Đừng chỉ tìm 'đại bàng', hãy nuôi dưỡng cả đàn 'chim sẻ'

Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến đồng kiến tạo động lực tăng trưởng mới

“Mỗi buổi sáng trên cánh rừng U Minh Thượng, khi mặt trời vừa nhô lên, ta nhìn thấy hàng trăm cánh chim bay đi tìm thức ăn. Có những con chim rất lớn. Nhưng phần nhiều là những con chim nhỏ. Điều thú vị là không ai hỏi khu rừng ấy sống nhờ đại bàng hay sống nhờ chim sẻ”.

Từ hình ảnh giản dị ấy, nguyên Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan đã gợi mở một góc nhìn khác về phát triển kinh tế địa phương tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - Phiên đối thoại tỉnh An Giang vừa qua.

Theo ông Hoan, sức sống của một nền kinh tế không chỉ được tạo nên bởi những dự án tỷ USD hay các nhà đầu tư chiến lược. Điều quan trọng không kém là khả năng nuôi dưỡng hàng nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa, các startup, những người đang từng ngày tìm kiếm cơ hội từ chính các nguồn lực sẵn có của địa phương.

Cũng như một khu rừng chỉ bền vững khi mọi mắt xích trong hệ sinh thái cùng tồn tại và phát triển, nền kinh tế địa phương chỉ thực sự mạnh khi tạo được không gian cho mọi chủ thể tham gia vào quá trình tạo ra giá trị.

Nhìn từ góc độ đó, An Giang đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới với nhiều lợi thế về nông nghiệp, thủy sản, kinh tế biển, du lịch và kinh tế biên giới. Theo ông Hồ Văn Mừng, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, địa phương xác định nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến gắn với vùng nguyên liệu và du lịch chất lượng cao là những trụ cột tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Vì vậy, bài toán phát triển không chỉ nằm ở việc thu hút thêm dự án hay cải thiện môi trường đầu tư. Điều cần thiết hơn là thay đổi tư duy tiếp cận, từ hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ sang nâng cao năng lực của cả hệ sinh thái kinh tế địa phương.

“Chúng ta không phải tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, mà là tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế địa phương”, ông Hoan nói.

Theo ông Hoan, khi một doanh nghiệp gặp khó khăn, đó không đơn thuần là vấn đề của riêng doanh nghiệp ấy mà còn phản ánh những điểm nghẽn trong chuỗi giá trị và môi trường phát triển chung. Ngược lại, khi các rào cản được tháo gỡ ở cấp độ hệ sinh thái, nhiều doanh nghiệp sẽ cùng được hưởng lợi và có thêm cơ hội phát triển.

Nghe qua có vẻ chỉ là khác biệt về câu chữ, nhưng đó chính là sự khác biệt về tư duy phát triển. Khi một doanh nghiệp gặp khó khăn, đó không chỉ là vấn đề của riêng doanh nghiệp ấy mà còn là điểm nghẽn của cả chuỗi giá trị và hệ sinh thái kinh tế địa phương.

Ông đưa ra khái niệm “đồng kiến tạo kinh tế địa phương”. Thay vì đặt toàn bộ trách nhiệm phát triển lên khu vực công, chính quyền, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng cần cùng tham gia tạo dựng các động lực tăng trưởng mới.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ PGS.TS Trần Hoàng Ngân. Ông Ngân cho rằng bên cạnh quy hoạch ổn định và danh mục dự án rõ ràng, địa phương cần xây dựng cơ chế hỗ trợ nhà đầu tư theo hướng một đầu mối, giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ và rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục.

Về phía địa phương, ông Mừng cho biết tỉnh đã thành lập Ban hỗ trợ doanh nghiệp cùng các tổ hỗ trợ tại sở, ngành và địa phương, đồng thời đưa việc giải quyết kiến nghị doanh nghiệp vào hệ thống đánh giá KPI của cán bộ nhằm tạo chuyển biến thực chất trong môi trường đầu tư.

Thoát khỏi tư duy sản lượng để tìm kiếm những miền giá trị mới

Nhiều năm qua, nông nghiệp Việt Nam chủ yếu được nhìn nhận qua lăng kính năng suất và sản lượng. Nhưng trong một thị trường cạnh tranh bằng thương hiệu, công nghệ và khả năng tạo giá trị gia tăng, sản xuất nhiều hơn không đồng nghĩa với việc kiếm được nhiều hơn.

Ông Hoan lấy ví dụ từ những chai mật ong được trưng bày ngay bên ngoài hội trường. Trong khi nhiều sản phẩm mật ong trong nước chỉ có giá vài trăm nghìn đồng, mật ong Manuka của New Zealand có thể được bán với giá hàng triệu đồng cho một lọ nhỏ. Khoảng cách ấy không nằm ở sản lượng mà nằm ở khoa học công nghệ, thương hiệu, nghiên cứu thị trường và khả năng tạo ra giá trị gia tăng.

Tương tự, gạo Nhật Bản được bán tại Việt Nam với mức giá cao hơn nhiều lần so với nhiều loại gạo chất lượng cao trong nước. Điều đó cho thấy cạnh tranh của nền nông nghiệp hiện đại không còn nằm ở việc ai sản xuất nhiều hơn mà nằm ở việc ai tạo ra được nhiều giá trị hơn từ cùng một đơn vị sản phẩm.

Vì vậy, cơ hội lớn nhất của An Giang không nhất thiết là mở rộng diện tích canh tác hay gia tăng sản lượng, mà là tìm ra những “miền giá trị mới” từ các ngành hàng vốn đã tồn tại lâu năm.

Người trẻ khởi nghiệp không nhất thiết phải trực tiếp nuôi cá hay trồng lúa. Họ có thể tham gia vào những khâu tạo giá trị cao hơn như thực phẩm chức năng, collagen, dược phẩm, mỹ phẩm hay các sản phẩm công nghệ sinh học từ nguồn nguyên liệu nông nghiệp hiện hữu.

Đồng quan điểm, ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội doanh nhân trẻ Việt Nam cho rằng, An Giang cần phát triển các chuỗi giá trị hoàn chỉnh thay vì chỉ tập trung vào sản xuất nguyên liệu. Theo ông, cùng một cánh đồng lúa có thể đồng thời tạo ra giá trị từ nông nghiệp, du lịch, chế biến và thương mại nếu được tổ chức theo hướng liên kết chuỗi.

Ông Ngân cũng nhìn nhận, ngoài công nghiệp chế biến, An Giang còn sở hữu dư địa lớn trong phát triển dược liệu, một lĩnh vực có thể tạo ra giá trị gia tăng cao nếu được kết nối với doanh nghiệp, công nghệ và thị trường quốc tế.

Nhưng tìm ra những “miền giá trị mới” mới chỉ là bước khởi đầu. Bài toán lớn hơn đối với An Giang là làm thế nào để chuyển những tiềm năng ấy thành lợi thế cạnh tranh thực sự và tạo ra giá trị gia tăng bền vững cho nền kinh tế. Trong hành trình đó, đổi mới sáng tạo chính là nền tảng để địa phương chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị.

Khi nói về đổi mới sáng tạo, ông Hoan không bắt đầu từ những công nghệ mới nhất, mà từ một điều rất trăn trở là làm sao những chính sách mới về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo hay trí tuệ nhân tạo không dừng lại ở văn bản mà được đưa vào thực tiễn sản xuất, đến với doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân.

Chính vì vậy, ông nhiều lần nhấn mạnh vai trò của các trung tâm đổi mới sáng tạo cấp địa phương, nơi doanh nghiệp, nhà khoa học và các nhóm khởi nghiệp có thể cùng gặp gỡ, thử nghiệm và hoàn thiện ý tưởng.

Để hiện thực hóa định hướng này, ông Mừng cho biết An Giang đã thành lập Quỹ Khoa học và công nghệ, đồng thời xúc tiến phát triển các trung tâm nghiên cứu, công nghệ sinh học và trung tâm đổi mới sáng tạo theo hướng có sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp. Tỉnh cũng đang nghiên cứu mô hình công nhận các trung tâm đổi mới sáng tạo do doanh nghiệp thành lập và vận hành nhằm tạo không gian cho các ý tưởng khởi nghiệp phát triển.

Tuy nhiên, theo ông Hoan, An Giang cần xác định những “bài toán lớn” của địa phương để mời gọi các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng tham gia giải quyết.

Bởi nông nghiệp hiện đại không còn là câu chuyện của riêng ngành nông nghiệp mà là bài toán tích hợp giữa công nghệ, dữ liệu, logistics, chế biến, thương mại, tài chính và quản trị. Không một doanh nghiệp hay một viện nghiên cứu nào có thể tự mình giải quyết toàn bộ những thách thức ấy.

Thay vì chỉ tháo gỡ những nút thắt hiện hữu, địa phương cần chủ động kiến tạo những giá trị mới. Thay vì chạy theo sản lượng, cần theo đuổi giá trị. Và thay vì giải quyết từng vấn đề riêng lẻ, cần tập trung vào những bài toán đủ lớn để huy động nguồn lực của cả hệ sinh thái cùng tham gia.