Không thể có văn hóa đọc nếu lãnh đạo không đọc

Những cuốn sách được chuyền tay nhau giữa đồng nghiệp, những cuộc trao đổi về một quyển sách vừa đọc trong giờ nghỉ hay việc lãnh đạo chủ động tặng sách cho nhân viên là những hình ảnh không khó bắt gặp tại Công ty CP Dịch vụ công nghệ tin học HPT (HPT).

Không ồn ào, không mang tính phong trào, văn hóa đọc ở doanh nghiệp này được bồi đắp từ những thói quen rất nhỏ nhưng được duy trì bền bỉ qua nhiều năm.

Cũng không có những quy định bắt buộc phải đọc bao nhiêu cuốn sách mỗi năm. Thế nhưng từ những hoạt động tưởng chừng rất giản dị ấy, HPT đang theo đuổi mục tiêu xây dựng một môi trường, nơi việc học hỏi trở thành một phần trong hoạt động của doanh nghiệp.

Theo ông Ngô Vi Đồng, Chủ tịch HĐQT HPT, một doanh nghiệp có thể vận hành tốt ở hiện tại nhờ sản phẩm, công nghệ hay năng lực chuyên môn. Nhưng để duy trì sức cạnh tranh trong dài hạn, doanh nghiệp cần sở hữu một năng lực khác quan trọng không kém, đó là khả năng liên tục học hỏi và tự làm mới chính mình.

Trước nay, nhắc đến lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp, người ta thường nghĩ đến vốn, công nghệ, thị phần hay năng lực quản trị. Tuy nhiên, khi công nghệ liên tục thay đổi và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng hiện diện sâu hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, những lợi thế đó đang có vòng đời ngắn hơn trước.

Một công nghệ mới có thể nhanh chóng được phổ biến. Một quy trình hiệu quả có thể bị sao chép. Ngay cả những mô hình kinh doanh thành công cũng không còn duy trì được khoảng cách quá lâu với đối thủ.

Khi những lợi thế hữu hình ngày càng dễ bị thu hẹp, nhiều doanh nghiệp bắt đầu tìm kiếm lợi thế từ một nguồn lực khác đó là tri thức. Và văn hóa đọc chính là một trong những cách bền vững nhất để nuôi dưỡng nguồn lực đó bên trong tổ chức.

Theo ông Đồng, nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn xem việc đọc sách là hoạt động mang tính cá nhân hoặc đơn thuần phục vụ nhu cầu phát triển bản thân. Nhưng dưới góc độ quản trị, đây có thể được xem là một khoản đầu tư dài hạn cho chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới của tổ chức.

So với doanh thu, lợi nhuận hay tăng trưởng thị phần, những kết quả mà văn hóa đọc mang lại thường đến chậm hơn và khó đo đếm hơn. Đó cũng là lý do không nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư nghiêm túc cho hoạt động này.

Thế nhưng chính những giá trị khó lượng hóa ấy lại có thể tạo nên khác biệt trong dài hạn. Năng lực chuyên môn có thể giúp một cá nhân tạo ra giá trị ở hiện tại. Nhưng trong môi trường kinh doanh thay đổi liên tục, điều quyết định khả năng phát triển dài hạn lại là tốc độ học hỏi và thích nghi với những tri thức mới.

Với doanh nghiệp cũng vậy. Khi đội ngũ không còn duy trì năng lực tự học, tổ chức rất dễ bị giới hạn trong những kinh nghiệm cũ, những góc nhìn quen thuộc và dần đánh mất khả năng đổi mới.

Ông Đồng cho rằng khi con người đọc ít đi, tư duy cũng dễ bị bó hẹp trong những trải nghiệm sẵn có của bản thân. Nguy hiểm hơn, doanh nghiệp có thể đánh mất khả năng nhìn nhận vấn đề từ những góc độ mới, điều đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường liên tục biến động.

Bởi vậy, văn hóa đọc không đơn thuần là khuyến khích nhân viên đọc thêm sách. Xa hơn, đó là cách doanh nghiệp xây dựng nền tảng cho một tổ chức học tập, nơi mỗi cá nhân duy trì tinh thần học hỏi và liên tục cập nhật tri thức mới.

Tuy nhiên, xây dựng văn hóa đọc chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản. Khác với công nghệ, quy trình hay các công cụ quản trị có thể triển khai bằng những kế hoạch cụ thể, văn hóa đọc liên quan trực tiếp đến thói quen, tư duy và hành vi của con người. Nếu văn hóa đọc là nền tảng của một tổ chức học tập, câu hỏi tiếp theo là làm thế nào để hình thành được nền tảng đó trong doanh nghiệp.

Theo ông Đồng, câu trả lời không nằm ở những quy định bắt buộc hay các chỉ tiêu đọc sách, mà bắt đầu từ chính người lãnh đạo.

“Không thể có văn hóa đọc nếu lãnh đạo không đọc”, ông Đồng khẳng định. Theo ông, văn hóa trong doanh nghiệp hiếm khi được hình thành từ những khẩu hiệu hay quy định được viết trên giấy.

Điều tạo ra ảnh hưởng mạnh mẽ hơn thường đến từ hành vi của những người đứng đầu. Khi lãnh đạo duy trì thói quen học hỏi, thường xuyên chia sẻ những điều tiếp nhận được từ sách và đưa những kiến thức đó vào thực tiễn quản trị, tinh thần học hỏi mới có cơ hội lan tỏa sâu rộng trong tổ chức.

Hơn ai hết, lãnh đạo là người tạo ra động lực và môi trường để việc đọc được duy trì lâu dài, thay vì chỉ dừng lại ở những hoạt động mang tính phong trào.

Thay vì áp đặt các chỉ tiêu đọc sách, lãnh đạo HPT chọn cách khơi gợi tinh thần học hỏi từ bên trong tổ chức. Những cuốn sách hay được chuyền tay giữa đồng nghiệp. Người này đọc thấy hữu ích thì giới thiệu cho người khác. Ban lãnh đạo thường xuyên chia sẻ những đầu sách tâm đắc với đội ngũ quản lý và nhân viên. Khi bắt gặp một cuốn sách hay về quản trị, công nghệ hay phát triển con người, lãnh đạo công ty sẵn sàng mua thêm để tặng đồng nghiệp hoặc các phòng ban khác.

Đọc sách không chỉ để giải trí hay thư giãn, mà còn là cách để mỗi người học hỏi và làm mới tư duy mỗi ngày. Khi đọc ít đi, con người rất dễ bị giới hạn trong những kinh nghiệm cũ và góc nhìn quen thuộc của bản thân.

Ông Ngô Vi Đồng

Chủ tịch HĐQT HPT

Qua những hành động nhỏ ấy, các cộng đồng học hỏi dần hình thành bên trong doanh nghiệp. Có những cuộc trao đổi diễn ra trong nhóm nhỏ, có những buổi chia sẻ với quy mô lớn hơn, nơi mọi người cùng thảo luận về những điều vừa đọc được và những bài học có thể áp dụng vào công việc thực tế.

Không chỉ dừng lại ở sách, HPT còn duy trì nhiều hoạt động nhằm nuôi dưỡng văn hóa đọc và học hỏi trong tổ chức. Cứ mỗi 5 năm, doanh nghiệp lại tổng hợp những câu chuyện nội bộ, kinh nghiệm làm việc, bài học kinh doanh cũng như những lát cắt trong đời sống của cán bộ nhân viên để xuất bản thành một cuốn sách lưu niệm.

Song song đó, bản tin nội bộ HotNews được phát hành định kỳ hàng quý với các nội dung về hoạt động kinh doanh, xu hướng công nghệ thông tin cùng những câu chuyện văn hóa và đời sống doanh nghiệp. Các ấn phẩm này được gửi tới cán bộ nhân viên không chỉ để lưu giữ những dấu ấn của tổ chức, mà còn góp phần duy trì thói quen đọc, chia sẻ và trao đổi tri thức.

Từ những cuốn sách được chuyền tay, các buổi thảo luận nội bộ cho đến bản tin doanh nghiệp hay những cuốn sách lưu niệm được xuất bản định kỳ, tất cả đều hướng tới cùng một mục tiêu là biến việc học hỏi trở thành một phần trong nhịp vận hành hàng ngày của tổ chức.

Theo ông Đồng, yếu tố quan trọng nhất trong quá trình xây dựng văn hóa đọc vẫn là con người. Khi trong doanh nghiệp có những cá nhân thực sự yêu thích việc học hỏi và sẵn sàng lan tỏa tinh thần đó đến những người xung quanh, văn hóa đọc hoàn toàn có thể hình thành một cách tự nhiên mà không cần những cơ chế quá cứng nhắc.

Khi tốc độ thay đổi của thị trường ngày càng nhanh, tốc độ học hỏi của tổ chức trở thành thước đo mới của năng lực cạnh tranh. Và văn hóa đọc chính là một trong những cách bền vững nhất để gia tăng tốc độ đó.