FiinGroup: Tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết dự kiến thấp nhất 3 năm

Mùa công bố kết quả kinh doanh quý I/2026 mang đến không ít tín hiệu lạc quan cho nhà đầu tư. Lợi nhuận sau thuế của các doanh nghiệp niêm yết ghi nhận mức tăng trưởng mạnh, trong đó nhóm phi tài chính tiếp tục giữ vai trò đầu tàu.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng tích cực, bức tranh lợi nhuận đang cho thấy sự phân hóa ngày càng rõ giữa các nhóm doanh nghiệp, trong khi kế hoạch kinh doanh năm 2026 cũng phản ánh tâm lý thận trọng của phần lớn doanh nghiệp niêm yết.

Theo dữ liệu mới nhất được FiinGroup công bố, lợi nhuận sau thuế toàn thị trường năm 2026 dự kiến chỉ tăng khoảng 14%, mức thấp nhất trong ba năm gần đây.

Động lực từ nhóm phi tài chính

Quý đầu năm ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận khá ấn tượng. Nhóm phi tài chính tiếp tục là động lực chính của thị trường trong quý thứ tư liên tiếp trong khi nhóm tài chính đã bắt đầu xuất hiện dấu hiệu giảm tốc.

Đáng chú ý, phần lớn mức tăng trưởng lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi. Tuy vậy, thành quả này lại tập trung vào một số doanh nghiệp quy mô lớn.

Nhóm Vinhomes, Lọc hóa dầu Bình Sơn, Hòa Phát và Vinpearl đã đóng góp chính vào tăng trưởng chung của thị trường. Nếu loại bỏ nhóm này, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của toàn thị trường giảm xuống đáng kể (chỉ còn khoảng 15%), cho thấy đà đi lên chưa thực sự lan tỏa rộng.

Nhìn theo ngành nghề, những lĩnh vực hưởng lợi từ sự phục hồi của tiêu dùng và chu kỳ giá hàng hóa ghi nhận kết quả nổi bật.

Dầu khí, thép, bán lẻ và thực phẩm đồ uống đều cải thiện lợi nhuận nhờ hoạt động kinh doanh cốt lõi khởi sắc và biên EBIT (lợi nhuận trước lãi vay và thuế trên doanh thu) được mở rộng. Trong khi đó, ngân hàng, một phần doanh nghiệp bất động sản và xây dựng đã bắt đầu đối mặt với áp lực giảm tốc.

Ở nhóm phi tài chính, việc cải thiện biên EBIT tiếp tục là động lực quan trọng. Bất động sản dân cư và sản xuất dầu khí dẫn đầu nhờ biên lợi nhuận tăng mạnh. Ngành thép cũng ghi nhận tiến triển tích cực dù tốc độ cải thiện đang chậm lại trước áp lực cạnh tranh và biến động giá nguyên liệu.

Ngược lại, các doanh nghiệp hóa chất, công nghệ thông tin và phân phối xăng dầu chịu nhiều sức ép hơn khi biên lợi nhuận thu hẹp bởi chi phí đầu vào gia tăng.

Vì vậy, câu chuyện lợi nhuận quý I không đơn thuần là mức tăng trưởng cao của toàn thị trường mà còn là sự phân hóa ngày càng rõ giữa các ngành nghề cũng như giữa các nhóm doanh nghiệp.

Thách thức từ ngành ngân hàng giảm tốc

Trong khi nhóm phi tài chính giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, ngành ngân hàng lại ghi nhận quý tăng trưởng chậm nhất trong khoảng hai năm gần đây. Lợi nhuận sau thuế toàn ngành chỉ tăng ở mức khiêm tốn và còn tiếp tục giảm tốc so với quý trước.

Diễn biến này phản ánh những áp lực ngày càng lớn đối với hoạt động kinh doanh của các nhà băng. NIM (biên lãi ròng) toàn ngành đã giảm xuống vùng thấp nhất lịch sử do chi phí vốn tăng mạnh. Thu nhập lãi thuần cũng như các nguồn thu ngoài lãi đều suy giảm 2,5% so với quý trước.

Áp lực thanh khoản cùng mặt bằng lãi suất huy động cao khiến nhiều ngân hàng gặp khó trong việc duy trì biên lợi nhuận. Tình trạng này thể hiện rõ hơn ở nhóm ngân hàng tư nhân có tỷ lệ CASA (tiền gửi không kỳ hạn) thấp hoặc theo đuổi mục tiêu tăng trưởng tín dụng cao.

Tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống cũng chậm lại, chỉ khoảng 3,1% trong những tháng đầu năm. Trong khi đó, tỷ lệ LDR (dư nợ cho vay trên huy động) tiếp tục tăng, cho thấy dư địa mở rộng tín dụng đang dần thu hẹp.

Một tín hiệu đáng chú ý khác là tỷ lệ NPL (nợ xấu) đã tăng trở lại vượt trên mốc 2% sau ba quý liên tiếp cải thiện. Dù chi phí dự phòng chưa tăng tương ứng, áp lực trích lập có thể xuất hiện rõ hơn trong các quý tới, qua đó ảnh hưởng đến chất lượng lợi nhuận của ngành ngân hàng trong cả năm.

Kế hoạch kinh doanh của 26 ngân hàng niêm yết cũng phản ánh sự thận trọng khi tăng trưởng lợi nhuận dự kiến ở mức thấp nhất ba năm gần đây. Các ngân hàng lớn đặt mục tiêu khá dè dặt, trong khi một số ngân hàng quy mô vừa và nhỏ kỳ vọng phục hồi mạnh hơn nhờ nền so sánh thấp.

Với tỷ trọng vốn hóa lớn trên thị trường chứng khoán, FiinGroup đánh giá những khó khăn của ngành ngân hàng nhiều khả năng sẽ tác động đáng kể đến bức tranh lợi nhuận chung của toàn thị trường.

Triển vọng thận trọng cho cả năm 2026

Sau giai đoạn phục hồi mạnh trong năm 2025 nhờ nền so sánh thấp, tăng trưởng lợi nhuận năm 2026 được dự báo sẽ chậm lại đáng kể.

Theo kế hoạch kinh doanh của 928 doanh nghiệp niêm yết, đại diện cho hơn 87% vốn hóa thị trường, lợi nhuận sau thuế năm nay dự kiến chỉ tăng khoảng 14%. Đây là mức thấp nhất trong vòng ba năm.

Sự phân hóa giữa các nhóm vốn hóa ngày càng rõ rệt. Nhóm doanh nghiệp lớn thuộc VN30 vẫn được kỳ vọng dẫn dắt tăng trưởng (gần 20% trong năm nay) nhờ đóng góp từ các doanh nghiệp trong hệ sinh thái Vingroup, Hòa Phát và một số ngân hàng.

Trong khi đó, nhóm vốn hóa vừa và nhỏ lại xây dựng kế hoạch khá thận trọng. Các doanh nghiệp này nhạy cảm hơn trước mặt bằng lãi suất, chi phí đầu vào và tốc độ phục hồi của nhu cầu tiêu dùng.

Xét theo ngành, phần lớn lĩnh vực đều đặt mục tiêu tăng trưởng khiêm tốn. Ngân hàng, chứng khoán, tiện ích và công nghệ thông tin được dự báo tăng chậm hoặc suy giảm. Ngược lại, bất động sản dân cư và thép nổi lên là hai động lực tăng trưởng quan trọng nhất của năm nay với mức tăng dự kiến vượt trên 35%.

Bất động sản dân cư được kỳ vọng tăng trưởng mạnh nhờ ghi nhận doanh thu từ lượng sản phẩm đã bán trước đó, trong đó Vinhomes giữ vai trò dẫn dắt. Đối với ngành thép, Hòa Phát tiếp tục là nhân tố nổi bật nhờ lợi thế từ công suất mới của dự án Dung Quất 2.

Một số ngành như điện, phân bón, sản xuất dầu khí hay hàng cá nhân dù đặt kế hoạch lợi nhuận thấp nhưng đã hoàn thành tỷ lệ khá cao ngay từ quý đầu năm. Điều này mở ra khả năng vượt kế hoạch trong những quý tiếp theo. Tuy nhiên, quy mô của các nhóm ngành này chưa đủ lớn để trở thành động lực chính cho toàn thị trường.

Nhìn từ bức tranh tổng thể, năm 2026 nhiều khả năng vẫn là một năm tăng trưởng của thị trường doanh nghiệp niêm yết nhưng với tốc độ chậm hơn và mức độ phân hóa cao hơn.

Khi các động lực chung suy yếu dần, tăng trưởng sẽ tập trung nhiều hơn vào những doanh nghiệp sở hữu nền tảng hoạt động vững chắc và câu chuyện riêng đủ sức thuyết phục dòng tiền.

Trong bối cảnh đó, mặt bằng định giá hiện nay cũng không còn quá hấp dẫn. P/E (hệ số giá trên lợi nhuận) của toàn thị trường đang ở mức 14,0x thấp hơn mức trung bình dài hạn (14,9x) nhưng chủ yếu nhờ nhóm ngân hàng giao dịch ở mức chiết khấu.

Nếu loại trừ ảnh hưởng từ nhóm Vingroup, định giá của nhiều doanh nghiệp phi tài chính không còn ở vùng quá rẻ. Đồng thời, P/E forward cho năm 2026 cho thấy dư địa tăng giá nhờ mở rộng định giá trên diện rộng không còn nhiều như trước.

Trên cơ sở đó, FiinGroup nhấn mạnh rằng câu chuyện đầu tư năm 2026 sẽ dựa nhiều hơn vào việc lựa chọn đúng ngành và đúng doanh nghiệp.

Nhà đầu tư cần tập trung vào những công ty có tăng trưởng thực chất đi kèm định giá hợp lý, hoặc sở hữu các câu chuyện riêng về cải thiện cấu trúc tài sản và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Thay vì kỳ vọng một đợt tăng giá đồng loạt của toàn thị trường, dòng tiền nhiều khả năng sẽ tìm đến các cơ hội riêng lẻ. Năm 2026 có thể chưa phải một năm bùng nổ nhưng vẫn mở ra nhiều cơ hội cho những nhà đầu tư kiên nhẫn và biết chọn lọc.