COP30: Loại bỏ tín chỉ carbon chất lượng thấp, Việt Nam đã sẵn sàng

Tín chỉ carbon giá rẻ sẽ "hết thời"

Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP30) vừa kết thúc, với thỏa thuận bao hàm nhiều nội dung đột phá được thông qua.

Trong đó, nội dung gây quan tâm bậc nhất là các quốc gia thống nhất về việc định mốc thời gian chấm dứt giao dịch tín chỉ carbon chất lượng thấp vào giữa năm 2026.

Cụ thể, điều 6.4 của Thỏa thuận Paris về cơ chế phát triển bền vững (SDM) sẽ chính thức thay thế cơ chế phát triển sạch (CDM) tại Nghị định thư Kyoto. Khác với CDM, SDM đòi hỏi tín chỉ carbon phải đáp ứng các tiêu chuẩn của 17 mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), trao đổi trên quy mô toàn cầu, dưới sự quản lý của Liên hợp quốc.

Nói cách khác, tín chỉ carbon được tạo ra từ cơ chế SDM không chỉ nhằm mục đích cắt giảm khí thải mà còn phải đảm bảo một số yếu tố liên quan đến chấm dứt bất bình đẳng, bảo vệ công bằng xã hội, tạo ra sinh kế, bảo tồn văn hóa, đa dạng sinh học.

Theo TS. Nguyễn Tuấn Quang, Phó cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và môi trường, sự chuyển dịch trong quy định về tín chỉ carbon toàn cầu phù hợp với quan điểm xuyên suốt của Việt Nam về việc chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng kinh tế phát thải thấp.

“Việt Nam không chạy theo tín chỉ giá rẻ mà tập trung vào chất lượng, qua đó đảm bảo lợi ích quốc gia và uy tín của quốc gia trên trường quốc tế”, ông Quang nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án tạo tín chỉ carbon của Việt Nam đã, đang và có kế hoạch được triển khai đa mục đích, phù hợp với tiêu chuẩn SDM, thay vì chỉ tập trung giảm phát thải khí nhà kính.

Chẳng hạn, dự án bảo tồn rừng đầu nguồn sông Ngàn Phố của TS. Trần Thị Lành và các cộng sự Viện Nghiên cứu sinh thái chính sách xã hội (SPERI) xuất phát từ những “minh triết” về rừng của bà con dân tộc thiểu số, qua đó vừa phục hồi, tôn tạo hệ sinh thái, vừa đảm bảo sinh kế và lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống của người dân bản địa.

Hay tại Đồng bằng sông Cửu Long, đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp cũng đặt mục tiêu tạo tín chỉ carbon từ canh tác lúa bền vững, vừa giảm phát thải nông nghiệp, vừa nâng cao thu nhập cho bà con nông dân thông qua những giải pháp dựa vào tự nhiên.

Thể chế mở đường cho tín chỉ carbon chất lượng cao

Bên cạnh mở rộng các yêu cầu liên quan đến phát triển bền vững, cơ chế SDM cũng đề cao tính minh bạch với các yêu cầu kiểm tra chặt chẽ, đảm bảo tác động đa chiều bền vững và tránh trùng lặp khi tính toán tín chỉ carbon.

Như vậy, theo TS. Leimona Beria, Trưởng nhóm chuyên gia về biến đổi khí hậu, năng lượng và phát triển carbon thấp, Trung tâm Nghiên cứu lâm nghiệp quốc tế (CIFOR), cơ hội thị trường cho tín chỉ carbon chất lượng cao sẽ rộng mở hơn nhưng cũng yêu cầu năng lực và chi phí cao hơn.

Thậm chí, một số tiêu chuẩn còn đặt ra rào cản tham gia đối với các dự án đang vận hành theo cơ chế CDM hay những doanh nghiệp, nông hộ nhỏ.

Chuyên gia quốc tế chỉ ra, đề khai phá tiềm năng lớn từ tín chỉ carbon chất lượng cao, thể chế đóng vai trò then chốt. Với một thể chế được kiện toàn, tính toàn vẹn, niềm tin cũng như sự thành công của nhà đầu tư vào tín chỉ carbon sẽ được vẹn toàn.

Như vậy, một khung pháp lý đầy đủ và vững chắc là điều kiện tiên quyết để Việt Nam “mở khóa” thị trường tín chỉ carbon chất lượng cao. Ngoài ra, hệ thống đo lường, báo cáo, xác minh tín chỉ carbon cũng cần xây dựng bài bản để hỗ trợ tối đa cho các bên liên quan tham gia vào công tác tạo và giao dịch tín chỉ carbon.

Hiện tại, Việt Nam đang tích cực hoàn thiện nền tảng pháp lý cũng như kỹ thuật để vận hành thị trường carbon, bao gồm thí điểm áp hạn ngạch khí thải nhà kính, xây dựng cơ chế ghi nhận, lưu ký, trao đổi tín chỉ carbon.

Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và môi trường, sàn giao dịch carbon sẽ được vận hành thí điểm vào năm 2026, tiếp tục được kiện toàn để chính thức đi vào hoạt động vào năm 2029.