Đằng sau đợt rút vốn lịch sử của khối ngoại

Giai đoạn từ 2024 đến nay, khối ngoại đã liên tục bán ròng trên thị trường chứng khoán Việt Nam với quy mô lịch sử. Riêng năm 2025, tổng giá trị bán ròng của khối ngoại đã lên tới khoảng 5,1 tỷ USD — một trong những đợt rút vốn ròng mạnh nhất mà thị trường từng ghi nhận.

Xu hướng này đến nay vẫn chưa dừng lại. Lũy kế đến nửa đầu năm 2026, khối ngoại đã bán ròng khoảng 10 tỷ USD chỉ trong vòng chưa đầy ba năm, đẩy tỷ lệ vốn hóa thị trường do khối ngoại nắm giữ xuống mức thấp kỷ lục.

Tuy nhiên, bất chấp đà bán ròng đó, trong cùng giai đoạn, giá trị tài sản của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn tăng từ 42,9 tỷ USD lên 44,2 tỷ USD.

Lý giải về điều này, ông Thomas Nguyen, Giám đốc Khối Thị trường Toàn cầu SSI cho biết khối ngoại đã bán ra một cách có chọn lọc, và những cổ phiếu họ tiếp tục nắm giữ vẫn tăng trưởng đáng kể khi thị trường đã tăng khoảng 60% trong vài năm qua.

Quan trọng hơn, hoạt động bán trên thị trường thứ cấp không phản ánh toàn bộ chiến lược của khối ngoại. Những đợt IPO và niêm yết mới trên thị trường chứng khoán cho thấy nhà đầu tư nước ngoài vẫn tích cực tham gia vào các thương vụ tiềm năng.

“Dòng vốn ngoại không rời bỏ thị trường mà đang thay đổi cách phân bổ tài sản”, ông Thomas Nguyen cho biết.

Tín hiệu này cho thấy nhà đầu tư nước ngoài vẫn hiện diện tại Việt Nam, họ chỉ thay đổi cách tiếp cận, tập trung vào các hàng hóa chất lượng hơn.

Mặt khác, các quỹ ngoại cũng đang chuẩn bị cho giai đoạn mới. Lãnh đạo của SSI lạc quan, khi Việt Nam chính thức được đưa vào rổ chỉ số của FTSE Russell sau nâng hạng, xu hướng dòng vốn có thể đảo chiều so với giai đoạn bán ròng kéo dài vừa qua. Thậm chí, ông tin rằng “bức tranh sẽ rất khác chỉ trong khoảng 2 tháng tới”.

Cụ thể, bắt đầu từ tháng 9/2026, một tổ chức như Vanguard có thể phân bổ khoảng 2 tỷ USD khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng. Trong số này, khoảng 770 triệu USD có thể được phân bổ vào cổ phiếu VIC theo tỷ trọng trong các bộ chỉ số, phản ánh đặc điểm vận hành của dòng vốn thụ động thay vì quyết định dựa trên quan điểm của từng nhà quản lý quỹ.

Thị trường đang trở nên tập trung hơn

Tại SSI, chỉ tính riêng từ đầu năm 2026, công ty đã mở mới 185 tài khoản khách hàng tổ chức, tăng 65% so với cùng kỳ, phần lớn đến từ Mỹ và châu Âu. Giao dịch của khách hàng tổ chức hiện chiếm khoảng 30% tổng giá trị giao dịch, cao gấp đôi mức bình quân khoảng 15% của toàn thị trường.

Sự chuyển dịch này cho thấy những thay đổi trong cấu trúc thị trường. Nếu trước đây chứng khoán Việt Nam chủ yếu được dẫn dắt bởi nhà đầu tư cá nhân thì hiện nay vai trò của nhà đầu tư tổ chức ngày càng lớn, giúp thị trường có nền tảng ổn định hơn.

Không chỉ quy mô tăng lên, bản chất dòng vốn tổ chức cũng thay đổi nhanh chóng. Khoảng 50% giao dịch của khách hàng tổ chức tại SSI hiện là giao dịch định lượng (quantitative trading).

Dòng vốn tổ chức gia tăng cũng khiến dòng tiền ngày càng tập trung vào các cổ phiếu vốn hóa lớn. Từ năm 2024 đến nay, tỷ trọng vốn hóa của Vingroup trong VN-Index tăng từ 3% lên 19%; tỷ trọng của 5 cổ phiếu lớn nhất tăng từ 26% lên 39%, còn nhóm VN30 tăng từ 69% lên 73% vốn hóa toàn thị trường.

Theo ông Thomas Nguyen, đây là đặc điểm phổ biến tại các thị trường mới nổi khi các quỹ đầu tư và dòng vốn thụ động thường ưu tiên giải ngân vào nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn, thanh khoản cao và chiếm tỷ trọng đáng kể trong các bộ chỉ số.

"Xu hướng này đòi hỏi thị trường phải có thanh khoản sâu hơn, nền tảng công nghệ mạnh hơn, hệ thống giao dịch ổn định và chất lượng thực hiện lệnh tốt hơn để đáp ứng yêu cầu của các tổ chức quốc tế" ông Thomas Nguyen nhìn nhận.

Điều này cũng phù hợp với định hướng quốc gia. Theo mục tiêu tại Quyết định 3168, đến năm 2030, nhà đầu tư cá nhân dự kiến chiếm khoảng 70% giao dịch, trong khi nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 30%.

Sau năm 2030, cơ cấu mục tiêu tiếp tục dịch chuyển theo hướng nhà đầu tư cá nhân chiếm 60%, còn nhà đầu tư tổ chức và nước ngoài chiếm 40%.

Mặc dù vậy, để thu hút thêm dòng vốn ngoại, thị trường cần thêm nhiều doanh nghiệp niêm yết thuộc các lĩnh vực khác để phản ánh đầy đủ hơn cơ cấu nền kinh tế. Hiện nay thị trường đang tập trung quá lớn vào ngân hàng (37%) và bất động sản (31%).

Hoạt động IPO tại Việt Nam đang phục hồi nhưng chất lượng hàng hóa chưa cải thiện tương xứng. Nhiều thương vụ gần đây chủ yếu là công ty con của doanh nghiệp đã niêm yết, giúp mở rộng quy mô thị trường nhưng chưa tạo thêm nhiều cơ hội đầu tư mới cho dòng vốn tổ chức.

Theo ông Thomas Nguyen, thị trường cần thêm các doanh nghiệp quy mô lớn, tăng trưởng tốt, quản trị minh bạch và hoạt động trong những lĩnh vực mới.

Chẳng hạn, khu vực FDI hiện là trụ cột xuất khẩu của Việt Nam nhưng gần như vắng bóng trên thị trường chứng khoán. Sự xuất hiện của thương vụ IPO quy mô lớn đầu tiên từ khu vực FDI không chỉ đơn thuần là một giao dịch tài chính, mà đóng vai trò minh chứng thực tế cho việc thị trường vốn Việt Nam đủ năng lực hỗ trợ các công ty có quyền sở hữu quốc tế, vận hành theo tiêu chuẩn toàn cầu.