Doanh nghiệp thận trọng phát hành trái phiếu khi lãi suất neo cao

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam bước vào năm 2026 với nhiều tín hiệu trái chiều. Trong quý I, tổng giá trị phát hành đạt khoảng 40 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 60% so với cùng kỳ năm ngoái. Dù mức tăng này cho thấy thị trường vẫn phục hồi, tốc độ phát hành thực tế đã chậm lại đáng kể so với các quý trước.

Dù quý I thường là giai đoạn thấp điểm theo chu kỳ, thị trường năm nay còn chịu tác động lớn từ mặt bằng lãi suất cao. Theo đánh giá mới nhất từ Fiin Ratings, diễn biến này khiến nhiều doanh nghiệp phát hành thận trọng hơn và tạm hoãn kế hoạch huy động vốn.

Sự chững lại này diễn ra trong bối cảnh áp lực đáo hạn ngày càng gia tăng, đặc biệt ở nhóm bất động sản, lĩnh vực đang dẫn đầu cả về quy mô phát hành lẫn giá trị các lô trái phiếu gặp vấn đề.

Phát hành thận trọng khi lãi suất tăng

Từ đầu năm, lãi suất huy động tại các ngân hàng liên tục tăng và đạt đỉnh vào tháng 3. Áp lực thanh khoản trong hệ thống buộc nhiều ngân hàng cạnh tranh mạnh để hút tiền gửi.

Trên thị trường sơ cấp, lãi suất coupon cũng đi lên theo xu hướng này. Nhóm tổ chức tín dụng ghi nhận mức tăng mạnh nhất, khoảng 70 điểm cơ bản so với quý trước. Nhóm bất động sản tăng khoảng 40 điểm cơ bản.

Ở thị trường thứ cấp, lợi suất bình quân diễn biến tương tự, phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về mặt bằng lãi suất cũng như mức bù rủi ro cần thiết trong bối cảnh áp lực thanh khoản ngắn hạn còn lớn.

Doanh nghiệp phi ngân hàng tiếp tục dẫn dắt thị trường phát hành, chiếm hơn 70% tổng giá trị trong quý. Trong đó, bất động sản nổi bật với lô trái phiếu hơn 10 nghìn tỷ đồng của Marina Center. Kỳ hạn 10 năm cùng cơ chế lãi suất bậc thang, khởi điểm từ 4% và có tài sản đảm bảo, giúp doanh nghiệp duy trì chi phí vốn dễ chịu hơn so với nhiều đối thủ khác.

Một số doanh nghiệp phi tài chính như Transimex, Coteccons hay BAF cũng bắt đầu quay lại thử sức với kênh phát hành đại chúng. Ở chiều ngược lại, các ngân hàng lại thu hẹp hoạt động phát hành, ưu tiên những kênh huy động ngắn hạn linh hoạt hơn để ứng phó với áp lực thanh khoản.

Dù tổng giá trị phát hành tăng so với cùng kỳ, bức tranh chung vẫn cho thấy tâm lý dè dặt. Nhiều doanh nghiệp đang chờ tín hiệu rõ ràng hơn từ lãi suất và kinh tế vĩ mô, nhất là khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục tạo áp lực lên lạm phát và tỷ giá.

Lãi suất duy trì ở mức cao đang tác động đồng thời lên cả hai kênh huy động vốn chính của doanh nghiệp. Với tín dụng ngân hàng, lãi suất cho vay khó giảm ngay do biên lợi nhuận của các nhà băng đã bị thu hẹp, trong khi cơ chế truyền dẫn thường có độ trễ vài tháng. Vì vậy, các khoản vay trung và dài hạn vẫn phải chịu chi phí vốn cao.

Ở kênh trái phiếu, lãi suất phát hành tiếp tục bám sát lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng của nhóm Big 4, khiến mặt bằng huy động vốn duy trì ở mức đắt đỏ.

Diễn biến này khiến nhiều doanh nghiệp chọn tâm lý chờ đợi. Chi phí vốn tăng trực tiếp làm giảm sức hấp dẫn của việc huy động mới, nhất là khi dòng tiền kinh doanh chưa phục hồi mạnh. Fiin Ratings nhận định ngay cả những doanh nghiệp có hồ sơ tín dụng tốt, được xếp hạng tín nhiệm cao cũng phải đàm phán kỹ để đạt mức lãi suất phù hợp hoặc xây dựng cấu trúc lãi suất bậc thang.

Với nhiều doanh nghiệp, trái phiếu vẫn có lợi thế nhất định so với vay ngân hàng, nhưng khoảng cách này đang thu hẹp đáng kể.

Các ngân hàng cũng đang phải chịu áp lực tương tự. Lãi suất phát hành trái phiếu hiện đã tiệm cận lợi suất cho vay trên 7%/năm, khiến biên lợi nhuận bị co hẹp. Dù nhu cầu vốn trung và dài hạn vẫn hiện hữu, nhiều ngân hàng vẫn chọn cách thận trọng thay vì đẩy mạnh phát hành trong bối cảnh thanh khoản chưa thực sự ổn định.

Áp lực đáo hạn lớn đè nặng ngành bất động sản

Trong lúc hoạt động phát hành diễn ra chậm hơn, áp lực đáo hạn lại ngày càng rõ nét. Quý II tới đây, thị trường sẽ phải thanh toán khoảng 42 nghìn tỷ đồng trái phiếu đáo hạn.

Sang quý III, con số này tăng lên khoảng 73 nghìn tỷ đồng, trong đó bất động sản chiếm hơn 57% giá trị. Đây là áp lực rất lớn, đặc biệt khi nhóm bất động sản đã chiếm gần 55% tổng giá trị trái phiếu có vấn đề trong quý I.

Tổng giá trị trái phiếu gặp vấn đề trong ba tháng đầu năm đạt gần 13 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 6% so với cùng kỳ. Năng lượng là nhóm chiếm tỷ trọng lớn thứ hai với hơn 43%, nhưng bất động sản vẫn là tâm điểm rủi ro.

Nhiều doanh nghiệp địa ốc hiện vẫn gặp khó về dòng tiền sau giai đoạn tái cấu trúc kéo dài. Mặt bằng lãi suất cao càng làm áp lực lớn hơn, đặc biệt với các lô trái phiếu lãi suất thả nổi. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp buộc phải cân đối tài chính chặt chẽ hơn hoặc đàm phán với trái chủ để giãn hoãn, chuyển đổi nghĩa vụ nợ.

Dù tỷ lệ phát sinh vấn đề mới đã giảm so với các năm trước, cho thấy sức khỏe tài chính chung có phần cải thiện, rủi ro vẫn chủ yếu tập trung ở những doanh nghiệp có nền tảng tín dụng yếu từ lâu.

Với ngành bất động sản, áp lực đáo hạn lớn không chỉ thử thách khả năng trả nợ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch triển khai dự án mới. Những doanh nghiệp sở hữu dự án đầy đủ pháp lý, có uy tín cao vẫn có cơ hội đàm phán chi phí vốn thuận lợi hơn.

Tuy vậy, phần lớn doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với môi trường huy động đắt đỏ và thanh khoản trên thị trường thứ cấp chưa thực sự sôi động.

Triển vọng dưới khung chính sách mới

Bước sang quý II, lãi suất huy động đã có dấu hiệu hạ nhiệt nhẹ sau cuộc họp giữa các ngân hàng thương mại và Ngân hàng Nhà nước. Một số tổ chức đã giảm khoảng 0,1 - 0,5%/năm. Tuy nhiên, dư địa giảm sâu vẫn khá hạn chế.

Áp lực thanh khoản được dự báo còn kéo dài khi nhu cầu giải ngân tăng lên, trong khi bất ổn tại Trung Đông tiếp tục thu hẹp dư địa điều hành của NHNN. Vì vậy, lãi suất cho vay nhiều khả năng khó giảm nhanh và chi phí vốn cao có thể còn kéo dài đến cuối quý II hoặc đầu quý III.

Trong bối cảnh đó, kênh phát hành đại chúng được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng hơn trong thời gian tới.

Năm 2025, phát hành riêng lẻ vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối nhờ tốc độ triển khai nhanh và tính linh hoạt cao. Tuy nhiên, khung chính sách mới đang phân định rõ hai kênh huy động, hướng nhà đầu tư cá nhân sang kênh phát hành đại chúng với yêu cầu chặt chẽ hơn về xếp hạng tín nhiệm và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.

Trong khi đó, phát hành riêng lẻ sẽ dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp theo nguyên tắc tự chịu trách nhiệm.

Cơ quan quản lý hiện cũng áp dụng cách tiếp cận linh hoạt hơn với kênh đại chúng thông qua đối thoại trực tiếp, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ theo từng trường hợp và rút ngắn thời gian xử lý. Điều này có thể giúp phát hành đại chúng dần trở thành kênh huy động vốn chủ đạo với tính minh bạch và bền vững cao hơn.

Đối với doanh nghiệp bất động sản, đây là cơ hội quan trọng để tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý hơn, miễn là đáp ứng được các tiêu chuẩn về pháp lý dự án và xếp hạng tín nhiệm.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2026 đang đứng trước một giai đoạn nhiều thử thách. Lãi suất neo cao trong ngắn hạn khiến hoạt động phát hành khó bứt phá, trong khi áp lực đáo hạn lớn của ngành bất động sản buộc doanh nghiệp phải chủ động cân đối dòng tiền và linh hoạt đàm phán với trái chủ.

Những doanh nghiệp có hồ sơ tài chính mạnh vẫn giữ được lợi thế nhất định. Dẫu vậy, rủi ro hệ thống vẫn hiện hữu nếu mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao quá lâu. Khung chính sách mới có thể tạo động lực tích cực cho dài hạn, nhưng hiệu quả thực tế vẫn sẽ phụ thuộc nhiều vào tốc độ hạ nhiệt của lãi suất và sự ổn định của môi trường vĩ mô.