Lãi suất hạ nhiệt: Cú hích cho doanh nghiệp hay mới chỉ là điều kiện cần?

Áp lực vơi dần khi lãi suất hạ nhiệt

Buổi làm việc với Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và hệ thống các tổ chức tín dụng của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sáng ngày 13/8 có ý nghĩa vô cùng quan trọng vào thời điểm hiện tại khi các vấn đề về lãi suất, tín dụng và tỷ giá đang trở thành tâm điểm chú ý của thị trường.

Trong đó, mặt bằng lãi suất đang chịu nhiều áp lực khi nhu cầu vốn của nền kinh tế gia tăng, trong khi các ngân hàng vẫn phải bảo đảm thanh khoản và cân đối nguồn vốn.

Theo NHNN, trong những tháng còn lại của năm 2026, CPI bình quân mỗi tháng chỉ còn dư địa tăng khoảng 0,34%.

Vì vậy, ngành ngân hàng đang phải thực hiện đồng thời nhiều mục tiêu có tính đánh đổi: vừa đáp ứng nhu cầu vốn để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa kiểm soát lạm phát, giảm lãi suất và ổn định tỷ giá.

Đáng chú ý, nhu cầu sử dụng vốn đang cao hơn đáng kể so với khả năng huy động, với chênh lệch tín dụng - huy động VND hiện ở mức khoảng 2 triệu tỷ đồng, tiềm ẩn rủi ro và có thể gây hệ lụy về thanh khoản, lãi suất, qua đó ảnh hưởng đến an toàn hoạt động của hệ thống.

Theo NHNN, vốn khả dụng của các tổ chức tín dụng đã được cải thiện, song vẫn phụ thuộc nhất định vào lượng tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước (KBNN) tại hệ thống.

Số dư tiền gửi KBNN tại các tổ chức tín dụng biến động lớn, từ mức thấp nhất khoảng 460.000 tỷ đồng vào ngày 23/2/2026 lên mức cao nhất khoảng 743.000 tỷ đồng vào ngày 24/7/2026. Mức biến động trong một ngày có thời điểm lên tới khoảng 70.000 tỷ đồng, ảnh hưởng lớn đến khả năng chi trả của các tổ chức tín dụng.

Ngân hàng Nhà nước nêu rõ, tại một số thời điểm khi một lượng tiền lớn KBNN đến hạn hoặc khi Ngân sách Nhà nước thu thuế cuối tháng, cuối quý sẽ ảnh hưởng đến nguồn vốn của các tổ chức tín dụng, lãi suất thị trường liên ngân hàng tăng nhanh.

Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở khả năng chi trả của hệ thống ngân hàng. Đằng sau những biến động về thanh khoản là câu chuyện mặt bằng lãi suất đang tác động trực tiếp đến sức khỏe của hàng trăm nghìn doanh nghiệp.

Chênh lệch lớn giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn đặt các ngân hàng vào một thế khó. Để có thêm nguồn vốn cho vay, ngân hàng có thể phải tăng lãi suất huy động. Nhưng khi chi phí đầu vào tăng, dư địa giảm lãi suất cho vay lại bị thu hẹp.

Trong khi đó, yêu cầu của nền kinh tế đang đi theo chiều ngược lại. Doanh nghiệp cần vốn nhiều hơn để nhập nguyên liệu, duy trì đơn hàng và mở rộng sản xuất, nhưng đồng thời cũng cần một mức lãi suất đủ thấp để phương án kinh doanh còn khả năng sinh lời.

Đây chính là điểm nghẽn lớn của bài toán vốn hiện nay: ngân hàng phải bảo đảm an toàn nguồn vốn, còn doanh nghiệp cần giảm chi phí tài chính. Nếu không tìm được điểm cân bằng, một bên sẽ chịu áp lực thanh khoản, trong khi bên còn lại có thể không đủ sức vay vốn để tiếp tục hoạt động.

Những con số biết nói mới công bố gần đây của Cục thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, trong 7 tháng đầu năm 2026, cả nước có hơn 187,2 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 7,5% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lại phình to lên mức 155.300 doanh nghiệp, tương đương mức tăng 7,6%.

Tính trung bình mỗi tháng có tới hơn 22,2 nghìn doanh nghiệp phải đóng cửa, tạm ngừng hoạt động hoặc chờ giải thể. Và nếu bóc tách dữ liệu sâu hơn vào cấu trúc doanh nghiệp rút lui, có tới hơn 90% trong số đó là các doanh nghiệp có quy mô vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng.

Có nhiều nguyên nhân dẫn tới số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, nhưng không phủ nhận trong đó là tác động từ lãi suất, chi phí logistics leo thang do đứt gãy chuỗi cung ứng tại Trung Đông. Khi chi phí vốn bình quân vượt quá tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư, động lực sản xuất kinh doanh tự động bị triệt tiêu.

Vì vậy, việc cơ quan quản lý khuyến khích các tổ chức tín dụng chia sẻ lợi ích, giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ khách hàng thực sự sẽ tạo ra một “khoảng thở” cần thiết cho cộng đồng doanh nghiệp.

Tác động đầu tiên và rõ ràng nhất là giảm áp lực chi phí tài chính. Với một doanh nghiệp đang duy trì dư nợ 100 tỷ đồng, việc lãi suất giảm 1 điểm phần trăm có thể giúp tiết kiệm khoảng 1 tỷ đồng tiền lãi mỗi năm. Nếu dư nợ lên tới 500 tỷ đồng, khoản chi phí tiết giảm có thể đạt khoảng 5 tỷ đồng.

Đối với những doanh nghiệp có quy mô lớn, đây có thể là một phần lợi nhuận được cải thiện. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khoản tiết kiệm này đôi khi quyết định khả năng tiếp tục trả lương, mua nguyên vật liệu, thanh toán cho nhà cung cấp hoặc duy trì một dây chuyền sản xuất.

Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngày càng mỏng, doanh nghiệp không nhất thiết phải tăng mạnh doanh thu mới cải thiện được hiệu quả hoạt động. Chỉ cần chi phí vốn giảm xuống, một số phương án kinh doanh từng đứng trước nguy cơ thua lỗ có thể trở lại trạng thái khả thi.

Bà Trần Thu Hà, chủ hợp tác xã kinh doanh đồ thủ công mỹ nghệ tại Phú Thọ cho biết, lãi suất thấp hơn cũng giúp những hộ kinh doanh hoặc chủ hợp tác đang có dư nợ lớn giảm nguy cơ mất cân đối dòng tiền. Áp lực trả lãi hàng tháng được thu hẹp sẽ giúp chủ động hơn trong việc thanh toán cho nhà cung cấp và duy trì chu kỳ sản xuất.

Mặt bằng lãi suất thấp hơn cũng giúp doanh nghiệp tự tin hơn khi nhận những đơn hàng có thời gian thanh toán dài. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và thương mại, nơi doanh nghiệp thường phải bỏ vốn mua nguyên liệu, tổ chức sản xuất và giao hàng trước khi nhận được tiền từ đối tác.

Đồng quan điểm, ông Trần Văn Luận, Giám đốc một công ty tư nhân về xây dựng cho biết, khi mặt bằng lãi suất giảm, doanh nghiệp không cần tăng mạnh doanh thu nhưng vẫn có thể cải thiện kết quả kinh doanh nhờ giảm chi phí vốn. Phần tiền tiết kiệm được có thể được sử dụng để bổ sung vốn lưu động, trả lương, mua nguyên vật liệu hoặc duy trì hoạt động trong giai đoạn thị trường có nhiều biến động lớn với giá nguyên vật liệu xây dựng đầu vào hiện nay.

Vốn đã thông nhưng khả năng sản xuất vẫn phụ thuộc doanh nghiệp

Với vai trò là huyết mạch của nền kinh tế, nhiệm vụ và yêu cầu đặt ra đối với ngành ngân hàng trong năm 2026 và thời gian tới là rất nặng nề nhưng vô cùng quan trọng. Tại buổi làm việc vừa qua, Thủ tướng nêu rõ, lãnh đạo Chính phủ tin tưởng rằng với sự đoàn kết, thống nhất và quyết tâm cao, đổi mới mạnh mẽ trong tư duy, hành động, ngành ngân hàng sẽ tiếp tục phát huy những thành tựu đã đạt được, nỗ lực vượt qua những khó khăn, thử thách, phấn đấu hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ, trọng trách được Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó.

Thực tế, trước đó không lâu, ghi nhận của TheLEADER cho thấy, mặt bằng lãi suất đã bắt đầu xuất hiện những chuyển động mới theo hướng có lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Sau yêu cầu của Chính phủ về việc tiếp tục tiết giảm chi phí và phấn đấu giảm lãi suất cho vay, nhiều ngân hàng đã đồng loạt điều chỉnh lãi suất huy động, lãi suất cho vay và triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi.

Mức giảm lãi suất cho vay phổ biến khoảng 0,5 – 1%/năm, trong khi một số nhóm khách hàng có thể được hưởng mức lãi suất thấp hơn từ 1 – 2%/năm so với thông thường.

Riêng bốn ngân hàng thương mại có vốn nhà nước gồm Agribank, Vietcombank, BIDV và VietinBank đã công bố các chương trình tín dụng với tổng quy mô khoảng 220.000 tỷ đồng. Dòng vốn được ưu tiên cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, xuất khẩu, công nghệ cao, kinh tế số, công nghiệp hỗ trợ, bán dẫn, chế biến, chế tạo và các dự án xanh.

Đợt giảm lãi suất bất ngờ vào tháng 8 là một tín hiệu tích cực cho thấy sự nỗ lực của hệ thống ngân hàng trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp theo chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước

Tuy vậy, vẫn cần lưu ý rằng, lãi suất thấp chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận vốn bởi sẽ vẫn còn không ít các rào cản từ hóa đơn, hồ sơ vay, hợp đồng đặt mua hàng…

Theo đánh giá của lãnh đạo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), vấn đề tài sản bảo đảm trở thành rào cản khi tiếp cận vốn tín dụng. Thực tế, phần lớn doanh nghiệp có tài sản, nhưng đã sử dụng gần hết để thế chấp cho các khoản vay trước đó.

Đặc biệt sau giai đoạn kinh tế khó khăn vì đại dịch Covid-19, khoảng 98% SME đã khai thác gần như toàn bộ tài sản bảo đảm. Vì vậy, khi có nhu cầu vay vốn tại các tổ chức tín dụng, họ không còn đủ điều kiện để vay thêm, trong khi tài sản bảo đảm vẫn là tiêu chí quan trọng hàng đầu để ngân hàng xem xét cấp tín dụng.

Ngay cả những doanh nghiệp vẫn còn tài sản thế chấp cũng gặp khó khăn do giá trị định giá thường chỉ đạt khoảng 50-60% giá trị thị trường. Điều này khiến hạn mức vay thấp hơn nhiều so với nhu cầu vốn thực tế của doanh nghiệp.

Tại buổi làm việc với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để giải quyết khó khăn, vướng mắc trong tiếp cận vốn tín dụng hôm 10/8 vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã nhấn mạnh tới vấn đề này và đề nghị không để doanh nghiệp có dự án tốt, có thị trường, có khả năng trả nợ nhưng không tiếp cận được vốn chỉ vì những thủ tục hoặc điều kiện không cần thiết. Đồng thời không để những vướng mắc thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trở thành rào cản đối với dòng vốn tín dụng.

Ngân hàng và doanh nghiệp là những đối tác đồng hành lâu dài, vì vậy đây là lúc cần có sự chia sẻ trong lúc khó khăn. Phó thủ tướng đặc biệt lưu ý không chỉ quan tâm tới lãi suất công bố mà phải quan tâm đến chi phí vốn thực tế doanh nghiệp phải trả. Do đó, cần minh bạch hơn về lãi suất, phí và các chi phí liên quan để doanh nghiệp có thể lựa chọn và tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý.

Tất nhiên, ở chiều ngược lại, bản thân các doanh nghiệp cũng không thể chỉ chờ đợi ngân hàng nới lỏng điều kiện cho vay. Muốn tiếp cận được nguồn vốn với chi phí thấp hơn, doanh nghiệp phải nâng cao tính minh bạch trong quản trị, chuẩn hóa báo cáo tài chính, chứng minh được dòng tiền và xây dựng phương án kinh doanh có khả năng hoàn vốn rõ ràng.

Đây là những yếu tố quyết định để ngân hàng đánh giá mức độ rủi ro và đưa ra mức lãi suất phù hợp.

Tính đến ngày 31/7/2026, dư nợ toàn nền kinh tế đạt gần 20,3 triệu tỷ đồng, tăng gần 9% so với cuối năm 2025. Trong đó, dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp trên 10,7 triệu tỷ đồng, chiếm 53,4% tổng dư nợ, tăng nhẹ so với mức tăng trưởng 8,3% tính đến cuối tháng 6 và thấp hơn so với mức tăng trưởng cùng kỳ năm trước ở ngưỡng 9,6%.