cây tre” giúp Việt Nam duy trì nguồn cung năng lượng ổn định. Đến nay, xung đột chưa gây xáo trộn đáng kể tới đời sống và hoạt động kinh tế trong nước.

Một trong những nền tảng quan trọng tạo nên sức chống chịu đó là xuất khẩu công nghệ cao. Xuất khẩu máy tính và điện tử tăng gần 50% trong năm nay, nối tiếp mức tăng tương tự của năm trước. Điều này giúp Việt Nam duy trì lợi thế so với nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng.

Bên cạnh đó, ông Kokalari cho rằng thâm hụt thương mại gia tăng chủ yếu phản ánh làn sóng đầu tư liên quan đến AI. Các doanh nghiệp FDI, đặc biệt là công ty công nghệ cao Trung Quốc, đang đẩy mạnh nhập khẩu máy móc và thiết bị sản xuất.

Đây là hiện tượng "đường cong J", khi nhập khẩu tăng mạnh trong giai đoạn đầu nhưng sẽ được bù đắp bằng xuất khẩu sau vài tháng khi các dự án đi vào hoạt động. Vì vậy, đồng VND, thị trường tiền tệ và chứng khoán hiện chưa chịu áp lực đáng kể.

Lợi nhuận bứt phá và triển vọng cải cách

Bên cạnh các yếu tố vĩ mô, bức tranh lợi nhuận doanh nghiệp được Kokalari nhấn mạnh cùng triển vọng cải cách dài hạn.

Theo ông, lợi nhuận quý I/2026 của các doanh nghiệp niêm yết tăng 51% so với cùng kỳ, vượt xa mức kỳ vọng 15% của thị trường. Đóng góp lớn đến từ Vinhomes, nhưng ngay cả khi loại bỏ yếu tố này, lợi nhuận vẫn tăng khoảng 30%, gấp đôi kỳ vọng.

Đà tăng trưởng đang lan tỏa ở nhiều nhóm ngành như bất động sản, vật liệu, bán lẻ, năng lượng và hàng tiêu dùng. Doanh nghiệp vật liệu hưởng lợi từ nhu cầu thép tăng, các nhà máy lọc dầu được hỗ trợ bởi biên lợi nhuận cải thiện, trong khi nhóm tiêu dùng đang phục hồi từ nền thấp của năm trước.

Từ góc nhìn này, ông cho rằng dù rủi ro từ xung đột Trung Đông vẫn hiện hữu, phần lớn cổ phiếu đang giao dịch ở vùng định giá tương đương thời kỳ khủng hoảng trong khi nền tảng doanh nghiệp vẫn vững chắc.

Một điểm đáng chú ý khác là các cải cách đang được Việt Nam triển khai trên diện rộng. Những nỗ lực nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước, đáp ứng tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi của FTSE và tháo gỡ vướng mắc để tái khởi động các dự án bất động sản đình trệ được đánh giá sẽ tạo ra tác động tích cực trong dài hạn.

Theo ông, những lợi ích này chưa được phản ánh đầy đủ vào giá cổ phiếu và sẽ dần thể hiện thông qua thanh khoản cải thiện, số lượng doanh nghiệp niêm yết gia tăng và hoạt động đầu tư sôi động hơn.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia lưu ý chỉ một vài cổ phiếu lớn cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận của cả ngành, khiến chiến lược lựa chọn cổ phiếu trở nên đặc biệt quan trọng.

Hiện nhiều nhóm ngành như ngân hàng với P/B khoảng 1,3 lần và ROE hai chữ số, cùng các cổ phiếu tiêu dùng, công nghệ thông tin và năng lượng vẫn đang giao dịch dưới mức định giá trung bình 5 năm.

Triển vọng chu kỳ mới từ góc nhìn các chuyên gia

Bên cạnh đánh giá của VinaCapital, nhiều chuyên gia khác cũng đưa ra góc nhìn tích cực về triển vọng thị trường trong giai đoạn tới.

Chia sẻ về diễn biến thị trường chứng khoán thời gian gần đây, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư Công ty CP Chứng khoán An Bình cho rằng áp lực điều chỉnh hiện nay chủ yếu đến từ các yếu tố bên ngoài thay vì những vấn đề nội tại của nền kinh tế hay thị trường Việt Nam. Theo ông, đây nhiều khả năng chỉ là nhịp rung lắc ngắn hạn và thị trường có thể sớm ổn định trở lại trong thời gian tới.

Ông Minh nhận định tâm lý nhà đầu tư cá nhân đang là yếu tố tác động mạnh đến diễn biến thị trường. Khi xuất hiện các cảnh báo tiêu cực như về lạm phát, phản ứng ban đầu thường chưa quá rõ rệt.

Tuy nhiên, khi các thông tin tiêu cực được xác nhận hoặc lan rộng, tâm lý lo ngại có thể gia tăng nhanh chóng, dẫn đến các đợt bán ra mạnh. Trong khi đó, các tổ chức đầu tư thường có sự chuẩn bị và điều chỉnh danh mục từ sớm hơn.

Dù vậy, vị chuyên gia cho rằng áp lực như vấn đề lạm phát trong giai đoạn hiện nay chưa ở mức quá đáng ngại. Theo ông, việc giá dầu duy trì ở vùng cao phần lớn chịu tác động từ yếu tố tâm lý và hoạt động đầu cơ ngắn hạn. Vì vậy, dù thị trường có thể tiếp tục biến động trong ngắn hạn, xu hướng chung được kỳ vọng sẽ sớm ổn định và quay lại quỹ đạo tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Ở góc độ định giá, ông Nguyễn Minh Hoàng – Giám đốc phân tích tại Chứng khoán Nhất Việt cho rằng nếu loại trừ VIC và VHM, P/E của VN Index quanh mức 11 lần, thấp hơn trung bình lịch sử 10 năm và đủ hấp dẫn cho nhịp tăng tiếp theo. Ông kỳ vọng với tăng trưởng lợi nhuận 16% đến 17% và P/E mở rộng lên 15 lần, chỉ số có thể hướng tới mốc 2.100 điểm trong kịch bản hợp lý.

Chung góc nhìn về kết quả kinh doanh với VinaCapital, bà Đỗ Hồng Vân từ FiinGroup ghi nhận lợi nhuận quý I tăng 38,4%, dù phần lớn tập trung ở các doanh nghiệp quy mô lớn.

Theo bà, điều này cho thấy thị trường đang chuyển sang ưu tiên chất lượng tăng trưởng. Nhóm midcap và smallcap đã chiết khấu sâu lại trở thành nền tảng để những doanh nghiệp có câu chuyện riêng có dư địa phục hồi mạnh hơn trong giai đoạn tới.