Có phải startup khó vay vốn ngân hàng?

Trong hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (startup), gọi vốn cổ phần gần như đã trở thành lựa chọn mặc định mỗi khi doanh nghiệp cần nguồn lực để tăng trưởng.

Tuy nhiên, theo bà Hoàng Thị Kim Dung, Giám đốc quốc gia Genesia Ventures Vietnam, không phải bài toán nào cũng nên giải bằng cách đánh đổi cổ phần.

Những nhu cầu như thực hiện đơn hàng lớn, bổ sung hàng hóa hay mở rộng mô hình đã chứng minh hiệu quả đều có khả năng tạo doanh thu và hoàn vốn tương đối rõ ràng. Với những trường hợp này, vốn vay thường là lựa chọn phù hợp hơn.

Dù vậy, nhiều nhà sáng lập vẫn cho rằng startup khó tiếp cận vốn vay ngân hàng vì thiếu tài sản thế chấp, chưa có lợi nhuận hoặc theo đuổi mô hình kinh doanh mới. Quan niệm này khiến không ít doanh nghiệp bỏ qua một kênh huy động vốn có thể đáp ứng đúng nhu cầu của mình.

Trong khi đó, bà Dung cho biết, chỉ riêng chương trình hợp tác giữa Genesia Ventures và OCB trong suốt hơn 1 năm qua đã tiếp cận hơn 50 - 60 startup, trong đó hơn 30 startup đã thực sự tiếp cận được vốn vay và các giải pháp tín dụng từ OCB. Điều này cho thấy cơ hội tiếp cận vốn ngân hàng dành cho startup đang rộng mở hơn so với suy nghĩ của nhiều nhà sáng lập.

Từ góc độ ngân hàng, bà Trần Bảo Ngọc, Trưởng ban hợp tác chiến lược tại OCB cho biết, điểm khác biệt lớn nhất giữa ngân hàng và quỹ đầu tư nằm ở cách đánh giá rủi ro. Nếu quỹ đầu tư quan tâm đến tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp, ngân hàng lại ưu tiên khả năng thu hồi vốn và trả nợ.

Vì vậy, thay vì đánh giá quy mô thị trường hay triển vọng trở thành kỳ lân, ngân hàng tập trung xem xét liệu doanh nghiệp có đủ khả năng trả nợ ngay cả trong những kịch bản bất lợi hay không. Nhiều startup mang bộ hồ sơ gọi vốn đến gặp ngân hàng nhưng không đạt kết quả như kỳ vọng vì chưa trả lời đúng những tiêu chí mà ngân hàng cần đánh giá.

Chia sẻ trong sự kiện Orbit Workshop, bà Ngọc cho biết, OCB áp dụng mô hình cho vay dựa trên dòng tiền, không yêu cầu tài sản thế chấp hay doanh nghiệp đã có lợi nhuận.

Thay vào đó, ngân hàng đánh giá tính khả thi của mô hình kinh doanh và khả năng tạo dòng tiền để trả nợ. Vì vậy, yếu tố quyết định là doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực trả nợ.

Chẳng hạn, ngân hàng này từng cấp khoản vay vốn lưu động gấp 9 lần vốn chủ sở hữu cho một startup mới thành lập, chưa có lợi nhuận và không có tài sản thế chấp. Quyết định này được đưa ra sau khi ngân hàng thẩm định hợp đồng với một khách hàng lớn, cho thấy trọng tâm đánh giá nằm ở chất lượng dòng tiền trong tương lai thay vì lịch sử hoạt động của doanh nghiệp.

Một trường hợp khác là startup vận hành theo mô hình chuỗi cần vay 100 tỷ đồng để mở rộng theo kế hoạch. Thay vì chỉ cấp một phần khoản vay nhằm giảm rủi ro, OCB quyết định tài trợ theo đúng nhu cầu vốn của phương án kinh doanh sau khi hoàn tất quá trình thẩm định. Họ xác định, nếu doanh nghiệp không được cấp đủ vốn để triển khai kế hoạch ở quy mô cần thiết, dự án có thể mất tính khả thi và làm gia tăng rủi ro trả nợ cho cả doanh nghiệp lẫn ngân hàng.

Những trường hợp trên cho thấy, khả năng tiếp cận vốn vay không phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản thế chấp hay thời gian hoạt động của doanh nghiệp mà dựa nhiều hơn vào chất lượng phương án kinh doanh và khả năng tạo dòng tiền.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa startup nào cũng có thể dễ dàng tiếp cận vốn vay. Theo bà Ngọc, vẫn có ba yếu tố khiến ngân hàng đặc biệt thận trọng khi xem xét cấp tín dụng.

Yếu tố đầu tiên là chất lượng sổ sách kế toán. Theo bà Ngọc, khoảng 90% startup gặp vấn đề ở khâu này, phần lớn xuất phát từ việc doanh nghiệp phát triển nhanh hơn năng lực quản trị tài chính và kế toán nội bộ. Tuy nhiên, điều ngân hàng quan tâm là sự minh bạch cùng kế hoạch khắc phục rõ ràng, thay vì một bộ sổ sách hoàn hảo. Sổ sách minh bạch cũng là nền tảng quan trọng cho các hoạt động gọi vốn, mua bán sáp nhập và niêm yết trong tương lai.

Yếu tố thứ hai là cam kết tài chính của nhà sáng lập. Việc nhà sáng lập sẵn sàng góp vốn vào dự án cho thấy mức độ đồng hành với doanh nghiệp và tạo thêm niềm tin cho bên cấp vốn. Đây cũng là nguyên tắc được nhiều tổ chức tài chính và nhà đầu tư coi là tiêu chí quan trọng khi đánh giá doanh nghiệp.

Yếu tố cuối cùng là cấu trúc pháp lý. Theo bà Ngọc, đây là nguyên nhân khiến OCB phải từ chối một số startup dù mô hình kinh doanh có triển vọng. Cấu trúc sở hữu phức tạp, nhiều pháp nhân chồng chéo hoặc thiếu minh bạch khiến ngân hàng gặp khó trong quá trình thẩm định và xác định chủ thể đứng ra vay vốn. Vì vậy, một cấu trúc pháp lý rõ ràng cũng là điều kiện quan trọng để startup tiếp cận nguồn vốn tín dụng.