‘Doanh nhân thành công không cất chiếc thang sau khi leo lên đỉnh’

Trải qua hơn hai thập kỷ giữ các vị trí lãnh đạo tại Saigon Gas, Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ), Công ty CP Nhiên liệu Sài Gòn (SFC) và Công ty CP Sách Alpha (Alpha Books), ông Nguyễn Tuấn Quỳnh đã chứng kiến sự trưởng thành của nhiều thế hệ nhân sự. Chính những trải nghiệm ấy khiến ông ngày càng quan tâm đến câu chuyện tri thức, học tập và phát triển con người như một nền tảng cho sự phát triển dài hạn.

Hiện là Chủ tịch HĐQT Công ty CP Văn hóa sách Sài Gòn (Saigon Books), ông Quỳnh cho rằng đóng góp của doanh nhân không chỉ được đo bằng những giá trị kinh tế tạo ra, mà còn ở những kinh nghiệm, bài học và cơ hội được truyền lại cho cộng đồng và thế hệ đi sau. Đó cũng là góc nhìn được ông chia sẻ trong cuộc trò chuyện với TheLEADER về trách nhiệm của doanh nhân đối với tương lai tri thức của quốc gia.

Tri thức là tài sản chiến lược của một quốc gia

Sau nhiều năm hoạt động trong cả lĩnh vực kinh doanh, giáo dục và phát triển văn hóa đọc, điều gì khiến ông ngày càng dành nhiều thời gian cho câu chuyện tri thức?

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh: Có lẽ một phần đến từ tuổi tác. Khi còn trẻ, tôi thường đo thành công bằng doanh thu, lợi nhuận hay quy mô doanh nghiệp. Nhưng khi ở độ tuổi gần 60, tôi nhận ra những con số đó rồi cũng sẽ qua đi. Điều còn lại là những con người mình đã góp phần giúp họ trưởng thành và những giá trị vẫn tiếp tục được lan tỏa theo thời gian.

Tôi nhớ có lần nhận được tin nhắn từ một bạn trẻ chia sẻ rằng một cuốn sách do Saigon Books phát hành đã giúp bạn ấy vượt qua giai đoạn khó khăn nhất trong cuộc sống. Với tôi, niềm vui đó không hề kém việc doanh nghiệp ký được một hợp đồng lớn. Tri thức là thứ duy nhất khi cho đi, mình không mất đi mà còn nhân lên. Tôi dành nhiều thời gian cho điều đó vì đơn giản nó làm tôi thấy cuộc đời mình có nghĩa hơn.

Khi nói đến đóng góp của doanh nhân cho xã hội, chúng ta thường nhắc đến việc làm, thuế hay các hoạt động thiện nguyện, nhưng lại ít nói đến vai trò kiến tạo tri thức?

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh: Vì việc làm, thuế, thiện nguyện đều đo đếm được. Một doanh nghiệp tạo ra vài nghìn việc làm, doanh số ngàn tỷ. Đó là những con số rõ ràng, đo đếm được và nhìn thấy được.

Trong khi đó, tri thức lại tạo ra tác động theo cách âm thầm hơn. Chúng ta không thể đo lường ngay một cuốn sách đã thay đổi bao nhiêu con người hay một bài học được chia sẻ đã giúp bao nhiêu doanh nhân đưa ra quyết định tốt hơn. Giá trị của tri thức thường cần nhiều năm, thậm chí nhiều thế hệ mới được nhìn thấy đầy đủ.

Xã hội của chúng ta vẫn còn xu hướng đề cao những kết quả có thể nhìn thấy trong ngắn hạn. Những gì tạo ra tác động tức thời thường dễ được ghi nhận và tôn vinh hơn. Còn điều gì cần thời gian lâu dài thì dễ bị bỏ quên.

Theo ông, tri thức có vai trò như thế nào đối với năng lực cạnh tranh của một quốc gia?

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh: Chúng ta đều biết có những quốc gia không có tài nguyên gì đáng kể, không dầu mỏ, không đất đai rộng lớn, vậy mà họ giàu có và mạnh mẽ. Hàn Quốc, Singapore, Israel… là những ví dụ.

Điểm chung của họ là đều đầu tư vào con người và tri thức. Tài nguyên thiên nhiên rồi sẽ cạn. Vốn liếng có thể mất, nhưng tri thức thì khác. Khi tri thức trở thành một phần của văn hóa và tư duy xã hội, nó sẽ tiếp tục được tích lũy, lan tỏa và tạo ra những giá trị mới. Một cuốn sách hay có thể thay đổi cách nghĩ của hàng nghìn người. Hàng nghìn người nghĩ khác đi thì cả một nền kinh tế chuyển động. Đó là sức mạnh mà tôi tin không gì sánh được.

Ông đánh giá thế nào về văn hóa chia sẻ kinh nghiệm, chia sẻ tri thức của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam hiện nay?

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh: Tôi cho rằng văn hóa này đang có những chuyển biến tích cực, dù tốc độ vẫn chưa thực sự nhanh. Thế hệ doanh nhân đi trước thường giữ kinh nghiệm cho riêng mình. Một phần vì quan niệm “bí quyết là tài sản”, chia sẻ ra thì sợ mất lợi thế. Một phần vì họ bận.

Nhưng lớp doanh nhân trẻ bây giờ cởi mở hơn nhiều. Họ viết, họ làm podcast, họ lên mạng xã hội chia sẻ thẳng thắn cả thành công lẫn thất bại. Điều tôi mong là chúng ta xây dựng được một văn hóa mà việc chia sẻ tri thức được xem là chuyện bình thường, thậm chí là niềm tự hào, chứ không phải sự ban ơn hay đánh bóng tên tuổi.

Từ người thành công đến người truyền lửa

Điều gì khiến nhiều doanh nhân thành công vẫn còn e ngại việc viết sách, đào tạo, cố vấn hoặc chia sẻ những bài học quản trị mà họ tích lũy được?

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh: Tôi nghĩ có ba lý do. Thứ nhất là sự e ngại. Nhiều người sợ rằng khi chia sẻ kinh nghiệm của mình sẽ bị nhìn nhận là “dạy đời”, hoặc lo những trải nghiệm thành công của bản thân có yếu tố hoàn cảnh, không thể áp dụng cho tất cả mọi người.

Thứ hai là sự khiêm tốn. Không ít doanh nhân cho rằng những gì mình trải qua là bình thường, không có gì đáng nói. Nhưng thực tế, những bài học ấy lại rất giá trị với thế hệ đi sau.

Và cuối cùng là vì việc chia sẻ tri thức không hề dễ. Viết một cuốn sách hay hệ thống hóa kinh nghiệm đòi hỏi nhiều thời gian và sự chiêm nghiệm. Đó là quá trình nhìn lại, sắp xếp và đúc kết cả một chặng đường đã đi qua.

Bản thân tôi mỗi lần viết cũng đều thấy áp lực. Nhưng rồi tôi nhận ra rằng, chỉ cần viết chân thành và trung thực về những gì mình đã trải nghiệm, câu chuyện đó sẽ luôn tìm được người đồng cảm và học hỏi từ nó.

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, những quốc gia phát triển thường có điểm chung nào trong cách doanh nhân tham gia vào việc xây dựng nguồn lực tri thức cho xã hội?

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh: Ở nhiều quốc gia phát triển, doanh nhân thành công thường xem việc đóng góp trở lại cho xã hội là một phần tự nhiên trong hành trình của mình, chứ không phải một lựa chọn mang tính ngẫu hứng. Họ lập quỹ học bổng, tham gia giảng dạy tại các trường đại học, viết sách, đầu tư cho nghiên cứu hoặc cố vấn cho các doanh nhân trẻ.

Như Bill Gates hay Warren Buffett, sau khi đạt được thành công trong kinh doanh, họ dành phần lớn thời gian và nguồn lực cho các hoạt động tạo ra giá trị lâu dài cho cộng đồng thông qua giáo dục, tri thức và đổi mới sáng tạo.

Điểm chung sâu xa là họ nhìn nhận tài sản cá nhân không phải đích đến cuối cùng, mà là thành quả được tạo nên từ những điều kiện và cơ hội mà xã hội mang lại. Tôi nghĩ Việt Nam cũng đang dần hình thành tư duy này. Quá trình ấy cần thêm thời gian, nhưng tôi tin đây là một xu hướng tích cực và sẽ ngày càng lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Một doanh nhân thành công không phải là người leo lên đỉnh rồi cất đi chiếc thang phía sau mình, mà là người để lại chiếc thang ấy để thế hệ sau có thể bước lên những nấc cao hơn.

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh

- Chủ tịch HĐQT Saigon Books

Trong kỷ nguyên AI, khi việc tiếp cận thông tin trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, đâu là giá trị mà con người vẫn cần học từ những doanh nhân đi trước?

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh: AI có thể cung cấp rất nhiều thông tin và đưa ra những câu trả lời được hệ thống hóa tốt. Nhưng AI không có trải nghiệm sống.

Bạn có thể hỏi AI cách quản trị doanh nghiệp trong khủng hoảng và nhận được một câu trả lời rất đầy đủ. Nhưng AI không hiểu cảm giác của một người lãnh đạo khi phải đối mặt với nguy cơ không đủ dòng tiền để trả lương nhân viên hay thực hiện nghĩa vụ với ngân hàng. AI cũng không trải qua sự cô đơn của người phải đưa ra quyết định cuối cùng trong những thời điểm nhiều áp lực.

Điều mà các doanh nhân đi trước truyền lại không chỉ là kiến thức, mà còn là sự từng trải và khả năng phán đoán được hình thành từ thực tiễn. Đó là những bài học được đúc kết từ thành công, thất bại và những quyết định khó khăn trong những hoàn cảnh không có sẵn đáp án.

Nếu doanh nhân được xem là một lực lượng góp phần tạo ra tương lai của đất nước, theo ông trách nhiệm lớn nhất của họ đối với thế hệ trẻ là gì?

Ông Nguyễn Tuấn Quỳnh: Trách nhiệm lớn nhất, theo tôi, là làm gương. Người trẻ thường học từ những gì họ quan sát được nhiều hơn là từ những lời khuyên. Một doanh nhân kinh doanh tử tế, giữ chữ tín, tôn trọng cam kết và đối xử công bằng với nhân viên sẽ để lại những bài học có sức thuyết phục hơn rất nhiều những bài diễn thuyết hay cuốn sách về quản trị.

Bên cạnh đó, doanh nhân còn có trách nhiệm tạo cơ hội cho thế hệ kế tiếp. Điều đó không chỉ là tuyển dụng hay đào tạo, mà còn là sẵn sàng trao quyền, chia sẻ kinh nghiệm và tạo không gian để người trẻ được thử sức, được mắc sai lầm và trưởng thành.

Xin cảm ơn ông!