Net Zero là gì? Giải thích “phát thải ròng bằng 0” dễ hiểu và đúng chuẩn

Net Zero là gì? Phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) dễ hiểu nhất

Net Zero là gì? Net Zero (phát thải ròng bằng 0) là trạng thái mà lượng khí nhà kính do con người phát ra được cân bằng bởi lượng khí nhà kính được loại bỏ khỏi khí quyển trong một khoảng thời gian xác định.

Nói ngắn gọn: giảm phát thải càng sâu càng tốt, và phần còn lại khó tránh thì trung hoà bằng “loại bỏ” (removals) để tổng “ròng” về 0.

Định nghĩa chuẩn quốc tế: Net Zero dựa trên “phát thải” và “loại bỏ”

IPCC (Uỷ ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu) định nghĩa “net zero” theo logic phát thải (emissions) - loại bỏ (removals) và nhấn mạnh yếu tố “trong một giai đoạn” (over a specified period).

Trong khi đó, Hiệp định Paris đặt mục tiêu dài hạn theo hướng cân bằng giữa phát thải do con người gây ra và hấp thụ/loại bỏ bằng các “bể hấp thụ” (sinks) trong nửa sau thế kỷ.

Net Zero khác gì “zero emissions”, “carbon neutral”, “climate neutral”?

Zero emissions (0 phát thải tuyệt đối): gần như không phát thải (rất khó/không thực tế với nhiều ngành trong ngắn hạn).

Net Zero (phát thải ròng bằng 0): vẫn có phát thải, nhưng được cân bằng bằng loại bỏ.

Carbon neutral / climate neutral (trung hòa carbon / trung hòa khí hậu): trên thực tế truyền thông có thể được dùng rất rộng, đôi khi bị hiểu thành “mua bù trừ là xong”. Vì vậy khi gặp các cụm này, bạn phải kiểm tra phạm vi, quy tắc tính, và chất lượng bù trừ/loại bỏ.

Net Zero áp dụng cho ai? (quốc gia - doanh nghiệp - sản phẩm)

Net Zero chỉ “đúng nghĩa” khi nói rõ ranh giới áp dụng:

1) Với doanh nghiệp: thường nói theo Scope 1-2-3

GHG Protocol phân loại phát thải doanh nghiệp thành:

- Scope 1: phát thải trực tiếp từ nguồn thuộc sở hữu/kiểm soát

- Scope 2: phát thải gián tiếp từ điện/nhiệt/hơi mua vào

- Scope 3: các phát thải gián tiếp khác trong chuỗi giá trị (thượng nguồn & hạ nguồn)

2) Với sản phẩm/dịch vụ: hay dùng ranh giới “vòng đời”

Từ nguyên liệu → sản xuất → vận chuyển → sử dụng → thải bỏ (tuỳ chuẩn áp dụng và mục tiêu công bố).

“Đạt Net Zero” trong thực tế cần làm gì?

Một cách hiểu phổ biến và chặt chẽ (đặc biệt trong doanh nghiệp) là: không được “nhảy cóc” sang bù trừ, mà phải:

- Đo đếm phát thải hiện trạng (baseline) theo ranh giới rõ ràng (ví dụ Scope 1-2-3).

- Giảm phát thải thực (hiệu quả năng lượng, điện hoá, đổi nhiên liệu, tối ưu quy trình, thiết kế sản phẩm, thay đổi chuỗi cung ứng…).

- Với phần phát thải còn lại (residual emissions) khó loại bỏ: trung hoà bằng loại bỏ carbon bền vững/permanent removals.

Ví dụ, SBTi (Science Based Targets initiative) nêu logic “đạt net-zero ở cấp công ty” theo hướng: phải cắt giảm rất sâu (thường >90%) và chỉ khi đã đạt mục tiêu dài hạn mới trung hoà phần residual bằng loại bỏ carbon lâu bền.

Net Zero có phải “mua tín chỉ carbon là xong” không?

Không nên hiểu như vậy.

Bù trừ (offset/credit), như tín chỉ carbon, có thể là một phần của chiến lược khí hậu, nhưng nếu dùng để “thay” cho cắt giảm phát thải thật thì dễ rơi vào rủi ro greenwashing (tẩy xanh).

Nhiều khung uy tín nhấn mạnh: giảm phát thải sâu là ưu tiên số 1, còn cơ chế trung hoà là để xử lý phần phát thải còn lại.

Net Zero ở Việt Nam: cam kết và khung chính sách đang hình thành ra sao?

Việt Nam đã công bố mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và tiếp tục tái khẳng định thông điệp này trong các phát biểu chính thức.

NDC (đóng góp quốc gia tự nguyện) cập nhật 2022 (đệ trình UNFCCC - Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu) cho biết việc thực hiện NDC phù hợp với định hướng mục tiêu net zero nêu trong chiến lược khí hậu dài hạn.

Về công cụ thị trường, Việt Nam có Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon.

Sau đó, Chính phủ ban hành Nghị định 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan (có hiệu lực từ 01/08/2025).

Đồng thời có Quyết định 232/QĐ-TTg (24/01/2025) phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam.

Checklist nhanh cho doanh nghiệp: đọc “Net Zero” sao cho không bị hiểu sai

1. Cam kết Net Zero của ai (công ty mẹ/đơn vị thành viên/nhà máy/sản phẩm)?

2. Phạm vi: Scope 1-2 hay gồm cả Scope 3?

3. Mốc thời gian: năm đích, mốc trung gian (2025/2030/2040…)?

4. Kế hoạch cắt giảm “thực” là gì (công nghệ, đầu tư, chuyển đổi năng lượng…)?

5. Phần residual còn lại là bao nhiêu và xử lý bằng cách nào?

6. Có MRV/kiểm chứng độc lập không (đảm bảo số liệu và tuyên bố)?

7. Công bố minh bạch nguồn dữ liệu, phương pháp tính, giả định?

FAQ: Net Zero là gì? (5 câu hỏi thường gặp)

1) Net Zero có nghĩa là ngừng phát thải?

Không. Net Zero là cân bằng phát thải và loại bỏ, nên vẫn có phát thải nhưng “ròng” về 0.

2) Vì sao net zero thường gắn với mốc 2050?

Vì các định hướng dài hạn trong Hiệp định Paris và nhiều kịch bản khí hậu thường xoay quanh giai đoạn giữa thế kỷ để đạt cân bằng phát thải - hấp thụ.

3) Scope 3 có quan trọng không?

Quan trọng với nhiều ngành vì Scope 3 nằm trong chuỗi giá trị và có thể chiếm tỷ trọng lớn; GHG Protocol định nghĩa rõ Scope 3 là các phát thải gián tiếp ngoài Scope 2 trong chuỗi giá trị.

4) SBTi nói gì về “đạt net-zero” ở cấp công ty?

Nhấn mạnh phải cắt giảm sâu trước, rồi mới trung hoà residual emissions bằng loại bỏ carbon lâu bền.

5) Việt Nam đã có khung thị trường carbon chưa?

Có nền tảng chính sách qua Nghị định 06/2022, cập nhật bởi Nghị định 119/2025, và Đề án theo Quyết định 232/2025.