Ngân hàng số tiếp đà bứt phá về dữ liệu và AI

Mới đây, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tổ chức sự kiện “Chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026” với chủ đề “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI”. Đây là năm thứ năm liên tiếp sự kiện được tổ chức, trong bối cảnh ngành Ngân hàng đang chuyển sang một giai đoạn mới của quá trình số hóa.

Điểm đáng chú ý tại sự kiện là những kết quả ban đầu của hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro cho khách hàng (SIMO) trong phòng, chống gian lận, lừa đảo trên môi trường số.

Theo NHNN, đến hết ngày 6/8/2026, SIMO đã gửi cảnh báo tới hơn 4,9 triệu lượt khách hàng về các tài khoản thanh toán, ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật. Sau khi nhận cảnh báo, hơn 1,6 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch, với tổng giá trị giao dịch tương ứng hơn 5.500 tỷ đồng.

Hiệu quả bước đầu của SIMO cho thấy yêu cầu đối với chuyển đổi số trong ngân hàng đang thay đổi. Không chỉ cần giúp khách hàng giao dịch nhanh hơn và thuận tiện hơn, hệ thống tài chính số còn phải có khả năng nhận diện rủi ro, ngăn chặn gian lận và bảo vệ khách hàng ngay trong quá trình giao dịch.

Từ số hóa dịch vụ đến khai thác sức mạnh dữ liệu

Phát biểu tại sự kiện, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn cho rằng chuyển đổi số ngành Ngân hàng đang bước vào giai đoạn mới. Trong giai đoạn này, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) cần trở thành nguồn lực quan trọng để nâng cao năng lực quản trị, phát triển sản phẩm, kiểm soát rủi ro và cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Theo Thống đốc, sau 5 năm thực hiện kế hoạch chuyển đổi số, ngành Ngân hàng đã đạt nhiều kết quả về hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng thanh toán, xây dựng dữ liệu và mở rộng dịch vụ số.

Tuy nhiên, số hóa càng sâu rộng cũng kéo theo những thách thức mới, đặc biệt về an ninh mạng, gian lận trên môi trường số, bảo vệ dữ liệu cá nhân và kiểm soát việc ứng dụng AI.

Trước những yêu cầu mới này, Thống đốc yêu cầu toàn ngành tập trung vào 6 nhóm nhiệm vụ. Các trọng tâm gồm tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho ngân hàng số; nâng cấp hạ tầng, chuẩn hóa dữ liệu; thúc đẩy ứng dụng AI thực chất và có trách nhiệm; tăng cường an ninh, an toàn, phòng chống gian lận; phát triển dịch vụ số phục vụ người dân, doanh nghiệp và tài chính toàn diện; đồng thời nâng cao chất lượng nhân lực về dữ liệu, AI, công nghệ và an ninh mạng.

Theo Thống đốc, hiệu quả thực tế phải là thước đo của chuyển đổi số. Vì vậy, mỗi nhiệm vụ cần xác định cụ thể mục tiêu, sản phẩm, người chịu trách nhiệm, nguồn lực và thời hạn hoàn thành.

Những kết quả đạt được trong 5 năm qua cho thấy mức độ phổ cập ngân hàng số tại Việt Nam đã tăng nhanh.

Đến hết năm 2025, gần 89% người dân Việt Nam từ 15 tuổi trở lên có tài khoản thanh toán. Tại nhiều tổ chức tín dụng, hơn 95% giao dịch đã được thực hiện qua các kênh số.

Quy mô thanh toán không dùng tiền mặt cũng tăng mạnh, với giá trị giao dịch hiện tương đương hơn 28 lần GDP. Giai đoạn 2021 đến 2025, số lượng giao dịch tăng bình quân 58,86% mỗi năm, trong khi giá trị giao dịch tăng bình quân 24,36% mỗi năm.

Xu hướng này tiếp tục trong năm 2026. Trong 6 tháng đầu năm, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,28% so với cùng kỳ năm trước, còn giá trị giao dịch tăng 12,24%.

Hạ tầng phục vụ các giao dịch này cũng được mở rộng. Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng tiếp tục vận hành ổn định. Các hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử được mở rộng kết nối với nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục và giao thông.

Thanh toán QR cũng đang vượt ra ngoài phạm vi thị trường nội địa. NHNN đã triển khai hợp tác thanh toán bán lẻ song phương qua QR với Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore, đồng thời tiếp tục mở rộng với một số quốc gia khác.

Dữ liệu khách hàng được chuẩn hóa trên quy mô lớn

Nếu hạ tầng thanh toán là phần “đường ray” của ngân hàng số, dữ liệu là nền tảng để các dịch vụ này vận hành ngày càng thông minh. NHNN cho biết ngành Ngân hàng đang tiếp tục xây dựng và nâng cấp hạ tầng dữ liệu theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Trong quá trình phối hợp với Bộ Công an triển khai Đề án 06, ngành Ngân hàng đã đẩy mạnh làm sạch dữ liệu, xác minh thông tin khách hàng và triển khai đối chiếu sinh trắc học.

Đến ngày 31/7/2026, hơn 167,8 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,78 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức đã được đối chiếu sinh trắc học thành công thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID.

Việc chuẩn hóa dữ liệu trên quy mô lớn không chỉ phục vụ xác thực danh tính. Đây còn là cơ sở để các ngân hàng phát triển sản phẩm mới, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và từng bước đưa dữ liệu vào các mô hình ngân hàng thông minh.

Trong quá trình này, NHNN xác định 5 trụ cột gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu và Đề án 06. Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của ngành Ngân hàng hiện bao gồm 105 nhiệm vụ trọng tâm.

Một hướng khác của chuyển đổi số là cải cách hành chính, qua đó giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

NHNN cho biết đã đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 269/298 thủ tục hành chính, tương đương 90,3%, đồng thời cắt giảm 255 điều kiện kinh doanh.

Trong năm 2025, NHNN đưa thêm 32 dịch vụ công lên mức toàn trình, nâng tổng số dịch vụ công toàn trình lên 57 dịch vụ. Nhờ đó, 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện liên quan đến doanh nghiệp đã được nâng cấp lên dịch vụ công toàn trình.

Cùng với cải cách thủ tục, ngành Ngân hàng cũng thúc đẩy các hoạt động phổ cập kỹ năng số và khuyến khích sáng kiến. Phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai trong toàn ngành. Năm 2025, các đơn vị trong ngành ghi nhận khoảng 1.460 sáng kiến. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, 51 đơn vị đã ghi nhận 200 sáng kiến số.