Nâng hạng thị trường Việt Nam: Giải mã các điểm nghẽn lớn nhất

Việc nâng hạng thị trường chứng khoán (TTCK) từ nhóm cận biên lên mới nổi là một nhiệm vụ chiến lược được Chính phủ và các cơ quan Trung ương đặc biệt quan tâm trong giai đoạn 2025-2026.

Đây không chỉ là một danh xưng tài chính mà còn là đòn bẩy để thu hút hàng tỷ USD vốn ngoại, góp phần thúc đẩy GDP và nâng tầm vị thế quốc gia trên bản đồ tài chính thế giới.

Tuy nhiên, con đường này vẫn còn những "điểm nghẽn" mang tính hệ thống đã tồn tại nhiều năm. Để vượt qua "bài kiểm tra" khắt khe của MSCI và FTSE Russell, Việt Nam cần những bước đi quyết liệt hơn nữa trong việc cải cách pháp lý và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật.

Điểm tin chính:

• Ký quỹ trước giao dịch: Rào cản kỹ thuật lớn nhất cần tháo gỡ để đáp ứng tiêu chuẩn của MSCI và FTSE Russell.

• Giới hạn sở hữu nước ngoài: Tình trạng "hết room" tại các doanh nghiệp trụ cột làm giảm khả năng tiếp cận của khối ngoại.

• Hạ tầng công nghệ: Hệ thống KRX là "chìa khóa" để triển khai các sản phẩm tài chính hiện đại và mô hình bù trừ trung tâm.

• Tính minh bạch: Yêu cầu cấp bách về việc công bố thông tin bằng tiếng Anh và áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế.

1. Ký quỹ trước giao dịch (Pre-funding): Nút thắt kỹ thuật số 1

Trong các báo cáo đánh giá của các tổ chức xếp hạng quốc tế, yêu cầu ký quỹ trước giao dịch 100% tiền mặt luôn là điểm trừ lớn nhất đối với thị trường Việt Nam. Theo thông lệ quốc tế, các nhà đầu tư tổ chức thường thực hiện giao dịch trước và thanh toán sau (chuẩn T+2), giúp họ tối ưu hóa nguồn vốn khổng lồ của mình.

Tại sao đây là điểm nghẽn? Việc buộc nhà đầu tư phải có đủ tiền trong tài khoản trước khi đặt lệnh mua gây lãng phí chi phí cơ hội và tạo ra rủi ro cho các quỹ lớn khi họ phải "giam" tiền mặt tại các ngân hàng lưu ký địa phương. MSCI coi đây là một rào cản nghiêm trọng đối với tính linh hoạt của dòng vốn quốc tế.

Giải pháp từ thực tế Việt Nam Để tháo gỡ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang rốt ráo sửa đổi các thông tư liên quan nhằm cho phép nhà đầu tư tổ chức nước ngoài thực hiện giao dịch mà không cần ký quỹ 100% tiền mặt (Non-pre-funding). Giải pháp này dựa trên việc các công ty chứng khoán đứng ra bảo lãnh thanh toán thông qua mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Đây được coi là "chìa khóa" để Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng chính thức vào năm 2025.

2. Giới hạn sở hữu nước ngoài (Room ngoại): Rào cản tiếp cận

Điểm nghẽn lớn thứ hai nằm ở giới hạn sở hữu nước ngoài, hay thường gọi là room ngoại. Nhiều doanh nghiệp hàng đầu (Blue-chips) của Việt Nam hiện đã chạm trần sở hữu nước ngoài, khiến các quỹ đầu tư quốc tế dù muốn cũng không thể mua thêm cổ phiếu.

Tình trạng tại các doanh nghiệp trụ cột Các ngân hàng như Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) hay các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thường xuyên trong tình trạng "cháy room". Điều này dẫn đến hiện tượng nhà đầu tư ngoại phải trả giá chênh lệch cao (premium) để mua lại từ các nhà đầu tư ngoại khác, gây mất bình đẳng trên thị trường.

Kỳ vọng từ sản phẩm mới Để giải quyết bài toán này mà không làm ảnh hưởng đến quyền kiểm soát của quốc gia trong các lĩnh vực nhạy cảm, Việt Nam đang nghiên cứu triển khai Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR). Đây là mô hình đã giúp thị trường Thái Lan thành công rực rỡ khi cho phép khối ngoại hưởng lợi lợi ích kinh tế mà không cần nắm quyền biểu quyết, qua đó mở rộng cửa đón dòng vốn ngoại tỷ USD.

3. Hệ thống công nghệ và hạ tầng giao dịch (Hệ thống KRX)

Hạ tầng công nghệ là nền tảng để mọi cải cách có thể vận hành. Hệ thống giao dịch cũ đã bộc lộ nhiều hạn chế về năng lực xử lý và khả năng triển khai các sản phẩm mới. Do đó, việc vận hành chính thức hệ thống kỹ thuật KRX là điều kiện tiên quyết.

Vai trò của hệ thống KRX KRX không chỉ giúp thị trường xử lý khối lượng lệnh lớn hơn mà còn cung cấp nền tảng cho:

• Giao dịch trong ngày (T+0): Giúp tăng vòng quay vốn và thanh khoản thị trường.

• Bán khống (Short selling): Một công cụ phòng vệ rủi ro bắt buộc phải có tại các thị trường mới nổi.

• Mô hình thanh toán bù trừ trung tâm (CCP): Giải quyết triệt để vấn đề ký quỹ trước giao dịch.

Sự chậm trễ trong việc vận hành hệ thống này trong những năm qua đã khiến tiến trình nâng hạng TTCK của Việt Nam bị dời lại. Tuy nhiên, với sự quyết tâm của các bộ ngành Trung ương, năm 2025-2026 được kỳ vọng sẽ là thời điểm hệ thống này đi vào hoạt động ổn định, tạo ra bước ngoặt về chất cho thị trường.

4. Tính minh bạch và chuẩn mực công bố thông tin

Một thị trường chuyên nghiệp đòi hỏi một môi trường thông tin minh bạch và dễ tiếp cận. MSCI đánh giá rất thấp tiêu chí này của Việt Nam do rào cản ngôn ngữ và chuẩn mực kế toán.

Công bố thông tin bằng tiếng Anh Hiện nay, việc công bố thông tin bằng tiếng Anh tại Việt Nam vẫn chưa đồng bộ. Nhà đầu tư quốc tế thường gặp khó khăn khi tiếp cận các báo cáo tài chính hoặc tin tức sự kiện của doanh nghiệp cùng lúc với nhà đầu tư nội địa. Sự bất đối xứng thông tin này tạo ra rủi ro và làm giảm niềm tin của các định chế tài chính quốc tế.

Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) Việc chuyển đổi từ chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) sang chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) là một yêu cầu cấp bách. Các doanh nghiệp lớn như Tập đoàn Hòa Phát (HPG) hay Vinhomes (VHM) đang đi tiên phong trong việc này để giúp các nhà quản lý quỹ toàn cầu có thể so sánh và đánh giá doanh nghiệp Việt Nam một cách trực quan và chính xác nhất.

5. Vai trò điều hành và phối hợp chính sách từ Trung ương

Tiến trình nâng hạng TTCK không phải là công việc riêng lẻ của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước mà cần sự phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống chính trị.

Sự vào cuộc của các bộ ngành Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đóng vai trò then chốt trong việc tự do hóa dòng vốn và quản lý ngoại hối. Bộ Tài chính cần hoàn thiện khung pháp lý về thuế và phí để không gây gánh nặng cho nhà đầu tư ngoại. Các cơ quan Trung ương đã liên tục đưa ra những chỉ đạo quyết liệt, coi việc nâng hạng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để nâng cao nội lực kinh tế quốc gia.

Sự nhất quán trong chính sách và tinh thần thượng tôn pháp luật, kỷ luật thị trường là những yếu tố mà các tổ chức như MSCI quan sát rất kỹ. Việc xử lý nghiêm các sai phạm trên thị trường trong thời gian qua đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về việc Việt Nam đang nỗ lực "làm sạch" sân chơi để đón những nhà đầu tư chuyên nghiệp nhất.

6. Kỳ vọng sau khi vượt qua các điểm nghẽn

Một khi các điểm nghẽn về ký quỹ, room ngoại và công nghệ được tháo gỡ, TTCK Việt Nam sẽ thực sự bứt phá.

Dòng vốn tỷ USD Ước tính, việc nâng hạng có thể mang lại dòng vốn thụ động khoảng 2 tỷ USD đến 5 tỷ USD từ các quỹ ETF mô phỏng chỉ số MSCI Emerging Markets. Quan trọng hơn, dòng vốn chủ động từ các định chế tài chính lớn sẽ đổ vào Việt Nam để tìm kiếm cơ hội tăng trưởng, đẩy thanh khoản thị trường lên mức kỷ lục.

Cải thiện định giá thị trường Khi tính minh bạch tăng lên và rào cản được xóa bỏ, mức định giá P/E của thị trường Việt Nam sẽ được nâng cao, tương xứng với tiềm năng tăng trưởng của nền kinh tế. Điều này giúp các doanh nghiệp trong nước dễ dàng huy động vốn dài hạn để phát triển sản xuất kinh doanh, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng.

Kết luận

Nhìn lại, những điểm nghẽn lớn nhất trong tiến trình nâng hạng TTCK Việt Nam chính là phép thử cho sự trưởng thành của nền tài chính nước nhà. Dù còn nhiều thách thức về mặt pháp lý và kỹ thuật, nhưng với sự chỉ đạo sát sao từ cấp Trung ương và sự quyết tâm của các thành viên thị trường, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin vào một tương lai bừng sáng trong năm 2026.

Việc tháo gỡ các nút thắt này không chỉ nhằm mục đích nâng hạng, mà còn để xây dựng một thị trường vốn công bằng, minh bạch và hiệu quả — nơi nhà đầu tư cá nhân và tổ chức có thể cùng đồng hành với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp Việt. Đây chính là chìa khóa để Việt Nam thực sự "hóa rồng" trên bản đồ tài chính quốc tế.