Loạt doanh nghiệp nhà nước đối mặt nguy cơ hủy niêm yết vì mất tư cách đại chúng

Ủy ban Chứng khoán nhà nước vừa gửi văn bản tới các doanh nghiệp nhà nước và công ty con của doanh nghiệp nhà nước đang niêm yết, đăng ký giao dịch trên Sở Giao dịch chứng khoán, yêu cầu rà soát lại tư cách công ty đại chúng theo các quy định pháp luật mới.

Văn bản ban hành ngày 24/2/2026 nhằm bảo đảm việc áp dụng thống nhất Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, đã được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 56/2024/QH15 và Luật số 68/2025/QH15 về quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Theo quy định hiện hành, một công ty được coi là công ty đại chúng khi là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên, vốn chủ sở hữu tối thiểu 30 tỷ đồng và có ít nhất 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do tối thiểu 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Nếu không còn đáp ứng bất kỳ tiêu chí nào, doanh nghiệp sẽ bị hủy tư cách công ty đại chúng theo khoản 1 Điều 38 Luật Chứng khoán đã được sửa đổi, bổ sung. Đáng lưu ý, với các doanh nghiệp đã niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trước 1/1/2021, nếu đến 1/1/2026 vẫn không đáp ứng điều kiện mới thì sẽ bị hủy tư cách, trừ trường hợp Đại hội đồng cổ đông đã chủ động thông qua việc hủy trước đó.

Tuy vậy, Luật số 68/2025/QH15 cũng dành một cơ chế ngoại lệ cho doanh nghiệp nhà nước đang triển khai kế hoạch cơ cấu lại đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trong thời gian thực hiện kế hoạch này, nếu doanh nghiệp chuyển từ mô hình Nhà nước nắm giữ 100% vốn sang công ty cổ phần niêm yết, đăng ký giao dịch nhưng chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông theo Luật Chứng khoán thì vẫn không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Từ cơ sở pháp lý đó, Ủy ban Chứng khoán nhà nước yêu cầu các doanh nghiệp chủ động đối chiếu, xác định rõ tình trạng đáp ứng điều kiện công ty đại chúng của mình. Với những trường hợp không thuộc diện ngoại lệ theo khoản 7 Điều 59 Luật số 68/2025/QH15, nếu không đạt yêu cầu, doanh nghiệp sẽ bị hủy tư cách theo Luật số 56/2024/QH15 và Thông tư số 19/2025/TT-BTC ngày 5/5/2025.

Cụ thể, trong vòng 15 ngày kể từ khi không còn đáp ứng điều kiện, doanh nghiệp phải gửi thông báo tới Ủy ban Chứng khoán nhà nước kèm danh sách cổ đông do Tổng công ty Lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam cung cấp hoặc do doanh nghiệp tự lập nếu chưa đăng ký cổ phiếu tại đây, cùng báo cáo tài chính năm gần nhất đã kiểm toán. Trong thời gian chờ quyết định chính thức, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của công ty đại chúng.

Đồng thời, doanh nghiệp có trách nhiệm công bố thông tin về việc không còn đáp ứng điều kiện theo quy định về công bố thông tin bất thường trên thị trường chứng khoán.

Sau một năm kể từ thời điểm không đáp ứng điều kiện mà chưa khắc phục được, doanh nghiệp buộc phải nộp hồ sơ đề nghị hủy tư cách công ty đại chúng. Nếu muốn duy trì tư cách này, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch cụ thể để bảo đảm đáp ứng yêu cầu về vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu cũng như số lượng và cơ cấu cổ đông.

Trong thời hạn bảy ngày kể từ khi nhận được thông báo hủy tư cách từ Ủy ban Chứng khoán nhà nước, doanh nghiệp phải công bố thông tin trên website của mình, trên hệ thống công bố thông tin của Ủy ban Chứng khoán và của Sở Giao dịch chứng khoán nơi cổ phiếu đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch, đồng thời thực hiện thủ tục hủy niêm yết hoặc hủy đăng ký giao dịch theo đúng quy định.

Cơ quan quản lý cũng yêu cầu các doanh nghiệp khẩn trương rà soát, báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu và chỉ đạo các công ty con tuân thủ đầy đủ quy định, nhằm bảo đảm tính minh bạch và ổn định của thị trường.

Loạt "ông lớn" chưa đạt chuẩn

Gần đây, nhiều doanh nghiệp quy mô lớn trên thị trường chứng khoán đã lần lượt phát đi thông báo về việc chưa đáp ứng tiêu chí công ty đại chúng theo quy định mới.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc tỷ lệ nắm giữ của cổ đông lớn ở mức quá cao, khiến cơ cấu cổ đông trở nên tập trung và không bảo đảm yêu cầu về tỷ lệ cổ phiếu phân tán ra công chúng.

Tại Tổng công ty Khoáng sản TKV, Tập đoàn công nghiệp Than và khoáng sản Việt Nam hiện nắm giữ tới 98,1% vốn. Ở Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn, Tập đoàn Công nghiệp năng lượng quốc gia Việt Nam sở hữu 92,1% vốn điều lệ.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Tổng công ty Khí Việt Nam, nơi cổ đông lớn nắm 95,76% vốn. Trong khi đó, tại Công ty CP Phân phối khí thấp áp dầu khí Việt Nam, công ty con của đơn vị này, ba cổ đông lớn chiếm phần lớn cổ phần, khiến chỉ khoảng 3,5% vốn thuộc về 1.642 cổ đông. Nhiều doanh nghiệp cho biết đang trao đổi với cổ đông lớn và cơ quan quản lý để tìm giải pháp phù hợp với quy định hiện hành.