EPR không chỉ là vấn đề tuân thủ

Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã đặt nền móng cho mô hình kinh tế tuần hoàn một phần nhờ vào công cụ trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Theo đó, doanh nghiệp bắt buộc phải tự tổ chức thu gom, tái chế, thuê đơn vị thu gom, tái chế hoặc đóng tiền vào quỹ bảo vệ môi trường để xử lý chất thải phát sinh từ sản phẩm của mình.

Một loạt yêu cầu mới đặt ra cho doanh nghiệp nhưng theo ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và môi trường, EPR không thể chỉ được nhìn như một nghĩa vụ mà mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp.

Cụ thể, với công cụ chính sách này, doanh nghiệp sẽ có động lực thay đổi thiết kế sản phẩm, thay đổi vật liệu thân thiện với môi trường cũng như tái thiết kế mô hình sản xuất, kinh doanh theo hướng thuận tiện cho thu gom, tái chế.

Đây là những viên gạch đầu tiên xây dựng nên mô hình kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp, mô hình đã được chứng minh đem lại năng lực cạnh tranh mới khi tiết giảm chi phí, gia tăng hiệu quả sản xuất cũng như tính bền vững của sản phẩm.

>>Kinh tế tuần hoàn: Những lợi ích tức thì cho doanh nghiệp

Mặt khác, EPR mở ra cơ hội phát triển ngành công nghiệp tái chế tại Việt Nam, vốn đã xuất hiện nửa thập kỷ nhưng vẫn manh mún và lạc hậu trong suốt nhiều năm. Trên thực tế, kể từ khi EPR xuất hiện trong dự thảo luật đến nay, ngành công nghiệp tái chế đã đón những luồng gió mới đến từ cả doanh nghiệp trong nước cho đến các dự án có vốn đầu tư nước ngoài trị giá tỷ USD.

Hoàn thiện EPR theo hướng thị trường

Theo ông Cường, sau một vài năm triển khai, EPR đã có những bước tiến quan trọng trong việc thiết lập và triển khai cơ chế. Tuy nhiên, công cụ chính sách này vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để tăng cường tính hiệu quả và minh bạch, tạo động lực mạnh mẽ hơn cho tái chế và kinh tế tuần hoàn.

Vì vậy, dự thảo sửa đổi luật đang được Cục Môi trường soạn thảo đang đưa ra lộ trình loại bỏ hình thức đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường, qua đó bắt buộc doanh nghiệp phải tự thu gom, tái chế, ủy quyền hoặc thuê bên thu gom, tái chế thứ ba để hoàn thành nghĩa vụ.

Đồng quan điểm về sự cấp thiết của việc kiện toàn công cụ chính sách EPR, TS. Fritz Flanderka, Giám đốc điều hành Reclay Group, cho biết, EPR cần được điều chỉnh theo điều kiện về thể chế, thị trường cũng như năng lực thu gom, phân loại của mỗi quốc gia, nền kinh tế.

Tuy nhiên, yêu cầu cốt lõi, theo ông Fritz Flanderka, là một cơ chế giám sát rõ ràng. Điều này cũng phù hợp với định hướng của dự thảo sửa đổi luật là bổ sung yêu cầu năng lực thu gom, tái chế của các tổ chức thu gom, tái chế cũng như xây dựng hệ thống hạch toán, quản lý dữ liệu riêng.

Trong khi đó, bà Francesca Nardini Phó trưởng đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, đánh giá, việc thực thi EPR cần đảm bảo tăng cường sự chủ động của doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy việc hình hành các tổ chức ủy quyền thu gom, tái chế (PRO) để đóng vai trò trung tâm của hệ thống EPR.

Ngoài ra, đại diện UNDP cũng nhấn mạnh việc nâng cao mục tiêu tái chế theo mức độ sẵn sàng của từng nhóm vật liệu.

Một yếu tố quan trọng cần được tính đến trong chính sách EPR là lực lượng thu gom rác thải phi chính thức, bao gồm những người hành nghề đồng nát, ve chai. Đây là lực lượng đóng vai trò lớn trong việc thu gom phế liệu tại Việt Nam.

Trên thực tế, liên kết với nhóm lao động này cũng là điều kiện tiên quyết để các tổ chức, doanh nghiệp tái chế hoạt động hiệu quả tại thị trường Việt Nam.