Dòng tiền đổi hướng từ tài sản rủi ro sang tiền gửi

Có những giai đoạn, diễn biến đáng chú ý nhất của thị trường không nằm ở việc một loại tài sản tăng hay giảm giá mà ở sự thay đổi trong cách dòng tiền lựa chọn nơi trú ẩn.

Những tháng gần đây, hàng loạt tín hiệu kém tích cực xuất hiện gần như đồng thời trên các thị trường đầu tư. Thanh khoản chứng khoán giảm mạnh. Giao dịch bất động sản chậm lại sau giai đoạn sôi động.

Trong khi đó, tiền gửi dần trở thành kênh hấp dẫn hơn đối với dòng tiền trong nước. Một số ngân hàng nâng lãi suất huy động lên 8 - 9%/năm để tăng cường hút vốn.

Báo cáo mới của SGI Capital chỉ ra rằng đây không phải là những diễn biến riêng lẻ. Đằng sau sự dịch chuyển này là những thay đổi mang tính cấu trúc của môi trường tài chính, từ xu hướng lãi suất toàn cầu, áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng đến nhu cầu vốn rất lớn của nền kinh tế.

Khi chi phí vốn bước vào chu kỳ tăng, dòng tiền cũng bắt đầu điều chỉnh lại thứ tự ưu tiên khi dần rời khỏi các tài sản rủi ro để quay về những kênh có mức sinh lời ổn định hơn.

Từ áp lực toàn cầu đến sức ép thanh khoản

Giá dầu đã giảm về gần mức trước xung đột tại Trung Đông nhờ nhu cầu nhập khẩu suy yếu, eo biển Hormuz tạm thông thoáng trở lại và các kho dự trữ tiếp tục mở bán.

Tuy nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu khi năng lực xuất khẩu dầu khí của Nga chịu tác động từ các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng, trong khi lượng dầu dự trữ chiến lược toàn cầu đã giảm mạnh trong bốn tháng qua.

Theo đánh giá của SGI Capital, nếu nguồn cung tiếp tục gián đoạn, giá dầu vẫn có thể tạo sức ép lên lạm phát, lãi suất và tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, khả năng FED tiếp tục nâng lãi suất đã giảm khi giá dầu hạ nhiệt và thị trường lao động Mỹ chậm lại.

Dù vậy, quỹ đầu tư này cho rằng mặt bằng lãi suất thực toàn cầu vẫn sẽ neo cao do nhu cầu phát hành trái phiếu để đầu tư hạ tầng AI và áp lực đảo nợ quy mô lớn sau giai đoạn lãi suất thấp thời Covid-19.

Một áp lực khác là đồng USD mạnh lên trở lại. USD Index đã thoát khỏi vùng đáy một năm, phản ánh lập trường cứng rắn của tân chủ tịch FED. Theo đó, dòng vốn đang quay trở lại Mỹ nhờ lãi suất cao, đồng USD mạnh và nhiều thương vụ IPO hấp dẫn.

Xu hướng đó khiến nhiều nền kinh tế châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Indonesia phải nâng lãi suất để bảo vệ đồng nội tệ, bất chấp xuất khẩu và thặng dư thương mại vẫn tăng. Việt Nam cũng không nằm ngoài áp lực này.

Ở trong nước, nền kinh tế vẫn duy trì đà tăng trưởng với GDP sáu tháng đầu năm tăng 8,18%, vốn FDI đăng ký tăng 61% và vốn thực hiện tăng 11,2% góp phần hỗ trợ tăng trưởng và ổn định tỷ giá.

Tuy nhiên, thanh khoản hệ thống ngân hàng đang chịu sức ép khi tín dụng nửa đầu năm tăng khoảng 7,7%, trong khi huy động chỉ tăng hơn 5%, đưa tỷ lệ LDR lên khoảng 115%, tương đương vùng đỉnh của chu kỳ trước.

Cùng với nhu cầu vốn lớn cho đầu tư công, các dự án hạ tầng và siêu đô thị, nguồn cung trái phiếu chính phủ và lợi suất được dự báo sẽ tiếp tục tăng.

SGI Capital cho rằng các dự án này sẽ tạo động lực tăng trưởng dài hạn nhưng trong ngắn hạn cũng làm chậm vòng quay tiền, gia tăng áp lực lên thanh khoản, tỷ giá và mặt bằng lãi suất. Trong bối cảnh lãi suất toàn cầu vẫn neo cao, lãi suất VND vì vậy cũng khó tránh khỏi xu hướng đi lên.

Dòng tiền đổi hướng

Lãi suất tăng không chỉ làm thay đổi chi phí vốn mà còn thay đổi “hướng đi” của dòng tiền.

Thị trường chứng khoán phản ứng rõ nhất với xu hướng này khi thanh khoản đã giảm khoảng 70%, xuống dưới 15.000 tỷ đồng mỗi phiên so với giai đoạn cao điểm một năm trước.

Sau chứng khoán, bất động sản cũng hạ nhiệt. Giao dịch giảm mạnh, giá tại nhiều khu vực từng sôi động trong 6 - 12 tháng trước đã giảm khoảng 10 - 15%.

Đà chững lại bắt đầu lan sang tiêu dùng khi doanh số ô tô giảm từ tháng 5 và tiếp tục suy yếu trong tháng 6. Nếu lãi suất tiếp tục đi lên, tín dụng tiêu dùng và sức mua các mặt hàng không thiết yếu cũng sẽ chịu tác động.

Theo SGI Capital, thị trường bất động sản đang bước vào giai đoạn dư cung sau thời kỳ tăng nóng nhờ lãi suất thấp. Trong khi nguồn cung mới tiếp tục được bổ sung, mặt bằng giá vẫn ở mức cao so với thu nhập, khiến áp lực thanh khoản ngày càng lớn.

Điều đáng lưu ý hơn là mức sử dụng đòn bẩy của thị trường. Khối ngoại đã bán ròng hơn 80.000 tỷ đồng từ đầu năm trong khi các đợt IPO và phát hành mới hút hơn 60.000 tỷ đồng. Nhà đầu tư trong nước phải sử dụng lượng tiền mặt còn lại và tăng vay margin để hấp thụ nguồn cung, đưa dư nợ margin trên lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng lên trên 14%.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng một phần các khoản vay margin hiện không chỉ phục vụ đầu tư chứng khoán.

Nhiều doanh nghiệp và cổ đông lớn sử dụng cổ phiếu làm tài sản thế chấp để vay ngắn hạn với lãi suất 12 - 14%/năm nhằm bổ sung vốn cho các hoạt động kinh doanh khác, trong đó có bất động sản. Khi thanh khoản địa ốc suy giảm và lãi suất tiếp tục tăng, áp lực trả nợ đối với nhóm này sẽ ngày càng lớn.

Ở chiều ngược lại, tiền gửi đang lấy lại sức hấp dẫn khi lãi suất huy động tại một số ngân hàng lên tới 8 - 9%/năm.

Theo SGI Capital, lãi suất thấp từng khuyến khích nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy để mua tài sản, nhưng khi chu kỳ đảo chiều, chính đòn bẩy lại buộc nhiều người phải bán tài sản để trả nợ. Đây cũng là lý do dòng tiền đang có xu hướng dịch chuyển khỏi các tài sản rủi ro để quay về “trú ẩn” ở kênh tiền gửi.

Chu kỳ mới đòi hỏi chiến lược mới

Bức tranh hiện nay không chỉ là câu chuyện định giá. Thực tế, nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn, đặc biệt là nhóm ngân hàng đã trở nên rẻ hơn sau giai đoạn điều chỉnh. Tuy nhiên, định giá thường trông hấp dẫn khi doanh nghiệp đi qua đỉnh của chu kỳ tăng trưởng.

Số liệu cho thấy ngành ngân hàng đã trải qua hơn một thập kỷ tăng trưởng mạnh. Cao trào của tín dụng bất động sản đã đưa tỷ lệ LDR lên khoảng 115% và tổng tín dụng trên GDP lên khoảng 150%, khiến áp lực lãi suất gia tăng.

Trong giai đoạn tới, tăng trưởng tín dụng được dự báo sẽ chậm lại còn nợ xấu sẽ tạo thêm sức ép lên kết quả kinh doanh. Mức định giá thấp hơn của cổ phiếu phần nào phản ánh kỳ vọng này.

Ở góc độ rộng hơn, sự kết hợp giữa khối ngoại rút vốn, lãi suất tăng, dòng tiền dịch chuyển sang tiền gửi và mức đòn bẩy cao trên cả thị trường chứng khoán lẫn bất động sản đang tạo nên một trạng thái cân bằng mong manh.

Nếu lãi suất tiếp tục đi lên, quá trình giảm đòn bẩy có thể diễn ra trên diện rộng, đưa mặt bằng định giá tài sản xuống thấp hơn trước khi hình thành chu kỳ mới.

Từ góc nhìn đó, SGI Capital cho rằng bài học từ các chu kỳ lãi suất trước là cơ hội mua tài sản tốt với mức giá hấp dẫn thường chỉ xuất hiện sau khi quá trình điều chỉnh hoàn tất.

Vì vậy, chiến lược hiện nay là ưu tiên quản trị thanh khoản, giảm nợ vay và kiên nhẫn chờ thời điểm giải ngân quy mô lớn. Như Warren Buffett từng nói: "Nếu cứ mua những thứ bạn không cần, rồi bạn sẽ phải bán những thứ cần thiết."

Trong một chu kỳ lãi suất đi lên, thông điệp này phản ánh rõ sự thay đổi của dòng tiền. Khi chi phí vốn tăng và tiền mặt trở nên khan hiếm hơn, việc giữ thanh khoản và ưu tiên tiền gửi có thể trở thành lợi thế để chờ đợi những cơ hội lớn hơn trên thị trường tài sản.