Giải ngân vốn ODA đang chậm, thấp nhất trong các nguồn vốn đầu tư công trong khi nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh, thích ứng biến đổi khí hậu, hạ tầng giao thông ngày càng lớn.
Trong nhiều năm, vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài là một trong những nguồn lực quan trọng giúp Việt Nam phát triển hạ tầng, cải thiện dịch vụ công và tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn quốc tế.
Cụ thể, giai đoạn 2021–2025, Việt Nam ký kết 41 điều ước, thỏa thuận vay ODA và vay ưu đãi với tổng giá trị hơn 3,5 tỷ USD, các đối tác phát triển còn cam kết khoảng 13,3 tỷ USD cho hơn 150 dự án thông qua thư quan tâm và bản ghi nhớ.
Tuy nhiên tỷ lệ giải ngân vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài còn chậm và có kết quả thấp nhất trong các nguồn vốn đầu tư công. Cụ thể, giai đoạn 2021–2024 chỉ đạt khoảng 52%, riêng 4 tháng đầu năm 2025 mới đạt 4,6%. Viện trợ không hoàn lại nước ngoài cho Việt Nam giai đoạn 2021-2025 có xu hướng giảm khi Việt Nam trở thành nước có thu nhập trung bình.
Thực tế này gián tiếp cho thấy “điểm nghẽn” mang tính thể chế đang làm giảm hiệu quả của một nguồn vốn vốn được xem là “rẻ” và dài hạn.
Qua phản ánh của các nhà tài trợ song phương và các tổ chức tài chính đa phương, bức tranh ODA tại Việt Nam hiện lên với nhiều lớp vướng mắc chồng chéo.
Trước hết là câu chuyện thuế, liên quan đến các dự án viện trợ không hoàn lại, nhiều đối tác (đặc biệt là Nhật Bản và Trung Quốc) yêu cầu miễn toàn bộ hoặc gần như toàn bộ các loại thuế, phí với lập luận: viện trợ không hoàn lại là tiền thuế của người dân nước tài trợ, không thể “quay vòng” trở thành nguồn thu ngân sách cho nước tiếp nhận.
Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam lại chưa có một khung thống nhất cho vấn đề này. Các quy định liên quan đến thuế ODA nằm rải rác trong Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước, các luật thuế và nhiều nghị định, thông tư khác nhau. Kết quả là cùng một dự án, mỗi địa phương, mỗi cơ quan có thể hiểu và áp dụng khác nhau.
Ngay cả với các tổ chức đa phương như Ngân hàng Phát triển châu Á hay Ngân hàng Thế giới, nơi chính sách được xem là linh hoạt hơn, thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng vẫn thường xuyên gây ách tắc dòng tiền. Đáng chú ý, có trường hợp dự án phải “nằm chờ” nhiều tháng chỉ vì chưa hoàn tất hồ sơ thuế, khiến vốn vay không thể giải ngân tiếp.
Nút thắt thứ hai là thủ tục hành chính. Không ít dự án hỗ trợ kỹ thuật quy mô nhỏ, thậm chí chỉ vài chục nghìn USD, vẫn phải trải qua quy trình phê duyệt chủ trương đầu tư, thẩm định văn kiện gần như tương đương một dự án đầu tư lớn. Điều này làm mất đi bản chất “nhanh và linh hoạt” của các chương trình như Quick Impact Projects của Ấn Độ.
Một nút thắt quen thuộc khác là vốn đối ứng. Dù có dự án được tài trợ 100% chi phí xây lắp hoặc kỹ thuật, địa phương vẫn phải bố trí vốn đối ứng để chi trả thuế, chi phí quản lý dự án hoặc giải phóng mặt bằng. Khi ngân sách địa phương không kịp đáp ứng, toàn bộ chuỗi giải ngân bị “thắt cổ chai”, kéo theo sự bức xúc từ phía nhà tài trợ.
Hệ quả là một số dự án bị xếp vào “danh sách đen” do chậm tiến độ và giải ngân kéo dài. Dự án giao thông đô thị tại Hà Nội nằm trong danh sách này tới 60 tháng với tỷ lệ giải ngân chỉ khoảng 30%.
Một nguyên nhân sâu xa hơn nằm ở tình trạng thiếu đồng bộ giữa khung pháp lý trong nước và các cam kết quốc tế. Có trường hợp đàm phán, ký kết hiệp định vay xong, thì trong nước lại sửa luật hoặc ban hành quy định mới, dẫn tới những điều khoản đã thống nhất trở nên khó thực thi.
Sự khác biệt trong chính sách giữa các nhà tài trợ cũng đặt Việt Nam vào thế khó. Nhật Bản và Trung Quốc thường yêu cầu miễn thuế rộng rãi; trong khi các tổ chức như ADB hay WB cho phép sử dụng vốn vay để chi trả các khoản thuế hợp lý. Tức, nếu không có một cơ chế trung gian đủ linh hoạt, mỗi dự án đứng trước khả năng trở thành một “bài toán riêng”, vừa tốn thời gian xử lý, vừa làm tăng rủi ro đình trệ.
Thực tế quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã lựa chọn cách tiếp cận chủ động hơn.
Đơn cử Philippines áp dụng cơ chế “thuế do chính phủ gánh chịu”, theo đó nhà nước đứng ra chi trả một phần thuế VAT để dung hòa giữa luật trong nước và cam kết với nhà tài trợ. Indonesia xây dựng một khung ưu đãi thuế toàn diện cho tất cả các dự án vay và viện trợ nước ngoài, gói gọn trong một văn bản pháp lý duy nhất. Myanmar thậm chí sử dụng miễn thuế như một công cụ để thúc đẩy giải ngân ODA.
Điểm chung của các mô hình này là giảm sự bất định cho nhà tài trợ và chủ dự án, giúp các bên ngay từ đầu đã biết rõ nghĩa vụ tài chính của mình, thay vì phải “vừa làm vừa hỏi”.
Trong bối cảnh Việt Nam đã trở thành nước thu nhập trung bình, viện trợ không hoàn lại có xu hướng giảm là điều khó tránh. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc vai trò của ODA suy giảm. Ngược lại, ODA ngày càng gắn với chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn môi trường – xã hội và các mô hình quản trị hiện đại.
Vì vậy, chậm giải ngân ODA không chỉ là câu chuyện kỹ thuật hay tài chính mà còn liên quan đến uy tín chính sách và năng lực điều phối của bộ máy. Một dự án kéo dài nhiều năm vì thủ tục và thuế không chỉ làm tăng chi phí, mà còn khiến đối tác phát triển rơi vào tâm thế dè dặt hơn khi cam kết các khoản tài trợ mới.
Nhận diện rõ vấn đề này, Chính phủ đã yêu cầu rà soát toàn diện các “điểm nghẽn” trong thu hút, quản lý và sử dụng vốn ODA.
Tại cuộc họp về thúc đẩy tiến độ giải ngân gắn với tháo gỡ khó khăn cho các dự án ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài diễn ra ngày 17/6/2026, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá, kết quả giải ngân các dự án ODA còn rất chậm và thấp so với đầu tư công, cần khắc phục ngay nhằm góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tránh lãng phí nguồn lực.
Phó thủ tướng chỉ đạo Bộ Tài chính rà soát, đề xuất sửa đổi quy định pháp luật có liên quan (Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước) nhằm giảm các rào cản gây vướng mắc cho việc thực hiện dự án đầu tư công sử dụng vốn nước ngoài. Bên cạnh đó, Bộ Tài chính phối hợp Bộ Công thương và các cơ quan liên quan khẩn trương tháo gỡ vướng mắc, khó khăn cho các dự án thuộc Chương trình chuyển đổi năng lượng bền vững Việt Nam – EU (SETP).
Đồng thời, Bộ Tài chính cũng nhận trách nhiệm tập trung giải quyết, tháo gỡ ngay các vướng mắc đối với một số dự án lớn, quan trọng của các đối tác nước ngoài (như dự án của Trung Quốc, Hàn Quốc…), không để tình trạng kéo dài qua nhiều năm, đề xuất phương án xử lý dứt điểm, báo cáo Thủ tướng trước 5/7/2026 đối với các nội dung vượt thẩm quyền.
Ngoài ra, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng các giải pháp thể chế trong khuôn khổ Đề án định hướng thu hút và sử dụng ODA giai đoạn 2026–2030, với trọng tâm là hoàn thiện chính sách thuế, rút ngắn thủ tục và nâng cao trách nhiệm của địa phương trong bố trí vốn đối ứng.
Ở góc độ địa phương, một yêu cầu quan trọng được đặt ra là: chỉ đưa dự án vào danh mục vận động ODA khi đã có cam kết “cứng” về vốn đối ứng và mặt bằng triển khai. Đây là điều kiện tiên quyết để tránh tình trạng ký hiệp định xong rồi… để đó.
ODA không còn là nguồn vốn dễ dãi như trước. Các đối tác phát triển ngày càng đặt nặng tính hiệu quả, minh bạch và khả năng thực thi. Trong bối cảnh đó, cải cách thể chế ODA không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt, mà còn để chuyển từ tư duy “xin – cho” sang đồng hành phát triển.
Một khung pháp lý thống nhất, minh bạch về thuế và thủ tục cho ODA sẽ giúp giảm chi phí giao dịch, tăng tốc độ giải ngân và quan trọng hơn là củng cố niềm tin của các nhà tài trợ.
Tại dự án xây dựng Cơ sở 2 Bệnh viện Y dược học cổ truyền Việt Nam, phía Trung Quốc đề nghị miễn tất cả các loại thuế, phí và lệ phí đối với dự án, ngoại trừ các khoản bắt buộc theo quy định của Việt Nam. Trong khi đó, theo Thông tư 181/2013 của Bộ Tài chính, một số nội dung liên quan đến dự án viện trợ ODA vẫn phải thực hiện nghĩa vụ thuế.
Với các thể chế tài chính đa phương như ADB và WB, vướng mắc chủ yếu nằm ở thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng còn phức tạp, gây ứ đọng vốn và kéo dài thời gian giải ngân. Việc xác định nghĩa vụ thuế giữa chủ dự án và nhà thầu trong một số trường hợp chưa thật sự rõ ràng, tiềm ẩn rủi ro tranh chấp.
Đáng chú ý, chi phí tư vấn quốc tế ở một số dự án bị đẩy lên cao, làm tăng tổng mức đầu tư và phức tạp hóa bài toán thuế. Chẳng hạn, dự án tuyến đường nối cao tốc Hà Nội – Hải Phòng và cao tốc Cầu Giẽ – Ninh Bình có chi phí tư vấn quốc tế cao gấp 8,5 lần tư vấn trong nước; cầu Vĩnh Thịnh trên Quốc lộ 2C gấp 7,8 lần; dự án cải thiện môi trường nước TP.HCM (lưu vực kênh Tàu Hũ – Bến Nghé – Đôi – Tẻ giai đoạn 2) gấp khoảng 10 lần.
Tags:
Tags:
Tỷ lệ giải ngân kế hoạch đầu tư, vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài trung bình 8 tháng đầu năm 2022 mới chỉ đạt gần 15,5% kế hoạch vốn được giao.
Vốn ODA có vai trò rất quan trọng, đòi hỏi xây dựng cơ chế để thúc đẩy hiệu quả và tăng tiến độ giải ngân các dự án.
Thủ tướng chỉ ra ‘3 đọng’ trong giải ngân vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài cần được tháo gỡ gồm vốn đọng, nợ đọng và thủ tục đọng.
Đẩy mạnh giám định ADN cho các anh hùng liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng đang thắp lên hy vọng đưa những người đã ngã xuống sớm trở về với tên tuổi, quê hương và người thân của mình.
Tổ hợp cảng, trạm và kho LNG khoảng 150 triệu USD tại khu kinh tế Dung Quất đang đối diện nhiều vướng mắc liên quan đến quy hoạch.
Đi qua nửa thế kỷ từ khi vinh dự mang tên Bác, tầm vóc của TP.HCM không chỉ được đo bằng những tòa nhà chọc trời, mà nằm ở một mạch ngầm vẹn nguyên: tinh thần dấn thân xuyên thế hệ.
Chỉ số hạnh phúc của người dân sẽ là tiêu chí hàng đầu và có ý nghĩa quyết định với các bản quy hoạch tái cấu trúc cho tầm nhìn 100 năm của Hà Nội.
Bất chấp rủi ro trên thị trường xuất khẩu, xuất khẩu thủy sản vẫn đạt mức tăng trưởng hai con số trong nửa đầu năm 2026.
![[interactive] TPBank: Bài kiểm tra 'độ sâu' của một ngân hàng số 'nổi'](https://t.ex-cdn.com/theleader.vn/480w/files/news/2026/07/07/tpbank-2-1018.png)
TPBank không còn là câu chuyện của một ngân hàng số “mới nổi”. Sau nhiều năm đi trước về LiveBank, nền tảng số và trải nghiệm khách hàng, bài toán của nhà băng này giờ đã khác.
Một địa phương đang gọi vốn hàng chục dự án tầm cỡ quốc gia, thậm chí quốc tế nhưng lại không đủ sức giữ chân chính đội ngũ chuyên gia tại các dự án đó ở lại một đêm. Vĩnh Long hiện không thiếu đất, không thiếu dự án bất động sản, nhưng lại đang thiếu đi mô hình lưu trú đạt chuẩn, đủ sức thuyết phục khách ở lại.
Xu hướng nhận lương hưu và trợ cấp qua tài khoản ngân hàng ngày càng phổ biến nhờ sự thuận tiện, an toàn và minh bạch. Nắm bắt nhu cầu đó, LPBank triển khai chương trình “Mở Tài khoản An Khang – Nhận ưu đãi vàng”, mang đến nhiều ưu đãi dành cho khách hàng an sinh xã hội.
Giá vàng hôm nay 7/7/2026 giảm 500.000 đồng/lượng với cả vàng miếng và vàng nhẫn. Trong khi giá quốc tế chịu áp lực chốt lời từ dòng tiền bắt đáy.
Từ những giá trị thiên nhiên nguyên bản được bồi đắp qua nhiều thập kỷ, những bậc thầy kiến tạo không gian sống từ SCSY Studio và Element Design Studio đã định hình nên tinh thần “Quiet Confidence” – Kiêu hãnh thầm lặng trong bộ sưu tập Lakeside Residences, tạo nên một dấu ấn độc bản giữa miền thông reo Thanh Xuan Valley.
Thống kê quý vừa qua cho thấy, tổng thị phần của 10 đơn vị dẫn đầu đã giảm tới 4%, từ 69,05% quý đầu năm xuống còn 65,19%, mức thấp nhất trong nhiều năm qua. Trong đó, chỉ có 3 cái tên là SSI, TCBS, VPBankS còn mở rộng được thị phần giữa bối cảnh cạnh tranh gay gắt.
Động lực tăng trưởng địa phương không chỉ đến từ những "đại bàng" mà còn từ khả năng nuôi dưỡng hệ sinh thái doanh nghiệp vừa và nhỏ để tạo ra những giá trị mới.
