Chống lãng phí - Bài 6: Thấy gì từ loạt dự án giao thông chậm tiến độ tại Hà Nội?

Tiếng thở dài từ những công trình “dang dở”

Được khởi công từ năm 2016, dự án xây dựng tuyến đường từ phố Tố Hữu đến đường 70 kéo dài, đoạn từ làng Vạn Phúc, quận Hà Đông (cũ) đến tổ dân phố Tháp, quận Nam Từ Liêm (cũ), do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận Nam Từ Liêm (nay là phường Đại Mỗ) làm đại diện chủ đầu tư, tổng mức đầu tư hơn 581 tỷ đồng với tổng chiều dài 2.067m.

Thế nhưng, đã gần 10 năm kể từ ngày khởi công, đến nay dự án mới hoàn thành khoảng 68% khối lượng theo hồ sơ thiết kế được duyệt.

Ghi nhận thực tế của TheLEADER tại dự án cho thấy, đoạn đầu dự án (nối với đường 70, thuộc phường Đại Mỗ) chưa hoàn thành nhưng do vẫn phải thông tuyến để người dân đi lại nên khu vực rất bụi bẩn, ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan nghiêm trọng. Bên cạnh đó, vì mới thi công được 1/2 tuyến, phía trái tuyến chưa thi công nên đường rất xấu, nhiều “ổ gà”, nhất là đoạn rẽ vào ngõ 24 phố Đại Mỗ, gây khó khăn cho việc đi lại của người dân.

Đặc biệt, đoạn cuối dự án giáp đường 70 kéo dài, đi vào Aeon Mall Hà Đông dài khoảng 500m cũng trong tình trạng thi công dang dở.

Ông Phạm Anh Tú (ngụ tại ngõ 91 Đại Mỗ) cho biết, vì đường triển khai dở dang, cứ nắng lên bụi mù mịt, mưa xuống đường biến thành sông, lầy lội và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Sau nhiều lần tái khởi động rồi lại dừng, đến năm 2022, công trình chính thức “đắp chiếu” vì vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng.

“Khi dự án mở rộng đường được khởi công, chúng tôi vui mừng bao nhiêu, thì bây giờ hụt hẫng bấy nhiêu. Gần 10 năm nay, công trình vẫn không thể hoàn thành, còn người dân thì sống trong nỗi lo sợ mỗi khi mưa xuống. Mong nhà nước sớm làm xong dự án, chứ kéo dài thế này chúng tôi khổ lắm”, ông Tú cho biết.

Theo đại diện Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng quận Nam Từ Liêm (nay là phường Đại Mỗ) cho biết, nguyên nhân chính khiến dự án chậm tiến độ là do công tác giải phóng mặt bằng chưa hoàn thành. Chưa có mặt bằng nên chủ đầu tư phải tạm dừng thi công dự án từ đầu năm 2025 đến nay.

Tại dự án nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La - Xuân Mai là công trình giao thông trọng điểm tại khu vực cửa ngõ phía Tây của Hà Nội, tổng mức đầu tư khoảng 9.590 tỷ đồng, chiều dài khoảng 21,7km. Được khởi công từ năm 2022, nhưng tiến độ triển khai dự án rất chậm do công tác giải phóng mặt bằng chưa đáp ứng yêu cầu.

Đến nay, theo đơn vị thi công, dù đã nhận bàn giao khoảng hơn 19,9km chiều dài tuyến, nhưng mặt bằng không được giải phóng liên tục, khiến nhiều hạng mục thi công phải triển khai cầm chừng, bị gián đoạn, kéo dài thời gian thực hiện. Hiện, dự án mới giải ngân được gần 999 tỷ đồng. Việc vừa tiến hành thi công, vừa tổ chức lưu thông dẫn đến tình trạng ùn ứ giao thông thường xuyên xảy ra vào giờ cao điểm, gây mất an toàn giao thông và ảnh hưởng việc đi lại của người dân.

Tương tự, một trong những dự án không thể bỏ qua đó chính là dự án xây dựng nâng cấp mở rộng tuyến đường Trần Hữu Dực. Dự án này được khởi công vào năm 2017 và dự kiến hoàn thành sau 4 năm, thế nhưng, đến nay, đoạn từ đường Phạm Hùng (vành đai 3) đến phố Lê Đức Thọ dài hơn 1,1km mới chỉ hoàn thành khoảng 70% khối lượng.

Toàn tuyến có điểm đầu từ đường Phạm Hùng và điểm cuối khu đô thị Vân Canh (xã Vân Canh, huyện Hoài Đức cũ) nay thuộc xã Sơn Đồng, TP. Hà Nội dài gần 6km, được chia thành ba đoạn (ba dự án), trong đó, đoạn đầu từ nút giao Phạm Hùng đến Lê Đức Thọ có chiều dài hơn 1,1km có mức đầu tư 300 tỷ đồng được phê duyệt từ năm 2017, dự kiến thông xe vào 2021 nhưng đến nay vẫn còn dang dở.

Hay dự án xây dựng nâng cấp mở rộng tuyến đường Vũ Quỳnh kéo dài được xem là tuyến đường quan trọng, kết nối với đường Mễ Trì và đường từ Mễ Trì đi Đỗ Đức Dục đang được xây dựng.

Theo quy hoạch phân khu H2-2, tuyến đường này rộng 40m, đi qua các phường Phú Đô, Mỹ Đình 2 và Mỹ Đình 1 (thuộc quận Nam Từ Liêm cũ) với tổng vốn đầu tư khoảng 253 tỷ đồng, được khởi công từ năm 2020, với quyết tâm dự kiến hoàn thành sau 450 ngày (tức 1 năm 3 tháng) nhưng đến nay dự án vẫn trong tình trạng đào bới dở dang rồi đắp chiếu nằm im.

Cần mạnh tay giải quyết những “nút thắt”

Cần khẳng định, vốn đầu tư là nguồn lực quan trọng trong đầu tư phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, việc tổ chức triển khai thực hiện còn nhiều bất cập, không ít dự án đầu tư công không đạt được mục tiêu đặt ra ban đầu, dẫn đến nguồn lực quan trọng này bị lãng phí, gây nhiều hệ lụy, khiến dư luận xã hội bức xúc.

Một trong những vấn đề lớn nhất gây cản trở tới việc chậm trễ triển khai các dự án hạ tầng giao thông đến từ thu hồi đất trong các khu vực làm dự án, bởi đây luôn là vấn đề phức tạp và nhạy cảm do ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Một trong những giải pháp được đưa ra là phải chỉ ra được những “giá trị kép” mà các dự án mang lại không chỉ đối với người dân, mà cả lợi ích kinh tế - xã hội của quốc gia.

Tuy vậy, ghi nhận trong thực tế của TheLEADER, việc chứng minh những giá trị này sẽ khó thực hiện nếu thiếu những quy định cụ thể, rõ ràng.

Trong thời gian vừa qua, trước thực trạng chậm tiến độ, lãnh đạo thành phố đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt, qua đó, nhiều dự án giao thông trọng điểm như vành đai 2,5 và đường dẫn, vành đai 1, nâng cấp Quốc lộ 1A, đã được đẩy nhanh tiến độ.

Tuy nhiên, còn nhiều tuyến đường giao thông khác vẫn chậm trễ triển khai. Nguyên nhân xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan như việc một số dự án phải tạm dừng để rà soát do chồng lấn với các dự án lớn, một số khác đang chờ thẩm tra, thẩm định; đồng thời đầu năm thành phố cũng tập trung giải ngân phần vốn kế hoạch năm 2025 của các dự án chuyển tiếp. Giải phóng mặt bằng vẫn là vướng mắc lớn đối với nhiều dự án. Bên cạnh đó còn có khó khăn liên quan đến nguồn vật liệu xây dựng, quy trình thủ tục, tiêu chuẩn và định mức.

Ngoài ra, theo một số chuyên gia, việc kiểm soát nhiều dự án vốn đầu tư công trước đây còn nhiều hạn chế. Các công trình dù là trọng điểm hay không đều có vấn đề, từ khâu tư vấn thiết kế, giám sát đến thi công, nghiệm thu công trình, thậm chí có tình trạng “quân xanh, quân đỏ” bắt tay nhau giữa chủ đầu tư và nhà thầu. Hệ quả là công trình bị chậm tiến độ, chất lượng thi công không bảo đảm, gây thất thoát, lãng phí vốn đầu tư.

Tại hội nghị giao ban về công tác đầu tư công của thành phố Hà Nội diễn ra hồi đầu tháng 3/2026, ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND thành phố dù Hà Nội cho biết, số liệu hai tháng đầu năm 2026 cho thấy tiến độ giải ngân vẫn chưa đạt yêu cầu.

Cần lưu ý thêm rằng, trong thông báo gần đây, Cục Đường bộ Việt Nam đã đưa ra cảnh báo về xung đột ở Trung Đông đẩy giá dầu thô thế giới tăng vọt, kéo theo sự biến động mạnh của giá nguyên vật liệu trong nước, không chỉ xăng dầu, chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng như cát, đá, thép, xi măng và nhựa đường cũng đang xáo trộn mạnh.

Điều này có thể đe dọa trực tiếp tiến độ các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm nếu không có giải pháp để đẩy nhanh các giải pháp triển khai các dự án.

Được biết, tại Chỉ thị 04 ngày 28/2/2026, Bộ Xây dựng yêu cầu các địa phương và chủ đầu tư có kế hoạch ngay từ giai đoạn chuẩn bị, ưu tiên bàn giao đất, mặt bằng, nhất là dự án chậm tiến độ. Với những dự án hoàn thành nhiều năm chưa quyết toán, các đơn vị cần xử lý dứt khoát, không để tình trạng thiếu vật liệu ảnh hưởng hiệu quả đầu tư.

Bộ cũng yêu cầu địa phương, doanh nghiệp chấn chỉnh khâu lập, thẩm định, dự toán, duyệt dự án. "Nghiêm cấm hành vi thông đồng, móc ngoặc để hợp thức hóa hồ sơ, tăng khống khối lượng, đơn giá hoặc áp đặt chỉ định mỏ vật liệu", Bộ Xây dựng nêu và cho biết thêm, với hoạt động đấu thầu, bộ đề nghị kiểm soát chặt chẽ để chọn nhà thầu đủ năng lực, cấm dàn xếp thông thầu hoặc chuyển nhượng thầu trái pháp luật.

Các nhà thầu phải bố trí đủ nguồn lực triển khai ngay sau khởi công và chủ động vật liệu thi công dự án. Trường hợp nhà thầu vi phạm hợp đồng sẽ bị xử lý nghiêm. Cơ quan quản lý lưu ý việc phân bổ, giải ngân vốn cần có kế hoạch hàng năm phù hợp với tiến độ từng dự án. Khâu nghiệm thu, thanh toán cần được đẩy nhanh, tránh dồn vào cuối năm.