'Đại bàng công nghệ' đổ bộ TP.HCM: Cú hích cho dòng vốn FDI thế hệ mới

Hai mươi năm trước, trên vùng đất còn nhiều khoảng trống của Khu công nghệ cao TP.HCM (SHTP), Intel đặt những viên gạch đầu tiên cho nhà máy lắp ráp và kiểm định chip đầu tiên tại Việt Nam. Khi đó, ít ai hình dung rằng dự án trị giá 1 tỷ USD ấy sẽ trở thành một dấu mốc mở đầu cho hành trình đưa Việt Nam bước chân vào bản đồ công nghiệp bán dẫn toàn cầu.

Hai thập kỷ trôi qua, khoản đầu tư của Intel đã tăng lên 4,1 tỷ USD. Hơn 4 tỷ sản phẩm được xuất xưởng từ Intel Products Vietnam, mang về trên 110 tỷ USD giá trị xuất khẩu. Nhưng dấu ấn lớn nhất có lẽ không nằm ở những con số. Từ hạt nhân tiên phong ấy, một hệ sinh thái bán dẫn đã dần hình thành tại Việt Nam, với quy mô thị trường vượt 21 tỷ USD, thu hút hơn 14 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài, quy tụ hơn 240 dự án cùng khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế vi mạch và đội ngũ hàng nghìn kỹ sư trình độ cao.

Câu chuyện của Intel vì thế cũng trở thành câu chuyện về hành trình chuyển mình của Việt Nam, từ điểm đến sản xuất trở thành mắt xích ngày càng quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Và giờ đây, một làn sóng FDI mới đang tiếp tục đổ vào TP.HCM.

Đón sóng FDI công nghệ tỷ USD

Những tháng đầu năm 2026, bất chấp những bất ổn địa chính trị và kinh tế trên thế giới, thành phố ghi nhận gần 2,9 tỷ USD vốn FDI đăng ký, tăng gần 220% so với cùng kỳ năm trước. Điều đáng chú ý không chỉ là tốc độ tăng trưởng mà còn là chất lượng của dòng vốn.

Nếu như hai thập kỷ trước, các nhà đầu tư tìm đến TP.HCM chủ yếu vì năng lực sản xuất, thì ngày nay họ tìm đến vì dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và hạ tầng số, những nền tảng của nền kinh tế tương lai. Hàng loạt dự án tỷ USD vì thế liên tiếp xuất hiện trên bản đồ đầu tư của thành phố.

Chẳng hạn, Tập đoàn G42 cùng Microsoft, FPT, VinaCapital và Việt Thái bắt tay nghiên cứu phát triển tổ hợp trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại Khu công nghệ cao TP.HCM với tổng vốn dự kiến lên tới 2 tỷ USD. G42 nhiều lần cử đoàn khảo sát thực địa trước khi đưa ra quyết định. Điều đó cho thấy các tập đoàn công nghệ toàn cầu đang nhìn TP.HCM như một điểm đến chiến lược dài hạn.

Sang quý II, dự án Trung tâm dữ liệu Evolution DC VN HCMC của Tập đoàn Evolution (liên danh nhà đầu tư Singapore) có vốn đầu tư 508 triệu USD tại SHTP cũng đã được cấp phép đầu tư.

Cùng thời điểm, dự án Tổ hợp trung tâm dữ liệu siêu lớn Starmason có tổng vốn đầu tư 480 triệu USD do Công ty CP Starmason làm chủ đầu tư cũng được cấp phép. Dự án nhằm bổ sung năng lực hạ tầng số quy mô lớn; thu hút nhà cung cấp dịch vụ ICT quy mô lớn vào khu vực; tăng cường an toàn dữ liệu và dịch vụ đám mây; đảm bảo năng lực xử lý dữ liệu lớn và điện toán đám mây cho toàn vùng.

Tại khu công nghiệp Tân Phú Trung, một trung tâm dữ liệu AI quy mô 2,1 tỷ USD đang được xúc tiến bởi liên doanh giữa Accelerated Infrastructure Capital, Tổng công ty phát triển đô thị Kinh Bắc và các nhà đầu tư quốc tế.

Những dự án này phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ của dòng vốn toàn cầu vào các lĩnh vực công nghệ cao, nơi dữ liệu đang trở thành "tài nguyên mới" của nền kinh tế số.

Ở khu vực sản xuất, các nhà đầu tư hiện hữu tiếp tục mở rộng hiện diện. Chẳng hạn, AQUA Việt Nam quyết định bổ sung thêm khoảng 75 triệu USD vốn đầu tư và kéo dài hoạt động đến năm 2045. Ông Fan Guofeng, Tổng giám đốc AQUA Việt Nam cho biết, động thái này thể hiện cam kết lâu dài với thị trường Việt Nam, đồng thời nâng cao năng lực sản xuất lên 1,6 triệu sản phẩm mỗi năm, phục vụ cả thị trường trong nước và xuất khẩu.

"Dòng vốn ngoại đang tăng tốc đổ vào TP.HCM với quy mô chưa từng có", ông Hoàng Vũ Thảnh, Giám đốc Sở Tài chính TP.HCM thông tin.

Theo ông Thảnh, để gia tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư toàn xã hội và FDI, thành phố sẽ tiếp tục rà soát, cập nhật và công khai đồng bộ các quy hoạch, danh mục dự án, quỹ đất, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng logistics, bảo đảm sẵn sàng đón các nhà đầu tư mới. Đồng thời, TP.HCM đẩy mạnh tạo lập quỹ đất cho công nghiệp, công nghệ cao, logistics và các dịch vụ hỗ trợ đầu tư; rà soát các khu công nghiệp, khu chế xuất và khu chức năng nhằm điều chỉnh, mở rộng hoặc tái cơ cấu theo định hướng phát triển mới.

Song song đó, thành phố tiếp tục triển khai chiến lược thu hút FDI có chọn lọc, tập trung vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao và sức lan tỏa lớn cho nền kinh tế. Các ưu tiên hàng đầu gồm công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu, logistics, cảng biển, công nghiệp hỗ trợ, tài chính quốc tế, tăng trưởng xanh và các ngành công nghiệp công nghệ tiên tiến.

Trên thực tế, theo số liệu từ Sở Tài chính, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào thành phố trong sáu tháng đầu năm 2026, bao gồm cấp mới, điều chỉnh tăng vốn và góp vốn, mua cổ phần, mua lại phần vốn góp, đạt hơn 6,8 tỷ USD. Kết quả này tăng 114 % so với cùng kỳ năm 2025 và đạt 61,8% kế hoạch năm 2026.

Ngoài những dự án đã cấp phép kể trên, phía trước vẫn còn hàng loạt "siêu dự án" đang chờ hoàn tất thủ tục, từ cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ hơn 4,9 tỷ USD, Nhà Bè Metrocity GS tăng vốn khoảng 2,2 tỷ USD, khu phức hợp thông minh tại Thủ Thiêm tăng vốn 1,2 tỷ USD cho đến trung tâm dữ liệu AI tại Tân Phú Trung với tổng vốn 2,1 tỷ USD.

Nếu các dự án này được triển khai đúng tiến độ, TP.HCM hoàn toàn có thể thu hút khoảng 17 tỷ USD FDI trong năm 2026, vượt hơn 54% kế hoạch đề ra.

Từ thu hút FDI đến kiến tạo năng lực quốc gia

Tại họp báo cung cấp thông tin về các vấn đề kinh tế - xã hội trên địa bàn TP.HCM mới đây, ông Lê Thành Nhân, Trưởng phòng xúc tiến đầu tư Ban Quản lý khu công nghệ cao TP.HCM (SHTP), cho biết, dòng vốn ngoại tại SHTP không chỉ tăng về quy mô mà còn chuyển dịch rõ rệt sang các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Nếu trước đây FDI chủ yếu tập trung vào sản xuất, lắp ráp, thì nay dòng vốn đang hướng mạnh vào hai lĩnh vực mũi nhọn: điện tử - vi mạch bán dẫn với các dự án nghiên cứu, kiểm thử và đóng gói của BESI, Genbyte, Dynamic Test Solutions; cùng các ngành công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu với hàng loạt dự án quy mô hàng trăm triệu USD.

Đáng chú ý, TP.HCM cũng thay đổi cách lựa chọn nhà đầu tư. Thay vì ưu tiên lấp đầy quỹ đất, thành phố chuyển sang sàng lọc theo chất lượng dự án. Theo đó, bộ tiêu chí mới sẽ đánh giá định lượng hiệu quả sử dụng đất, với yêu cầu suất đầu tư tối thiểu trên 100 triệu USD/ha đối với trung tâm dữ liệu, 11,5 triệu USD/ha cho dự án R&D và 20,4 triệu USD/ha đối với sản xuất công nghệ cao.

"Không chỉ cam kết về vốn, các dự án còn phải đáp ứng yêu cầu về nghiên cứu phát triển, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Thành phố cũng nghiên cứu áp dụng cơ chế sandbox để tạo không gian thử nghiệm cho các công nghệ mới", ông Nhân nói.

Tuy nhiên, theo ông Nhân, hành trình thu hút FDI chất lượng cao vẫn đối mặt nhiều thách thức, từ sự chồng chéo của các quy định pháp luật, thiếu hụt nhân lực công nghệ cao, áp lực đầu tư hạ tầng cho AI, bán dẫn và trung tâm dữ liệu đến việc thuế tối thiểu toàn cầu làm suy giảm hiệu quả của các ưu đãi thuế truyền thống.

Trong bối cảnh đó, TP.HCM lựa chọn cạnh tranh bằng chất lượng thể chế thay vì ưu đãi đơn thuần. Thành phố đang phát huy lợi thế từ hệ thống hạ tầng kết nối vùng gồm vành đai 3, vành đai 4, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cảng biển và sân bay quốc tế; đồng thời đầu tư mạnh cho đào tạo nhân lực thông qua Quỹ đào tạo vi mạch, nâng cấp Trung tâm Đào tạo SHTP và thu hút chuyên gia quốc tế.

Về quản trị, TP.HCM tiếp tục thúc đẩy mô hình "Kiến tạo - Phục vụ", khôi phục cơ chế "một cửa tại chỗ", đẩy mạnh số hóa thủ tục hành chính và thu hồi các dự án chậm triển khai để tạo quỹ đất sạch.

"Mục tiêu cuối cùng không phải là thu hút thêm bao nhiêu tỷ đô la vốn FDI, mà là hình thành một thế hệ doanh nghiệp công nghệ cao Việt Nam đủ năng lực làm chủ công nghệ và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu", ông Nhân chia sẻ.

Ở góc nhìn sâu hơn, các chuyên gia kinh tế cho rằng, đằng sau những con số ấn tượng từ dòng vốn FDI 'chất lượng cao' đang chảy về TP.HCM, vẫn tồn tại một khoảng trống đáng suy ngẫm: Việt Nam chưa xây dựng được một nền tảng sản xuất nội địa đủ mạnh để hấp thụ và lan tỏa hiệu quả những giá trị mà dòng vốn FDI mang lại.

Chuyên gia kinh tế Huỳnh Thanh Điền cho rằng, khu vực đầu tư nước ngoài đã và đang là một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng kinh tế Việt Nam, đóng góp lớn cho xuất khẩu, tạo việc làm và thúc đẩy tiến trình hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, theo ông, căn nguyên của vấn đề nằm ở cách tiếp cận thu hút đầu tư trong nhiều năm qua. Việt Nam chủ yếu xem FDI là nguồn vốn bổ sung cho tăng trưởng, tạo việc làm và mở rộng năng lực sản xuất, thay vì coi đây là động lực để nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

Vì vậy, dù thu hút được lượng vốn lớn, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, quản trị và sự tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi giá trị toàn cầu vẫn chưa đạt như kỳ vọng.

"Chúng ta chủ yếu nhìn FDI như một nguồn vốn bổ sung cho tăng trưởng, một công cụ tạo việc làm và mở rộng năng lực sản xuất, nhưng chưa coi đây là đòn bẩy để nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước", ông Điền đánh giá.

Một hạn chế khác, theo ông Điền, là hệ thống ưu đãi đầu tư thời gian qua chủ yếu tập trung vào việc thu hút các tập đoàn lớn, trong khi chưa gắn chặt với yêu cầu phát triển hệ sinh thái nhà cung ứng trong nước. Việt Nam đã dành nhiều ưu đãi hấp dẫn cho doanh nghiệp FDI, nhưng lại thiếu những điều kiện đủ mạnh để thúc đẩy hợp tác, chuyển giao công nghệ hay gia tăng tỷ lệ sử dụng nhà cung cấp nội địa.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng chưa nhận được những hỗ trợ tương xứng để nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Những điểm nghẽn về vốn, công nghệ, hạ tầng và năng lực quản trị khiến phần lớn doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của các tập đoàn đa quốc gia. Hệ quả là doanh nghiệp FDI tiếp tục dựa vào mạng lưới cung ứng toàn cầu vốn đã được thiết lập từ trước, thay vì tìm kiếm đối tác tại Việt Nam. Điều này khiến nền kinh tế đứng trước nguy cơ trở thành một cứ điểm sản xuất, nhưng chưa thực sự trở thành một mắt xích có giá trị cao trong chuỗi giá trị toàn cầu.

"Nếu không thay đổi tư duy và cách tiếp cận, Việt Nam có thể tiếp tục tăng trưởng nhưng khó bứt phá về chất lượng phát triển, thậm chí đối mặt với nguy cơ mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình như nhiều nền kinh tế đang phát triển đã từng trải qua", ông nói.

Trong bối cảnh đó, theo ông Điền, Nghị quyết số 10-NQ/TW về "phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài" mang ý nghĩa bước ngoặt khi xác lập một tư duy mới về phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Trọng tâm không còn là thu hút FDI bằng mọi giá, mà là thu hút có chọn lọc, có điều kiện và có định hướng, nhằm phục vụ mục tiêu nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tinh thần này, theo ông Điền, cần ưu tiên triển khai ba nhiệm vụ trọng tâm.

Đầu tiên, khẩn trương xây dựng bộ tiêu chí quốc gia về thu hút FDI thế hệ mới. Bộ tiêu chí không chỉ xác định các lĩnh vực ưu tiên mà còn phải lượng hóa các yêu cầu về công nghệ, chuyển giao công nghệ, liên kết với doanh nghiệp trong nước, phát triển nguồn nhân lực và mức độ đóng góp cho chuỗi giá trị nội địa.

Đây sẽ là cơ sở để sàng lọc dự án và thiết kế chính sách ưu đãi theo hướng chất lượng thay vì số lượng.

Thứ hai, chuyển từ tư duy cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các địa phương sang tư duy phát triển các cụm ngành và hệ sinh thái công nghiệp ở quy mô vùng và quốc gia. Chỉ khi hình thành được các cụm liên kết ngành, các trung tâm công nghiệp chuyên sâu và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, Việt Nam mới có thể tạo ra những kết nối thực chất giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Cuối cùng, xây dựng các chương trình hỗ trợ quy mô quốc gia dành cho doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Đây không nên được xem là một khoản hỗ trợ đơn thuần mà là một khoản đầu tư chiến lược của Nhà nước nhằm nâng cấp năng lực sản xuất quốc gia.

Khi doanh nghiệp lớn mạnh, lợi ích sẽ quay trở lại nền kinh tế thông qua tăng trưởng, việc làm, năng suất lao động và nguồn thu ngân sách.

"Quan trọng hơn hết, mọi chính sách phải được thiết kế với doanh nghiệp là trung tâm và là đối tượng thụ hưởng thực sự. Nghị quyết chỉ có thể tạo ra chuyển biến nếu được cụ thể hóa bằng những cơ chế triển khai rõ ràng, nguồn lực đủ mạnh và sự tham gia trực tiếp của cộng đồng doanh nghiệp", ông nhấn mạnh.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam thu hút gần 24,8 tỷ USD vốn FDI đăng ký, tăng gần 35% so với cùng kỳ. Vốn FDI thực hiện đạt 9,75 tỷ USD, mức cao nhất trong 5 năm.