Khi du lịch Việt chạm ngưỡng chịu tải

Dịp Tết vừa rồi, cả gia đình tôi ăn Tết ở Sa Pa, đường phố tắc cứng nhiều giờ. Có lúc tôi phải xuống xe, đi bộ về khách sạn giữa biển người và phương tiện chen chúc. Cảm xúc khi đó không phải là tận hưởng kỳ nghỉ, mà là mệt mỏi và ngột ngạt.

Sa Pa không phải trường hợp cá biệt. Hạ Long, Ninh Bình dịp Tết Nguyên đán cũng rơi vào tình trạng quá tải. Tại khu Tràng An, nhiều du khách chờ đò 1 - 2 tiếng mới tới lượt. Ở Tam Cốc đã xảy ra căng thẳng khi một số lái đò ưu tiên nhận khách Việt và từ chối khách nước ngoài, tạo ra nhiều tranh luận và ảnh hưởng hình ảnh điểm đến.

Khách sạn, homestay và cơ sở lưu trú hầu như kín phòng. Công suất vượt ngưỡng vận hành khiến chất lượng phục vụ giảm sút. Giá cả tăng theo cung cầu trong vài ngày cao điểm. Nhiều điểm vệ tinh quanh Hà Nội cũng lặp lại kịch bản tương tự.

Đông khách là tín hiệu tích cực cho phục hồi kinh tế. Nhưng nếu thiếu điều tiết và phân bổ dòng khách hợp lý, trải nghiệm dễ trở nên tiêu cực. Du khách mất thời gian, chi phí tăng cao, cảm xúc bị bào mòn. Một kỳ nghỉ đáng lẽ để tái tạo năng lượng lại trở thành áp lực.

Năm 2026, Việt Nam hướng tới mốc 25 triệu lượt khách quốc tế. Con số đó thể hiện niềm tin vào đà phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch.

Nhưng điều quan trọng hơn nằm ở cấu trúc giá trị phía sau tăng trưởng. Khi hạ tầng và môi trường đang tiến gần giới hạn chịu tải, tư duy phát triển cần bước sang một chương mới.

Tôi luôn tin rằng du lịch là câu chuyện của giá trị trên mỗi du khách. Số lượng chỉ là bề nổi. Điều quyết định sức bền của ngành nằm ở thời gian lưu trú dài hơn, mức chi tiêu cao hơn và độ sâu của trải nghiệm.

Một du khách ở lại ba ngày mang lại tác động rất khác so với người dành mười ngày khám phá. Khi ở lại lâu hơn, họ dùng thêm dịch vụ lưu trú, ẩm thực, chăm sóc sức khỏe, văn hóa. Họ tham gia lớp nấu ăn, học làm thủ công, thưởng thức nghệ thuật truyền thống, tìm hiểu lịch sử.

Dòng tiền khi ấy thấm vào cộng đồng, lan tỏa qua nhiều mắt xích của nền kinh tế địa phương. Thu nhập, việc làm và nguồn thu ngân sách đều được củng cố một cách bền vững.

Tôi thường chia sẻ rằng du lịch là phép nhân giá trị trên mỗi khách. Khi trải nghiệm sâu hơn, lợi ích kinh tế được khuếch đại. Nếu đặt mục tiêu 25 triệu lượt khách quốc tế, chúng ta đồng thời phải theo đuổi mục tiêu kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu bình quân.

Du lịch hôm nay là ngành công nghiệp trải nghiệm và ký ức. Điểm đến chỉ thực sự sống động khi tạo ra cảm xúc đọng lại. Đặc biệt, phân khúc cao cấp không tìm kiếm sự phô trương bề mặt. Họ mong muốn câu chuyện di sản được kể bằng sự tinh tế, hành trình gắn với chiều sâu văn hóa, dịch vụ được cá nhân hóa và giàu bản sắc.

Việt Nam có lợi thế đặc biệt về biển và sông với hơn 3.200km đường bờ biển cùng mạng lưới thủy lộ dày đặc. Nhiều tuyến du lịch hiện nay gắn với yếu tố đường thủy. Tuy nhiên tiềm năng này mới khai thác ở phần cảnh quan. Đã đến lúc cần một chiến lược tổng thể cho du lịch đường thủy, được quy hoạch và chuẩn hóa với tầm nhìn dài hạn.

Trong cấu trúc sản phẩm quốc gia, du lịch đường thủy có thể kết nối biển đảo, MICE, golf và ẩm thực thành những hành trình giàu cảm xúc. Mô hình du thuyền di sản cho thấy cách tiếp cận dựa trên hành trình thay vì chỉ bán điểm đến. Khi câu chuyện được kể đúng cách, giá trị di sản trở nên thuyết phục hơn bất kỳ sự xa xỉ hình thức nào.

Du thuyền vì thế trở thành nền tảng trải nghiệm và không gian kể chuyện. Văn hóa được truyền tải trọn vẹn hơn, kinh tế địa phương được hưởng lợi nhiều hơn.

Để du lịch đường thủy vươn lên thành một trụ cột, chính sách cần theo chuẩn mực quốc tế tương tự như hàng không với sự điều phối của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO).

Quy hoạch cảng du lịch chuyên biệt, cảng nội thủy cho du thuyền boutique, cảng biển quốc tế đủ sức đón du thuyền cỡ lớn là nền tảng thiết yếu. Chuẩn an toàn hàng hải phải được áp dụng đồng bộ. Nhân sự cần được đào tạo bài bản về nghiệp vụ và ngoại ngữ. Thủ tục cho tàu quốc tế nên tinh gọn. Đầu tư xanh cần được khuyến khích thông qua cơ chế hỗ trợ công nghệ giảm phát thải.

Tôi cho rằng du lịch đường thủy phải được nhìn nhận như hạ tầng chiến lược quốc gia. Chỉ khi quản trị theo chuẩn mực cao, chúng ta mới có thể đón dòng khách chất lượng và tạo vị thế cạnh tranh bền vững.

Khái niệm sang và xanh với tôi là điều kiện để tồn tại lâu dài. Sang là tập trung vào phân khúc chi tiêu cao, trải nghiệm độc bản, đội ngũ nhân sự đạt chuẩn năm sao. Xanh là gìn giữ tài nguyên, giảm phát thải, phát triển có trách nhiệm với môi trường và cộng đồng.

Du lịch cao cấp đòi hỏi tư duy đầu tư nghiêm túc cho con người và hệ sinh thái. Khi nhân sự được đào tạo ở chuẩn mực quốc tế và môi trường được bảo tồn, trải nghiệm sẽ tự nhiên nâng tầm.

Mốc 25 triệu lượt khách vì thế là phép thử cho năng lực tái cấu trúc toàn ngành. Chúng ta cần chuyển từ khai thác sang kiến tạo, từ tăng trưởng nóng sang phát triển bền vững, từ quảng bá cảnh đẹp sang kể câu chuyện quốc gia bằng chiều sâu văn hóa.

Khi du khách ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và mang theo ký ức sâu sắc hơn, họ sẽ quay lại. Sự trở lại ấy mới là thước đo thành công thực sự. Và khi chiến lược đi đúng hướng, con số 25 triệu lượt khách sẽ trở thành kết quả tự nhiên của một nền du lịch sang và xanh được xây dựng trên nền tảng giá trị bền vững.