Một dân tộc – Một khát vọng – Một kỷ nguyên

Suốt chiều dài lịch sử, mỗi giai đoạn phát triển đều được đánh dấu bởi một tư duy mới. Giữa thời khắc lịch sử năm 1986, đó là sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đầu những năm 1990s, đó là mở cửa và hội nhập quốc tế. Đầu những năm 2000s, đó là công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Với Kỷ nguyên mới tới đây, sự đổi mới của Việt Nam không còn chỉ nằm ở việc lựa chọn một chính sách hay một chương trình hành động mới, mà là sự thay đổi trong cách nhìn về chính mình, về thế giới và về con đường phát triển của dân tộc.

Sau gần bốn thập kỷ Đổi mới, đất nước đã đạt được những thành tựu có ý nghĩa lịch sử, từng bước khẳng định vị thế trong khu vực và trên trường quốc tế. Tuy nhiên, những động lực từng tạo nên thành công của giai đoạn trước đang dần bộc lộ giới hạn.

Trong khi đó, thế giới đang bước vào một chu kỳ cạnh tranh hoàn toàn mới, nơi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và năng lực thích ứng chiến lược trở thành những yếu tố quyết định sức mạnh quốc gia.

Trong bối cảnh ấy, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam là sự khởi đầu của một cách tiếp cận mới đối với phát triển quốc gia trong Kỷ nguyên mới – một khuôn khổ tư duy thống nhất nhằm trả lời câu hỏi: Việt Nam sẽ phát triển bằng nguồn lực nào, theo triết lý nào và hướng tới vị thế nào trong thế kỷ XXI?

Có nhiều cách để tiếp cận Mô hình phát triển mới của Việt Nam. Có thể bắt đầu từ hệ thống mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn 2045 và định hướng xa hơn nữa; từ các triết lý phát triển, các động lực tăng trưởng, các trụ cột chiến lược hay các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Tuy nhiên, nếu phải cô đọng toàn bộ tinh thần của Nghị quyết trong một thông điệp ngắn gọn, dễ nhớ và có sức lan tỏa, thì đó chính là đổi mới tư duy và những chuyển đổi mang tính chiến lược.

Từ đổi mới tư duy...

Đổi mới tư duy chính là "hồn cốt" của toàn bộ Nghị quyết, đồng thời cũng là tư tưởng xuyên suốt trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kể từ khi được bầu giữ trọng trách người lãnh đạo cao nhất của Đảng vào tháng 8 năm 2024. Đây là sự đổi mới trong cách nhìn về đất nước, về con người, về vai trò của Nhà nước, về động lực của nền kinh tế và về vị trí của Việt Nam trong trật tự thế giới đang định hình lại.

Tinh thần "mới" ấy được thể hiện xuyên suốt từ tầm nhìn, triết lý phát triển và quan điểm chỉ đạo đến hệ thống mục tiêu, động lực, đột phá và các nhiệm vụ chiến lược.

Nếu trước đây, lợi thế cạnh tranh chủ yếu dựa trên lao động giá rẻ, tài nguyên thiên nhiên và mở rộng quy mô đầu tư, thì nay trọng tâm được chuyển sang khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nếu trước đây, quản lý nhà nước chủ yếu nhấn mạnh vai trò điều hành, thì nay chuyển mạnh sang kiến tạo phát triển, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và giải phóng mọi nguồn lực cho phát triển.

Nếu trước đây, tăng trưởng chủ yếu dựa trên khai thác các lợi thế sẵn có, thì nay mục tiêu là kiến tạo những lợi thế cạnh tranh mới có giá trị lâu dài.

...đến bản thiết kế chiến lược cho phát triển

Có thể nói, Nghị quyết đặt ra ba chuyển đổi chiến lược có ý nghĩa nền tảng.

Thứ nhất là chuyển đổi về nguồn lực phát triển, từ nền kinh tế dựa chủ yếu vào vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ sang nền kinh tế dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu.

Thứ hai là chuyển đổi về quản trị phát triển, từ mô hình quản lý phát triển sang mô hình kiến tạo phát triển, trong đó Nhà nước không chỉ quản lý mà còn tạo lập môi trường, thể chế và niềm tin để các chủ thể phát huy tối đa năng lực sáng tạo.

Thứ ba là chuyển đổi về cách tạo lập giá trị, từ phát huy lợi thế hiện có sang kiến tạo lợi thế của tương lai; từ cạnh tranh bằng chi phí sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ, sáng tạo và năng lực thích ứng.

Ba chuyển đổi này không tồn tại riêng rẽ mà liên kết với nhau thành một chỉnh thể thống nhất. Chúng phản ánh sự chuyển dịch căn bản trong tư duy phát triển của Việt Nam, từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo và sức chống chịu dài hạn.

Để hiện thực hóa tư duy đó, Nghị quyết xây dựng một kiến trúc phát triển có tính hệ thống, bao gồm ba đặc trưng, bốn triết lý, sáu động lực, bảy năng lực trường tồn, tám trụ cột, bốn năng lực quốc gia và mười lăm ưu tiên chiến lược. Các cấu phần này không phải là những nhóm nhiệm vụ độc lập mà được thiết kế như các mắt xích của một hệ thống phát triển thống nhất, trong đó mỗi thành tố vừa có vai trò riêng, vừa hỗ trợ và cộng hưởng với các thành tố còn lại.

Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên, nhiều khái niệm như năng lực quốc gia, năng lực lãnh đạo chiến lược, tự chủ chiến lược, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, kinh tế số hay năng lực kiến tạo được đặt ở vị trí trung tâm của mô hình phát triển. Điều đó cho thấy mục tiêu không chỉ là tăng trưởng nhanh hơn mà còn là nâng cao chất lượng phát triển và năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Ở góc độ rộng hơn, Nghị quyết cũng phản ánh sự thay đổi trong cách Việt Nam nhìn nhận vị trí của mình trong thế giới. Hội nhập quốc tế không còn được hiểu đơn thuần là mở cửa thị trường hay thu hút đầu tư nước ngoài, mà trở thành quá trình tham gia chủ động vào việc kiến tạo các chuỗi giá trị, chuỗi đổi mới sáng tạo và các không gian hợp tác mới của khu vực và toàn cầu. Tự chủ chiến lược vì thế không đồng nghĩa với khép kín, mà là năng lực hội nhập sâu rộng trên nền tảng nội lực ngày càng vững mạnh.

Chính vì vậy, Mô hình phát triển mới không chỉ mang ý nghĩa đối với khu vực công hay hệ thống chính trị. Đây cũng là tín hiệu quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp, các nhà đầu tư trong và ngoài nước, các cơ sở nghiên cứu, trường đại học cũng như toàn xã hội. Khi định hướng phát triển quốc gia thay đổi, chiến lược đầu tư, chiến lược đổi mới công nghệ, chiến lược phát triển nguồn nhân lực và chiến lược hội nhập của từng tổ chức cũng sẽ cần thay đổi theo.

Nghị quyết là "bản thiết kế chiến lược" cho giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam và đã được chuyển hóa thành hành động cụ thể ở mọi cấp, mọi ngành và mọi chủ thể của nền kinh tế với Chương trình hành động số 33-CTr/TW ngày 28/7/2026. Đích đến của mô hình mới không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP, mà còn bằng năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực, sức chống chịu của nền kinh tế, chất lượng thể chế, hiệu quả quản trị quốc gia và khả năng tạo dựng những lợi thế cạnh tranh mới cho nhiều thập kỷ tới.

Phát biểu tại Hội nghị Trung ương lần thứ ba (ngày 20/7/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã cô đọng tinh thần các chuyển đổi chiến lược thành bốn trọng tâm có tính liên kết, tạo thành một chỉnh thể phát triển thống nhất. Đó là logic vận hành của toàn bộ mô hình phát triển mới: tổ chức và con người tạo năng lực hành động; không gian và thể chế khơi thông nguồn lực; mô hình phát triển chuyển nguồn lực thành năng suất, của cải và chất lượng sống; năng lực phòng ngừa và bảo vệ giữ cho quá trình đó an toàn, liên tục, bền vững.

Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 là một niềm tin mới: một dân tộc chỉ có thể bước vào kỷ nguyên mới khi dám thay đổi tư duy, dám kiến tạo những lợi thế của tương lai và dám đặt khát vọng phát triển của mình trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Khi những chuyển đổi ấy được dẫn dắt bằng bản lĩnh của Đảng, hiệu lực của Nhà nước, sự đồng hành của doanh nghiệp và khát vọng của toàn dân tộc, Việt Nam sẽ từng bước xây dựng năng lực trường tồn quốc gia – một quốc gia đủ bản lĩnh để vượt qua những biến động của thời đại, đủ sức sáng tạo để nắm bắt tương lai và đủ nội lực để phát triển phồn vinh qua nhiều thế hệ.