Lãnh đạo chứng khoán Thiên Việt: Tiền không thiếu, chỉ thiếu 'lối ra'

Khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 50% GDP và tạo ra 82% lực lượng lao động. Việt Nam có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đang hoạt động, hơn 100 quỹ đầu tư mạo hiểm tham gia thị trường và quy mô vốn hóa của các công ty đại chúng đã đạt khoảng 410 tỷ USD.

Riêng năm 2023, thị trường ghi nhận khoảng 4,5 tỷ USD được giải ngân thông qua 149 thương vụ đầu tư tư nhân và đầu tư mạo hiểm.

Nguồn vốn vẫn hiện hữu trên thị trường. Tuy nhiên, dòng vốn lại chưa chảy mạnh vào khu vực doanh nghiệp như kỳ vọng.

Đánh giá trên được ông Bùi Thành Trung, Phó tổng giám đốc CTCP Chứng khoán Thiên Việt (TVS) chia sẻ tại hội thảo "Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn" do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức mới đây.

Theo đó, vị chuyên gia cho rằng điểm nghẽn lớn nhất của thị trường hiện nay không nằm ở việc huy động thêm vốn mà nằm ở khả năng thoái vốn và tốc độ quay vòng của đồng vốn.

Nói cách khác, bài toán của thị trường vốn Việt Nam hiện nay không còn là tìm thêm tiền mà là làm thế nào để đồng vốn có thể đi vào, xoay vòng và thoái ra một cách hiệu quả hơn.

“Điểm nghẽn” nằm ở vòng quay của đồng vốn

Theo ông Trung, nguồn vốn trên thị trường vẫn tương đối dồi dào nhưng các nhà đầu tư đang gặp khó trong việc tìm kiếm cơ chế thoái vốn phù hợp. Đây là nguyên nhân khiến nhiều quỹ đầu tư có vốn cam kết nhưng chưa sẵn sàng giải ngân.

"Chúng tôi thấy điểm nghẽn lớn nhất thực ra nằm ở làm thế nào các nhà đầu tư, kể cả nhà đầu tư nước ngoài cũng như nhà đầu tư nội địa, tìm được điểm thoái vốn cũng như làm thế nào mà dòng vốn được xoay chuyển một cách bền vững hơn và nhanh hơn", ông Trung chia sẻ.

Thực tế, dòng vốn đầu tư đang có xu hướng dịch chuyển sang những khoản đầu tư an toàn hơn. Khoảng 60% dòng vốn hiện được phân bổ vào các danh mục có tính phòng thủ cao trong khi các quỹ đầu tư ngày càng ưu tiên những doanh nghiệp đã chứng minh được mô hình kinh doanh và khả năng hấp thụ vốn.

Các thương vụ đầu tư quy mô lớn trong năm 2023 chiếm tới 72% tổng vốn đầu tư của thị trường. Điều này cho thấy dòng tiền không biến mất mà đang trở nên thận trọng hơn.

Ở góc độ nhà đầu tư, việc giải ngân không chỉ phụ thuộc vào chất lượng doanh nghiệp mà còn phụ thuộc vào khả năng hoàn vốn của khoản đầu tư. Khi khả năng thoái vốn chưa thực sự rõ ràng, các quyết định đầu tư cũng trở nên dè dặt hơn.

Một trong những nguyên nhân khiến dòng vốn quay chậm là chu kỳ đầu tư tại Việt Nam vẫn tương đối dài.

Theo khảo sát của TVS, khoảng 64% quỹ đầu tư tư nhân cho rằng thời gian thoái vốn tại Việt Nam trong những năm tới có thể kéo dài thêm ít nhất một năm. Đối với các khoản đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, chu kỳ nắm giữ vốn hiện dao động từ 7 - 10 năm.

Khoảng thời gian này khiến nhiều quỹ đầu tư phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn trước khi đưa ra quyết định giải ngân, đặc biệt ở các vòng gọi vốn sớm.

Ông Trung cho biết, nhiều doanh nghiệp có mô hình kinh doanh tốt và các nhà sáng lập sở hữu những ý tưởng tiềm năng. Tuy nhiên, từ góc độ nhà đầu tư, điều quan trọng nhất vẫn là khả năng tạo ra hiệu suất đầu tư và cơ chế thoái vốn phù hợp.

Nếu dòng vốn chưa thể thoái ra, khả năng tái đầu tư cho những doanh nghiệp mới cũng sẽ bị hạn chế. Đây chính là lý do khiến vốn có xu hướng tập trung vào các doanh nghiệp đã phát triển tương đối hoàn thiện, thay vì chảy mạnh vào các doanh nghiệp đang trong giai đoạn tăng trưởng.

Không chỉ thị trường đầu tư tư nhân, câu chuyện thanh khoản cũng đang được đặt ra trên thị trường chứng khoán.

Ông Nguyễn Duy Linh, Tổng giám đốc CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), nhận định thanh khoản là "nhiệt kế của niềm tin và chu kỳ". Sau giai đoạn giao dịch sôi động, thanh khoản thị trường chứng khoán đã trở lại vùng thấp và dòng tiền chưa lan tỏa rộng.

Theo ông Linh, dù VN-Index đã tăng khoảng 40% kể từ đầu năm 2025, nhiều nhà đầu tư vẫn chưa tạo được lợi nhuận. Khoảng cách giữa diễn biến của chỉ số và hiệu quả đầu tư thực tế cho thấy cơ hội sinh lời chưa được phân bổ đồng đều. Khi nhà đầu tư chưa nhìn thấy đủ cơ hội đầu tư, mức độ sẵn sàng giải ngân cũng sẽ giảm xuống.

Những diễn biến này cho thấy vấn đề của thị trường không chỉ nằm ở quy mô của dòng tiền mà nằm ở khả năng tạo thanh khoản và cơ chế luân chuyển vốn trong toàn hệ thống.

Thiết kế lại “vòng đời” của đồng vốn

Nếu điểm nghẽn nằm ở vòng quay của đồng vốn, lời giải cũng cần bắt đầu từ việc thiết kế lại hành trình của dòng vốn.

Theo ông Bùi Thành Trung, để khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, thị trường cần hình thành những cơ chế giúp vốn có thể đi vào, xoay vòng và thoái ra hiệu quả hơn.

Ở giai đoạn đầu, mô hình Quỹ đầu tư mạo hiểm TP.HCM được ông Trung đánh giá là một tín hiệu tích cực khi kết hợp vốn góp của Nhà nước và khu vực tư nhân nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tiếp cận nguồn vốn ban đầu.

Tuy nhiên, thị trường vẫn còn thiếu nguồn vốn cầu nối cho các doanh nghiệp đã chứng minh được mô hình hoạt động nhưng chưa đủ điều kiện tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Theo đó, nhiều doanh nghiệp mong muốn tiếp cận các khoản vốn bắc cầu trong thời gian từ 6 - 18 tháng để chuẩn bị cho những vòng gọi vốn tiếp theo mà không phải pha loãng cổ phần quá sớm.

Từ thực tế đó, Thiên Việt đã đề xuất nghiên cứu mô hình quỹ bảo lãnh cho doanh nghiệp nhằm hỗ trợ tiếp cận vốn vay ngân hàng trong ngắn hạn.

Chúng tôi thấy điểm nghẽn lớn nhất thực ra nằm ở làm thế nào các nhà đầu tư, kể cả nhà đầu tư nước ngoài cũng như nhà đầu tư nội địa, tìm được điểm thoái vốn cũng như làm thế nào mà dòng vốn được xoay chuyển một cách bền vững hơn và nhanh hơn.

Một mắt xích quan trọng khác là việc hình thành các thị trường hỗ trợ thanh khoản cho cổ phiếu tư nhân và các quỹ đầu tư mạo hiểm. Khi có thêm các sân chơi minh bạch hơn, doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ dễ dàng gặp nhau hơn, khoảng cách trong định giá được thu hẹp và cơ hội thoái vốn cũng trở nên rõ ràng hơn.

Ở góc độ thị trường chứng khoán, các chuyên gia cũng đồng thuận khi cho rằng cần tiếp tục nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường, thu hút thêm các doanh nghiệp thuộc những lĩnh vực tăng trưởng mới và phát triển các sản phẩm có tính thanh khoản cao.

Ông Đặng Thành Tâm, Chủ tịch Tổng công ty Phát triển đô thị Kinh Bắc, cho rằng khả năng thu hút dòng vốn dài hạn phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng doanh nghiệp trên thị trường. Các doanh nghiệp niêm yết cần nâng chuẩn quản trị và minh bạch hơn để củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Trong khi đó, ông Trịnh Hoài Giang, Tổng giám đốc CTCP Chứng khoán TP.HCM, cho rằng chiến lược phù hợp là tập trung phát triển một số sản phẩm trọng tâm có khả năng hấp thụ tốt thay vì dàn trải quá nhiều sản phẩm mới.

Suy cho cùng, một thị trường vốn hiệu quả không được đo bằng quy mô của dòng tiền đang hiện hữu mà được quyết định bởi khả năng luân chuyển của đồng vốn trong nền kinh tế.

Việt Nam hiện không thiếu vốn cho khu vực kinh tế tư nhân. Điều thị trường còn thiếu là những mắt xích giúp dòng vốn được lưu thông nhanh hơn và hiệu quả hơn. Khi vốn có thể đi vào, xoay vòng và thoái ra thuận lợi, khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp sẽ được cải thiện, mở ra dư địa tăng trưởng lớn hơn cho nền kinh tế trong dài hạn.