Ngân hàng lãi lớn quý II nhưng bộ đệm dự phòng nợ xấu ngày càng mỏng

Báo cáo cập nhật ngành ngân hàng vừa được SSI Research công bố cho thấy bức tranh kinh doanh quý II/2026 mang hai gam màu đối lập. Lợi nhuận của các ngân hàng tăng trưởng mạnh nhờ tín dụng mở rộng, biên lãi ròng phục hồi và thu nhập ngoài lãi cải thiện. Phía sau kết quả khả quan này, chất lượng tài sản lại bộc lộ thêm những dấu hiệu suy yếu.

Theo SSI Research, tổng lợi nhuận trước thuế của 13 ngân hàng trong phạm vi nghiên cứu đạt 95.700 tỷ đồng trong quý II, tăng 27,6% so với cùng kỳ và 20,3% so với quý trước.

Lũy kế sáu tháng đầu năm, nhóm ngân hàng này hoàn thành khoảng 49,4% dự báo lợi nhuận trước thuế cả năm của SSI, nhìn chung vẫn phù hợp với kỳ vọng.

Lợi nhuận tăng mạnh nhưng phân hóa

Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước đóng góp đáng kể vào mức tăng trưởng chung. Vietcombank ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý II tăng 58% so với cùng kỳ; VietinBank tăng 22% và BIDV tăng 20%.

Trong nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, những ngân hàng còn nhiều dư địa tăng trưởng tín dụng đạt kết quả nổi bật. Lợi nhuận của VPBank tăng 76%, HDBank tăng 51% và MB tăng 41% so với cùng kỳ. Ở chiều ngược lại, Sacombank là trường hợp kém khả quan nhất khi lợi nhuận giảm 44%.

Theo SSI Research, kết quả toàn ngành vượt kỳ vọng chủ yếu nhờ đóng góp của Vietcombank, VietinBank và BIDV. Các động lực chính đến từ thu nhập lãi thuần tăng, thu nhập ngoài lãi cải thiện và chi phí tín dụng giảm.

Tăng trưởng tín dụng tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Tổng dư nợ của nhóm ngân hàng được theo dõi tăng 5,3% trong quý II, đưa mức tăng từ đầu năm lên 9,1%.

Dòng tín dụng có sự phân hóa rõ rệt. VPBank, HDBank và Techcombank ghi nhận mức tăng trưởng tín dụng khoảng 11–12% so với quý trước, trong khi MB tăng 9,6%.

Ngược lại, các ngân hàng thương mại nhà nước tăng trưởng thận trọng hơn. Tín dụng tại VietinBank và BIDV chỉ tăng khoảng 3%, còn dư nợ cho vay của Vietcombank gần như đi ngang, với mức tăng 0,2% so với quý trước.

SSI Research cho rằng các ngân hàng này đang chủ động dành hạn mức tín dụng cho những dự án hạ tầng quốc gia quy mô lớn, dự kiến được đẩy mạnh trong nửa cuối năm nay.

Biên lãi ròng (NIM) bình quân của nhóm ngân hàng được theo dõi tăng từ 3,04% trong quý I lên 3,22% trong quý II, tương đương mức cải thiện 18 điểm cơ bản so với quý trước.

Đà phục hồi này đến từ việc các ngân hàng chuyển một phần chi phí huy động gia tăng sang lãi suất cho vay, đồng thời nâng tỷ trọng các khoản vay trung và dài hạn có lợi suất cao hơn.

Trong quý II, lợi suất tài sản tăng 74 điểm cơ bản, cao hơn mức tăng 59 điểm cơ bản của chi phí vốn. Dư nợ trung và dài hạn tăng 6% so với quý trước, trong khi dư nợ ngắn hạn chỉ tăng 3,8%.

Tuy nhiên, trong danh sách này, MSB và VPB là hai ngân hàng duy nhất đi ngược xu hướng này khi ghi nhận NIM lần lượt giảm 29 điểm cơ bản so với quý trước và 13 điểm cơ bản so với quý trước.

Thu nhập ngoài lãi cũng trở thành một động lực quan trọng. Thu nhập từ phí đạt 22.500 tỷ đồng, tăng 54,3% so với cùng kỳ và 27,9% so với quý trước.

Tuy nhiên, mức tăng không diễn ra đồng đều mà tập trung ở một số ngân hàng. Thu nhập phí của Sacombank tăng hơn bốn lần so với quý trước dự kiến nhờ ghi nhận một nguồn thu phí mới từ cho vay hệ sinh thái như phí từ thư tín dụng, thu hộ chi hộ và quản lý dòng tiền.

VIB, VPBank, Techcombank, VietinBank và ACB cũng ghi nhận mức tăng trưởng cao, được hỗ trợ bởi các dịch vụ thư tín dụng (L/C), các dịch vụ tài chính bao gồm bảo lãnh phát hành và phân phối trái phiếu, bancassurance và phí thẻ

Hiệu quả hoạt động của các ngân hàng tiếp tục được cải thiện. Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) giảm xuống 28,2%, từ mức 29,4% trong quý I và 32,6% vào quý IV/2025. Điều này do chi phí hoạt động tăng 10,2% so với cùng kỳ, thấp hơn đáng kể mức tăng 21,2% của tổng thu nhập hoạt động.

Nợ xấu tăng nhanh hơn tín dụng

Trái ngược với đà tăng trưởng lợi nhuận, chất lượng tài sản của các ngân hàng dần xuất hiện dấu hiệu suy yếu.

Quy mô nợ xấu của nhóm ngân hàng được theo dõi tăng 21,4% so với đầu năm, cao hơn đáng kể mức tăng 9,1% của dư nợ tín dụng. Do nợ xấu tăng nhanh hơn tín dụng, tỷ lệ nợ xấu tăng từ 1,88% trong quý I lên 1,97% trong quý II. Theo SSI Research, đây là mức cao nhất ghi nhận trong quý II kể từ năm 2020.

Nợ xấu tăng mạnh tại một số ngân hàng như VietinBank, Sacombank, HDBank và BIDV. Trong đó, nợ xấu của VietinBank tăng 21,8% so với quý trước; HDBank tăng 17,6%; Sacombank tăng 15,6% và BIDV tăng 7,2%.

Nợ nhóm 2, thường được xem là chỉ báo sớm về nguy cơ phát sinh nợ xấu, cũng tăng 31,6% so với đầu năm và 17,5% so với quý trước. Nợ nhóm 2 của Sacombank tăng gấp 2,8 lần, còn HDBank tăng gấp hai lần chỉ trong một quý.

Áp lực chất lượng tài sản hiện tập trung nhiều hơn tại Sacombank và HDBank, trong khi tình hình tại phần lớn ngân hàng còn lại tương đối ổn định.

Dù chi phí dự phòng tăng 22,6% so với cùng kỳ, tốc độ gia tăng nợ xấu khiến tỷ lệ bao phủ tiếp tục suy giảm.

Tỷ lệ bao phủ nợ xấu của nhóm ngân hàng được theo dõi giảm từ 95% trong quý II/2025 xuống 86% trong quý I và khoảng 83% trong quý II/2026. Diễn biến này cho thấy bộ đệm dự phòng dành cho nợ xấu đang mỏng dần, dù lợi nhuận báo cáo vẫn tăng trưởng cao.

Một trong những vấn đề được SSI Research lưu ý là mặt bằng lãi suất cho vay đang duy trì ở mức cao, đặc biệt trong phân khúc vay mua nhà.

Lãi suất thả nổi của các khoản vay mua nhà hiện phổ biến khoảng 12–14% một năm. Việc tái định giá những khoản vay hiện hữu lên mặt bằng lãi suất mới góp phần cải thiện lợi suất tài sản và biên lãi của ngân hàng, nhưng đồng thời làm tăng nghĩa vụ trả nợ của khách hàng.

Tín dụng mua nhà có dấu hiệu chững lại ngay tại những ngân hàng còn nhiều hạn mức tăng trưởng. Dư nợ mua nhà của VPBank chỉ tăng 2,4% so với quý trước, HDBank gần như đi ngang, trong khi Techcombank giảm 1,4%.

Trong khi nhu cầu vay mua nhà suy yếu, tín dụng dành cho chủ đầu tư bất động sản lại tăng 22% so với quý trước. Cho vay lĩnh vực dịch vụ tài chính, chủ yếu dành cho các công ty chứng khoán, cũng tăng 20%, với ít nhất 42.600 tỷ đồng tín dụng mới được giải ngân trong quý II.

Ở phía nguồn vốn, tổng tiền gửi tăng 5,3% trong quý II, tương đương tốc độ tăng tín dụng. Tuy nhiên, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tiền gửi vẫn ở mức cao 102,4%, cho thấy áp lực huy động vốn chưa hoàn toàn được giải tỏa.

Nhiều ngân hàng đã tìm thêm nguồn vốn trung và dài hạn thông qua phát hành chứng chỉ tiền gửi và vay quốc tế. VPBank huy động 1,44 tỷ USD, HDBank huy động 720 triệu USD và ACB huy động 500 triệu USD từ các nguồn vốn quốc tế.

Theo SSI Research, chi phí huy động nhiều khả năng tiếp tục duy trì ở mức cao trong các quý tới. Khi nguồn tiền gửi được tái định giá theo mặt bằng lãi suất mới, đà phục hồi của biên lãi ròng có thể chịu thêm sức ép.

Các chuyên gia này dự báo lợi nhuận ngành ngân hàng vẫn tăng trưởng tích cực trong nửa cuối năm 2026. Tuy nhiên, sự phân hóa giữa các ngân hàng sẽ ngày càng rõ hơn, phụ thuộc vào sức mạnh nguồn vốn, chất lượng tài sản và khả năng trích lập dự phòng của từng nhà băng.

Bức tranh quý II cho thấy lợi nhuận cao chưa đồng nghĩa với mọi chỉ tiêu sức khỏe đều được cải thiện. Khi nợ xấu tăng nhanh hơn tín dụng và bộ đệm dự phòng liên tục thu hẹp, chất lượng tăng trưởng có thể trở thành phép thử quan trọng hơn quy mô lợi nhuận trong những tháng cuối năm.