Hàng nghìn tỷ 'tài sản sinh học' lộ diện trên báo cáo tài chính doanh nghiệp

Báo cáo tài chính quý I/2026 của Công ty cổ phần Nông nghiệp BAF Việt Nam (BAF) xuất hiện một khoản mục mới trị giá 1.433 tỷ đồng mang tên “Tài sản sinh học ngắn hạn”.

Theo báo cáo thuyết minh, toàn bộ khoản mục này là đàn heo thương phẩm được nuôi vỗ béo từ 1 đến 26 tuần tuổi. Giá trị được ghi nhận theo nguyên tắc giá gốc, bao gồm chi phí thức ăn chăn nuôi, vaccine, nhân công trực tiếp, khấu hao chuồng trại và các chi phí sản xuất liên quan trong quá trình nuôi.

Ngoài phần tài sản sin học ngắn hạn, doanh nghiệp còn ghi nhận thêm 695 tỷ đồng tài sản sinh học dài hạn là heo giống. Tổng giá trị tài sản sinh học tương đương khoảng 17,5% tổng tài sản của công ty.

Không chỉ BAF, hàng loạt doanh nghiệp nông nghiệp và chăn nuôi như Dabaco, Vinamilk, nông nghiệp Hoà Phát hay Hoàng Anh Gia Lai cũng bắt đầu xuất hiện khoản mục 215 - “Tài sản sinh học” trên báo cáo tài chính quý I năm nay.

Lần đầu tiên, đàn heo, bò sữa, cá giống hay vườn cây được bóc tách thành một lớp tài sản độc lập trên bảng cân đối kế toán doanh nghiệp.

Sự thay đổi này đến từ Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực từ đầu năm 2026, bổ sung tài khoản kế toán riêng cho “Tài sản sinh học”, thay cho cách ghi nhận trước đây khi phần lớn được hạch toán vào hàng tồn kho hoặc tài sản cố định.

Song song đó, Thông tư 43/2026/TT-BTC cũng yêu cầu doanh nghiệp trình bày độc lập khoản mục tài sản sinh học trên báo cáo tài chính hợp nhất.

Theo quy định mới, tài sản sinh học bao gồm vật nuôi, cây trồng và các sản phẩm nông nghiệp chưa thu hoạch như mủ cao su, lá trà hay quả trên cây. Nhóm này được phân loại thành ngắn hạn hoặc dài hạn tùy theo chu kỳ khai thác và thời gian thu hoạch.

Với sự thay đổi này, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải hạch toán một loại tài sản... biết thở, biết lớn và thậm chí là biết sinh sản.

Ở góc độ tài chính, việc hình thành khoản mục riêng giúp thị trường nhìn rõ hơn quy mô tài sản vận hành thực tế của doanh nghiệp nông nghiệp, thay vì nằm rải rác trong nhiều nhóm tài sản như trước đây.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng phải trích lập dự phòng tổn thất tài sản sinh học nếu giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc, tương tự cơ chế áp dụng với hàng tồn kho.

Hiểu rõ bản chất doanh nghiệp

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang hướng tới mục tiêu nâng hạng, việc bổ sung khoản mục tài sản sinh học cũng được xem là bước đi giúp hệ thống kế toán Việt Nam tiệm cận hơn với chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế IFRS, qua đó tăng tính minh bạch với nhà đầu tư nước ngoài.

Sự thay đổi này đang tạo ra bức tranh mới trên báo cáo tài chính của nhóm doanh nghiệp nông nghiệp. Không phải công ty nào thuộc mảng này cũng có khoản mục này trên báo cáo tài chính và tỷ lệ trong tổng tài sản cũng gợi mở nhiều điều về mô hình hoạt động của doanh nghiệp.

Ở nhóm chăn nuôi, ngoài BAF, Tập đoàn Dabaco (DBC) cũng ghi nhận khoảng 2.569 tỷ đồng tài sản sinh học, chiếm khoảng 16,4% tổng tài sản, chủ yếu là lợn bố mẹ, gà bố mẹ và đàn vật nuôi sinh sản.

Bên cạnh đó, gắn với mô hình chăn nuôi “heo ăn chuối”, Hoang Anh Gia Lai cho thấy cấu trúc tài sản sinh học khác biệt khi phần lớn đến từ cây trồng thay vì chăn nuôi. Tổng tài sản sinh học của doanh nghiệp đạt hơn 805 tỷ đồng, tương đương hơn 3% tổng tài sản.

Chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tài sản của doanh nghiệp này hiện vẫn là chi phí xây dựng cơ bản dở dang liên quan đến phát triển vườn cây ăn quả và đầu tư cho vay, hợp tác kinh doanh.

Ở nhóm thuỷ sản, CTCP Nam Viet (ANV) ghi nhận 167 tỷ đồng tài sản sinh học ngắn hạn và khoảng 21 tỷ đồng tài sản sinh học dài hạn, chủ yếu là cá bố mẹ phục vụ sản xuất giống.

Trong khi đó, Vinh Hoan Corporation – doanh nghiệp được mệnh danh là “nữ hoàng cá tra” – lại không xuất hiện khoản mục này trên báo cáo tài chính quý I/2026.

Nhóm lương thực, Tập đoàn PAN Group ghi nhận 69 tỷ đồng tài sản sinh học ngắn hạn và 428 tỷ đồng tài sản sinh học dài hạn. Đồng thời, tập đoàn cũng trích lập dự phòng tổn thất hơn 10 tỷ đồng cho tài sản này. Đáng chú ý, phần thuyết minh báo cáo tài chính không đề cập chi tiết tới khoản mục trên.

Tuy nhiên, các công ty khác như Xuất nhập khẩu An Giang (AGM) và CTCP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An (TAR) lại không xuất hiện khoản mục này.

Ở nhóm cao su, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (GVR) ghi nhận 285 tỷ đồng tài sản sinh học trên báo cáo tài chính quý đầu năm nay gồm cây keo lai, cao su lấy gỗ và các loại cây gỗ rừng, và chưa trích lập dự phòng tổn thất tài sản này. Con số này chỉ tương đương khoảng 0,3% tổng tài sản của tập đoàn.

CTCP Cao su Phước Hoà (PHR) ghi nhận gần 26 tỷ đồng tài sản sinh học dài hạn, với tỷ lệ trên tổng tài sản ngang GVR.

Trong khi đó, CTCP Cao su Đồng Phú (DPR) lại không ghi nhận khoản mục này.Ở nhóm đa ngành, Hoa Phat Group ghi nhận tổng tài sản sinh học khoảng 623 tỷ đồng, chủ yếu thuộc mảng nông nghiệp của công ty con Hòa Phát Agri. Tuy nhiên, con số này chỉ tương đương khoảng 0,24% tổng tài sản hợp nhất của tập đoàn.

Tại Masan, tổng tài sản sinh học đạt khoảng 655 tỷ đồng, chiếm khoảng 0,5% tổng tài sản hợp nhất. Doanh nghiệp đồng thời ghi nhận hơn 22 tỷ đồng dự phòng giảm giá tài sản sinh học.

Với Vinamilk, tài sản sinh học dài hạn chủ yếu là bò sữa dưới 16 tháng tuổi, đưa tổng giá trị tài sản sinh học lên gần 1.900 tỷ đồng.

Sự thay đổi này khiến cách đọc báo cáo tài chính của doanh nghiệp nông nghiệp thay đổi đáng kể, từ đánh giá hàng tồn kho, chất lượng tài sản đến hiệu quả vận hành.

Khi đàn heo, bò sữa hay vườn cây bắt đầu được lượng hóa thành một lớp tài sản riêng trên bảng cân đối kế toán, không chỉ cách doanh nghiệp ghi nhận tài sản thay đổi, mà cách thị trường định giá ngành nông nghiệp cũng đang bắt đầu thay đổi theo.

Theo các chuyên gia, với một quốc gia nông nghiệp đang chuyển mình mạnh mẽ như Việt Nam, việc nắm vững kế toán tài sản sinh học không chỉ giúp hiểu sâu về bản chất kinh tế mà còn là "tấm vé" để bước vào các tập đoàn nông nghiệp công nghệ cao và các công ty đa quốc gia.