Khoảng trống vốn 'mở cửa' cho ngân hàng ngoại tại Việt Nam

Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng đòi hỏi lượng vốn lớn chưa từng có trong khi nguồn tiền gửi trong nước ngày càng khó đáp ứng nhu cầu tín dụng.

Khoảng trống đó đang mở ra cơ hội để các ngân hàng và định chế tài chính quốc tế gia tăng vai trò tại thị trường Việt Nam.

Cánh cửa không chỉ nằm ở hoạt động cho vay mà còn mở rộng sang cung cấp nguồn vốn trung, dài hạn và kết nối doanh nghiệp Việt Nam với thị trường vốn toàn cầu.

Khoảng trống vốn ngày càng lớn

Tham vọng duy trì tăng trưởng kinh tế ở mức 10% mỗi năm đến năm 2030 đang đặt hệ thống tài chính Việt Nam trước thách thức tìm đủ nguồn vốn để tài trợ cho nền kinh tế.

Áp lực này càng rõ nét khi Việt Nam đồng thời triển khai hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn. Các ngân hàng được kỳ vọng sẽ đóng vai trò chính trong việc tài trợ phần lớn các dự án cơ sở hạ tầng trị giá hàng trăm tỷ USD, qua đó hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng ít nhất 10% mỗi năm đến năm 2030.

Trong khi nhu cầu vốn tăng nhanh, nguồn cung trong nước lại bắt đầu bộc lộ giới hạn. Tăng trưởng tín dụng đang vượt tốc độ huy động vốn. Số liệu Ngân hàng Nhà nước đến ngày tháng 8 cho thấy dư nợ cho vay đã vượt tiền gửi trong nhiều năm liên tiếp, với khoảng cách hiện đạt gần 80 tỷ USD.

Trong chia sẻ mới đây, bà Phạm Liên Hà, Giám đốc Nghiên cứu cấp cao ngành Dịch vụ tài chính của HSC, cho biết tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động, đưa tỷ lệ LDR của toàn hệ thống lên khoảng 115%. Khoảng cách giữa dư nợ tín dụng và tiền gửi tiếp tục mở rộng, trong khi cạnh tranh huy động vẫn rất mạnh.

Theo bà Hà, điều này có nghĩa bài toán của ngân hàng không còn đơn thuần là tìm kiếm khách hàng để cho vay. Với nhu cầu tín dụng tăng nhanh, ngân hàng phải đồng thời tìm kiếm nguồn vốn mới để tài trợ cho tăng trưởng bảng cân đối.

Ở góc độ nền kinh tế, ông Vũ Hữu Điền, Chủ tịch Chứng khoán HDS, cho rằng để phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trong năm nay, tăng trưởng tín dụng cần ở mức 18-20%. Tuy nhiên, tín dụng ngân hàng không thể là trụ cột duy nhất.  

Vốn ngoại trở thành một phần của lời giải

Khi khoảng cách giữa nhu cầu vốn và khả năng huy động vốn trong nước ngày càng rõ, dòng vốn quốc tế đang trở thành một nguồn lực quan trọng hơn đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Câu chuyện tại HDBank cho thấy xu hướng đáng chú ý đang diễn ra trong hệ thống các ngân hàng top đầu.

Ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Khối Ngân hàng doanh nghiệp tại HDBank, cho biết ngân hàng đã huy động thành công 100 triệu USD trái phiếu xanh từ các định chế tài chính phát triển (DFIs), đồng thời tiếp cận tổng cộng khoảng 721 triệu USD vốn quốc tế từ ADB và các ngân hàng quốc tế.

Điểm đáng chú ý là HDBank không xem nguồn vốn quốc tế đơn thuần như một phương án bổ sung thanh khoản.

Theo ông Phương, nguồn vốn này giúp ngân hàng đa dạng hóa nguồn tài trợ, giảm sự phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn vốn trong nước, đồng thời tạo thêm cơ hội tiếp cận kinh nghiệm và tư vấn của các định chế tài chính quốc tế trong những ngành mà họ có lợi thế. Việc tiếp tục tìm kiếm nguồn vốn từ các DFIs cũng được HDBank xác định là một mũi nhọn chiến lược.

HDBank cũng không phải trường hợp duy nhất. Ông Vũ Hữu Điền cho biết các ngân hàng Việt Nam, đặc biệt là nhóm ngân hàng tư nhân lớn, đang tích cực tận dụng sự quan tâm của thị trường quốc tế để huy động vốn.

Theo Fitch Ratings, các ngân hàng Trung Quốc, Đài Loan và Trung Đông nằm trong số những định chế được cho là đã thể hiện sự quan tâm tới việc cung cấp vốn cho các ngân hàng Việt Nam. Quy mô các khoản vay hợp vốn được xem xét có thể lên tới vài trăm triệu cho tới hàng tỷ USD.

Một số ngân hàng nước ngoài hiện đã hoạt động tại Việt Nam thông qua các chi nhánh. Các chuyên gia cho rằng nhiều ngân hàng nước ngoài có thể sẽ gia nhập thị trường theo kế hoạch của Chính phủ nhằm thiết lập các trung tâm tài chính quốc tế.

Trong khi đó, các ngân hàng Nhật Bản và Hàn Quốc đã trở thành nhà đầu tư chiến lược tại một số ngân hàng lớn nhất Việt Nam.

Bên cạnh HDBank, với các khoản vốn quốc tế lớn đã huy động được, nhiều ngân hàng hàng đầu khác cũng đang tìm kiếm nguồn vốn trên thị trường nợ và trái phiếu quốc tế.

Trước đó, khoản vay nước ngoài trị giá 1,44 tỷ USD được VPBank ký kết vào tháng 6 cùng với Sumitomo Mitsui của Nhật Bản. Techcombank cũng đang tìm kiếm khoản vay nước ngoài trị giá 1 tỷ USD và chờ sự chấp thuận của cơ quan quản lý.

Trong chia sẻ với Reuters, ông Jens Lottner, Tổng giám đốc Techcombank, cho rằng khi lãi suất trong nước tăng, việc huy động vốn trung và dài hạn ở nước ngoài trở nên hợp lý hơn. Ông cũng cho biết nguồn vốn USD hiện tương đối rẻ và ngân hàng đang quan tâm tới việc tiếp cận thị trường quốc tế.

"Tôi nghĩ rằng thị trường Việt Nam đang rất quan tâm," ông Lottner nhận định.

Động lực này xuất phát từ cả nhu cầu vốn của các ngân hàng Việt Nam lẫn sự thay đổi về tương quan chi phí vốn. Khi chi phí vốn trong nước tăng, việc tìm kiếm nguồn vốn ngoại tệ với kỳ hạn trung và dài hạn trở nên hấp dẫn hơn về mặt kinh tế.

Từ người cho vay thành đối tác tài chính

Sự tham gia của các định chế quốc tế vì thế có thể mở rộng hơn nhiều so với việc cung cấp các khoản vay.

Theo ông Trần Hoài Phương, một trong những giá trị của việc hợp tác với các DFIs nằm ở khả năng tiếp cận kinh nghiệm quốc tế. Các định chế này không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn có thể tư vấn cho ngân hàng về những ngành nghề mà họ đã có kinh nghiệm tại các quốc gia khác.

Ở góc độ rộng hơn, ông Vũ Hữu Điền cho biết HDBank đang tích cực làm việc với các định chế tài chính và sở giao dịch quốc tế để mở rộng khả năng huy động vốn.

HDBank cũng đang chuẩn bị thành lập ngân hàng con và các công ty con trong Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (IFC) nhằm đón đầu nhu cầu phục vụ các quỹ ngoại, nhà đầu tư nước ngoài và làm cầu nối để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường thế giới.

Theo ông Điền, việc nâng cao quan hệ với các định chế tài chính trong nước và quốc tế sẽ giúp cả HDBank và HDS nâng cao năng lực phục vụ không chỉ các doanh nghiệp Việt Nam muốn huy động vốn quốc tế mà cả các tổ chức quốc tế muốn vào Việt Nam.

Nhìn từ đó, sự hiện diện của dòng vốn ngoại đang tạo ra một thị trường rộng hơn cho các ngân hàng nước ngoài. Vai trò của họ có thể trải từ cung cấp các khoản vay hợp vốn cho ngân hàng Việt Nam đến thu xếp vốn, tư vấn phát hành, đầu tư và kết nối các dòng vốn xuyên biên giới.

Trong nhiều năm, phần lớn nguồn vốn của ngân hàng Việt Nam vẫn đến từ tiền gửi trong nước. Nhưng khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, mô hình này bắt đầu bộc lộ giới hạn.

Các khoản vay hợp vốn từ ngân hàng nước ngoài, nguồn vốn từ DFIs, trái phiếu quốc tế và những hình thức huy động vốn xuyên biên giới vì thế đang trở thành một phần quan trọng hơn trong chiến lược nguồn vốn của các ngân hàng Việt Nam.

Với HDBank, các lãnh đạo ngân hàng cho rằng việc tìm kiếm nguồn vốn từ DFIs sẽ tiếp tục là một mũi nhọn chiến lược. Xa hơn, việc các ngân hàng và công ty chứng khoán tích cực huy động vốn ngoại thông qua nợ, trái phiếu và cổ phiếu đang dần trở thành một xu hướng chung, cần thiết để cân đối nguồn vốn và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng.