Doanh nghiệp trước yêu cầu minh bạch dòng tiền

Trong nhiều năm, quản lý thuế thường được nhìn nhận như một công việc diễn ra ở giai đoạn cuối của hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp ghi nhận doanh thu, tổng hợp chi phí, lập báo cáo và thực hiện kê khai nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế số đang khiến cách tiếp cận này thay đổi nhanh chóng.

Dữ liệu đang dần trở thành một trong những nền tảng vận hành quan trọng của nền kinh tế và dòng tiền đang trở thành dấu vết phản ánh chân thực hoạt động của doanh nghiệp.

Chia sẻ tại sự kiện "Quản lý thuế theo dòng tiền, kinh doanh an tâm, thuế minh bạch", ông Đặng Ngọc Minh, Phó cục trưởng Cục Thuế cho biết nhiều hoạt động kinh doanh hiện diễn ra hoàn toàn trên môi trường số khi các giao dịch phát sinh ngày càng nhanh hơn, mở rộng quy mô và vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Khi đó, phương thức quản lý truyền thống dựa chủ yếu vào kê khai thuế, hồ sơ kế toán và hậu kiểm có thể chưa phản ánh đầy đủ bản chất giao dịch kinh tế.

Đáng chú ý, ông Minh cho biết, dữ liệu hóa đơn điện tử sẽ được xem là nền tảng trung tâm trong công tác quản lý thời gian tới. Cơ quan thuế sẽ đối chiếu dữ liệu này với các dòng tiền khác của người nộp thuế nhằm xác định nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, phân tích rủi ro và thực hiện kiểm tra khi cần thiết.

Đằng sau thay đổi này là sự dịch chuyển trong tư duy quản lý khi đặt trọng tâm ở dữ liệu phản ánh hoạt động thực tế thay vì dựa vào khai báo của doanh nghiệp.

Khi dữ liệu làm rõ những "khoảng mờ" về dòng tiền

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, tác động của xu hướng này có thể lớn hơn nhiều so với phạm vi quản lý thuế.

Trước đây, nhiều doanh nghiệp vận hành dựa vào sự linh hoạt trong xử lý dòng tiền nội bộ, phân bổ chi phí hay thiết kế cấu trúc doanh thu giữa các đơn vị thành viên. Khi hệ thống dữ liệu liên thông ngày càng hoàn thiện, những khoảng mờ trong hoạt động tài chính sẽ dần thu hẹp.

Ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế của Cục Thuế cho biết, cơ quan quản lý đã ghi nhận nhiều hình thức có dấu hiệu né thuế thông qua điều chuyển dòng tiền.

Các trường hợp được nhắc tới bao gồm công ty mẹ chuyển tiền cho công ty con thông qua hợp đồng vay vốn với lãi suất bất thường nhằm điều tiết lợi nhuận, giao dịch hàng hóa nội bộ với mức giá bất hợp lý hoặc sử dụng các khoản phí tư vấn, quản lý để điều chỉnh chi phí và thu nhập chịu thuế.

Một số hộ kinh doanh thương mại điện tử cũng được ghi nhận có doanh thu lớn nhưng chia nhỏ dòng tiền qua nhiều tài khoản cá nhân khác nhau.

Nhìn rộng hơn, đây là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp trong tương lai sẽ phải chuẩn hóa hoạt động tài chính ở mức độ sâu hơn. Mỗi giao dịch phát sinh sẽ để lại dấu vết dữ liệu và những dữ liệu này ngày càng được kết nối với nhau.

Theo ông Trung, thời gian tới sẽ cần xây dựng kiến trúc dữ liệu liên thông giữa cơ quan thuế với ngân hàng, trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử cùng các đơn vị liên quan, lấy định danh điện tử và mã số thuế làm nền tảng kết nối.

Cuộc cạnh tranh mới của các hệ sinh thái số

Không còn nhắc đến các sản phẩm của mình như một phần mềm kế toán hay công cụ bán hàng đơn lẻ, các doanh nghiệp công nghệ như MISA hay Sapo đang chú trọng xây dựng hệ sinh thái dữ liệu xuyên suốt toàn bộ quá trình vận hành doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Quang Khải, Phó giám đốc khối giải pháp bán lẻ của MISA cho rằng, việc thực hiện nghĩa vụ thuế hiệu quả cần bắt đầu từ khâu ghi nhận đầy đủ dữ liệu ngay trong hoạt động bán hàng hằng ngày.

Theo ông Khải, khi từng giao dịch, đơn hàng, khoản thu và hóa đơn được quản lý rõ ràng, hộ kinh doanh có thể đối soát doanh thu thuận lợi hơn, kiểm soát dòng tiền tốt hơn và chuẩn bị dữ liệu kê khai dễ dàng hơn.

Bà Phan Mỹ Hạnh, Phó Giám đốc khối khách hàng cá nhân của VPBank cho biết, ngân hàng đang đầu tư các giải pháp tài chính dành cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, tích hợp thanh toán, quản lý dòng tiền và vận hành tài chính trên cùng một nền tảng.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Minh Khuê, Phó chủ tịch HĐQT Công ty CP Công nghệ Sapo cho rằng, áp lực lớn nhất hiện nay đối với nhiều hộ kinh doanh nằm ở việc vận hành minh bạch trong bối cảnh thương mại đa kênh ngày càng phức tạp.

Một cửa hàng hiện có thể bán hàng trên Facebook, TikTok Shop, Shopee, website và cửa hàng vật lý cùng lúc. Dòng tiền cũng phân tán qua tiền mặt, COD, chuyển khoản, QR, ví điện tử và thanh toán thẻ.

Theo bà Khuê, doanh thu và dòng tiền là hai khái niệm dễ bị nhầm lẫn. Một cửa hàng có thể phát sinh nhiều đơn hàng nhưng tiền chưa thực sự quay trở về tài khoản doanh nghiệp do quá trình đối soát hoặc công nợ.

Trong bức tranh đó, cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp công nghệ đang dần dịch chuyển sang một mặt trận khác. Giá trị nằm ở khả năng kết nối dữ liệu xuyên suốt từ bán hàng, thanh toán, hóa đơn, kế toán đến thuế.

Đó cũng là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế đang bước sang giai đoạn mà dữ liệu trở thành tài sản vận hành quan trọng tương đương vốn, nhân lực hay thị trường.