Hàng trăm nghìn doanh nghiệp ‘kẹt’ mã số thuế, đâu là hướng giải quyết?

Thông tin từ Cục Thuế, Bộ Tài chính, hiện nay tình trạng doanh nghiệp ‘bỏ trôi” mã số thuế vẫn còn phức tạp, với khoảng 620.000 doanh nghiệp thuộc diện cần xử lý. Trong đó, có 325.000 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký (trạng thái mã số thuế 03) và 270.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 06).

Tình trạng chưa chấm dứt mã số thuế dù đã ngừng hoạt động khiến phát sinh nhiều chi phí, từ tiền thuế nợ đọng cho đến lệ phí môn bài, tiền phạt chậm nộp giấy tờ. Hệ quả, chủ doanh nghiệp rơi vào tình trạng nợ thuế và phải tốn hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng để hoàn thành thủ tục giải thể, dù doanh nghiệp đã không tạo ra bất cứ khoản doanh thu và lợi nhuận nào trong khoảng thời gian dài.

“Kẹt” mã số thuế: Vì đâu nên nỗi?

Lý giải về con số nói trên, ông Nguyễn Đức Huy, Phó ban nghiệp vụ thuế, Cục Thuế, cho biết, đây là tình trạng tồn đọng, tích lũy qua nhiều kỳ, xuất phát từ cơ chế, thủ tục rút lui khỏi thị trường và chấm dứt của mã số thuế vẫn tồn tại nhiều khâu, nhiều bước tương đối phức tạp.

Quy trình này đặc biệt khó khăn đối với nhóm thiếu hồ sơ khai thuế, nợ thuế, nợ lệ phí môn bài hoặc chưa hoàn thành các nghĩa vụ khác. Một số trường hợp nợ đã khoanh, không có khả năng thu hồi hoặc còn tiền nộp thừa nhưng không có chủ thể xử lý cũng chưa có cơ chế để kết thúc mã số thuế phù hợp.

Tuy nhiên, nhận thức về pháp luật của người nộp thuế cũng góp phần tạo ra vấn đề khi nhiều trường hợp ngừng hoạt động, chuyển địa chỉ không giống với đăng ký, không nộp hồ sơ khai thuế và không phối hợp với cơ quan thuế. Theo ông Huy, những trường hợp này chọn cách có vẻ dễ hơn nhưng lại phát sinh rủi ro tiềm ẩn thay vì thực hiện thủ tục giải thể.

Ngoài ra, trong số những mã số thuế đang “kẹt”, đại diện Cục Thuế nhìn nhận, vẫn còn những doanh nghiệp ma, giả mạo thông tin, doanh nghiệp mua bán hóa đơn. Một số trường hợp khác như đơn vị hành chính sự nghiệp sau sắp xếp không xác định rõ chủ thể kế thừa nghĩa vụ thuế hay chi nhánh phụ thuộc có trạng thái, nghĩa vụ khác với chủ quản cũng rất khó xử lý dứt điểm.

Nỗ lực “làm sạch” mã số thuế

Bà Nguyễn Thị Thu, Trưởng ban nghiệp vụ thuế, Cục Thuế, cho biết, trước thực trạng doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng vẫn “kẹt” mã số thuế ở tình trạng 03 và 06, Cục Thuế đã triển khai chiến dịch làm sạch mã số thuê – tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh.

Chiến dịch đi vào cao điểm từ tháng 7/2026, tập trung trực tiếp vào đối tượng trong diện thuộc trạng thái mã số thuế 03 và 06. Cơ quan thuế tập trung nguồn lực, bố trí cán bộ đến từng địa bàn, xây dựng tài liệu hướng dẫn, tiếp cận và liên hệ để trực tiếp hỗ trợ vướng mắc cho từng người nộp thuế.

Song song với đó, cán bộ thuế cũng tiến hành rà soát để phát hiện doanh nghiệp ma hay tình trạng lợi dụng pháp nhân doanh nghiệp hòng trốn thuế hoặc mua bán hóa đơn bất hợp pháp để áp dụng các biện pháp xử lý.

Như vậy, một mặt ngành thuế hỗ trợ chủ doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ thuế, mặt khác cũng xử lý hành vi vi phạm để lành mạnh hóa môi trường kinh doanh.

Một mục tiêu khác, theo bà Thu, ngành thuế cũng sẽ hỗ trợ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có nhu cầu tái khởi động hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trên thực tế, bên cạnh con số 95.000 mã số thuế được giải quyết từ đầu năm đến nay, còn có hơn 3.000 doanh nghiệp quay trở lại thị trường dưới sự hỗ trợ của cơ quan thuế, qua đó bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế.

Với chiến dịch làm sạch mã số thuế, Cục Thuế đưa ra chỉ tiêu cho mỗi công chức, theo đó giải quyết chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc hỗ trợ thủ tục trong 3 ngày làm việc, kể từ khi người nộp thuế nộp đủ hồ sơ hợp lệ và hoàn thành nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước.

Còn nhiều thách thức

Trong bối cảnh 620.000 doanh nghiệp nằm trong trạng thái mã số thuế 03 và 06, nỗ lực của ngành thuế đáng được ghi nhận để xây dựng môi trường thuế công bằng, minh bạch và tạo điều kiện phát triển sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, trên thực tế, chiến dịch này đối diện với thách thức rất lớn. Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, cho biết, tổng chi phí phát sinh để hoàn tất thủ tục giải thế doanh nghiệp đối với nhóm trạng thái mã số thuế 03 và 06 có thể lên đến hàng chục, thậm chí cả trăm triệu đồng.

Chi phí đó bao gồm lệ phí môn bài bị truy thu và cộng dồn, phí phạt chậm nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng, tiền lãi chậm nộp cộng dồn hàng năm, bên cạnh chi phí thuê dịch vụ kế toán thuế để hoàn tất nộp lại báo cáo tài chính hay tờ khai thuế còn thiếu.

Để quá trình giải quyết các mã số thuế bị “kẹt” ở trạng thái 03 và 06 diễn ra hiệu quả, ông Tuấn đề xuất cơ quan thuế cân nhắc không truy thu lệ phí môn bài của doanh nghiệp trong những năm đã ngừng hoạt động trên thực tế.

Mặt khác, có thể cân nhắc giảm nhẹ mức xử phạt đối với hành vi vi phạm hành chính về việc chậm nộp tờ khai thuế, trong trường hợp tờ khai không phát sinh nghĩa vụ thuế. Giám đốc Công ty Keytas đánh giá, trong trường hợp này, việc xử lý vi phạm nhằm răn đe là không thực sự cần thiết.

Những giải pháp này có thể giúp giảm gánh nặng tài chính cho người nộp thuế, qua đó thúc đẩy chủ doanh nghiệp hoàn tất các thủ tục, không còn “thả trôi” mã số thuế.

Tuy nhiên, để tránh tình trạng “kẹt” mã số thuế tiếp tục xảy ra, cần nhìn thẳng vào thực trạng là điểm nghẽn về thủ tục rút lui khỏi thị trường.

Theo Công ty TNHH Kiểm toán tư vấn IFA, doanh nghiệp được tiến hành thủ tục giải thể khi đã thanh toán toàn bộ nợ và nghĩa vụ tài sản, không trong quá trình giải quyết tranh chấp, đã chấm dứt hoạt động của các đơn vị phụ thuộc và thực hiện xử lý con dấu theo quy định.

Doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện giải thể sau đó sẽ bước vào một loạt thủ tục, bao gồm ra quyết định giải thể, gửi thông báo đến cơ quan đăng ký kinh doanh, thanh lý doanh nghiệp, làm thủ tục thuế, đóng chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh và nộp hồ sơ đăng ký xác nhận giải thể.

Trong đó, các khâu liên quan đến thanh lý doanh nghiệp và làm thủ tục thuế có thể sẽ phát sinh rất nhiều rắc rối, tùy thuộc vào đặc thù của từng doanh nghiệp.

Việc không hoàn thành nghĩa vụ tài chính là nguyên nhân khiến doanh nghiệp dù đã “chết” nhưng mã số thuế vẫn “sống”, tiếp tục phát sinh những nghĩa vụ tài chính liên quan.

Ngoài ra, quy định cứng về điều kiện cho phép giải thể doanh nghiệp cũng khiến những doanh nghiệp thực sự rơi vào cảnh khánh kiệt bị “mắc kẹt”. Họ không có đủ tài chính để thanh toán nợ, sau đó lại bị hạn chế quyền kinh doanh, quyền xuất cảnh vì chưa nộp đủ thuế, dẫn đến khó khăn trong việc tìm cách thực hiện nghĩa vụ tài chính với nhà nước.

Vì lý do này, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, trong cuộc họp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan về 4 dự án luật về đầu tư, đấu thầu, ngân sách nhà nước và phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng yêu cầu đơn giản hóa thủ tục đăng ký doanh nghiệp cũng như thủ tục phá sản cho doanh nghiệp nhỏ.

Đây là yêu cầu tất yếu bởi thủ tục giải thể đơn giản, nhanh gọn cũng góp phần giúp người dân tự tin tham gia sản xuất, kinh doanh. Nếu lỡ kinh doanh thua lỗ, chủ doanh nghiệp có thể nhanh chóng bắt đầu lại với những ý tưởng mới, từ đó đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế, thay vì bị “kẹt” với mã số thuế cũ.