Ngành thủy sản báo lãi lớn nhưng vẫn chưa hết rủi ro

Công ty CP Vĩnh Hoàn vừa công bố báo cáo tài chính quý I/2026, ghi nhận doanh thu hợp nhất đạt 2.955 tỷ đồng, tăng 12%, lợi nhuận sau thuế 266 tỷ đồng, tăng mạnh tới 38% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trong đó, mảng cá tra, lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của Vĩnh Hoàn, tăng trưởng hơn 14% về doanh thu và chiếm tới 55% cơ cấu doanh thu của công ty. Đây là động lực chính giúp “nữ hoàng cá tra” đạt kết quả khởi sắc quý đầu năm, trong bối cảnh nguồn cung ứng cá minh thái – loại cá thịt trắng cạnh tranh trực tiếp với cá tra – sụt giảm mạnh.

Cũng được hưởng lợi từ nhu cầu thị trường thế giới là Công ty CP Thủy sản Nam Việt (Navico), với doanh thu thuần tăng 66% lên 1.845 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế tăng mạnh 48% lên 195 tỷ đồng.

Ngoài cá tra, Nam Việt được biết đến là doanh nghiệp đang đẩy mạnh xuất khẩu cá rô, loại cá thịt trắng đang ngày càng được ưa chuộng để thay thế những sản phẩm cá thịt trắng đắt tiền khác, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chịu nhiều áp lực.

Bức tranh tươi sáng cũng thể hiện trên báo cáo tài chính của nhóm doanh nghiệp chuyên xuất khẩu tôm. Trong đó, Công ty CP Thủy sản Sao Ta ghi nhận lợi nhuận sau thuế tăng mạnh 34,6% lên 50,7 tỷ đồng quý I/2026, bất chấp việc doanh thu giảm gần 30% so với cùng kỳ, về xấp xỉ 1.400 tỷ đồng.

Theo báo cáo giải trình của PAN Group, công ty mẹ của Sao Ta, mức giảm mạnh về doanh thu do doanh nghiệp chủ động hạn chế xuất khẩu sang thị trường chủ lực là Mỹ, trong giai đoạn chờ kết quả xử phạt chống bán phá giá. Mặt khác, dịch bệnh ảnh hưởng đến nguồn tôm nguyên liệu đầu vào cũng khiến doanh thu của Sao Ta tụt dốc.

Dù vậy, nhờ tự chủ được nguồn nguyên liệu, Sao Ta tối ưu hóa được chi phí. Mức lãi tăng mạnh, theo giải trình của Sao Ta, đến từ việc quyết toán vụ nuôi tôm cuối năm 2025 có kết quả tốt.

Đối thủ của Sao Ta là Công ty CP Tập đoàn thủy sản Minh Phú ghi nhận lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp quý I/2026 tăng đột biến gấp 12 lần so với cùng kỳ 2025, đạt gần 215 tỷ đồng, trong khi doanh thu tăng hơn 98% lên 5.700 tỷ đồng.

Cú bứt phá lấy lại vị thế của “vua tôm” Minh Phú đến từ việc kiểm soát tốt dòng tiền, tập trung phân phối các mặt hàng giá trị gia tăng, qua đó biên lợi nhuận được cải thiện đáng kể.

Kết quả kinh doanh Sao Ta và Minh Phú thể hiện khả năng thích ứng mạnh mẽ của doanh nghiệp tôm, trong bối cảnh áp lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế gia tăng, thị trường chủ lực là Mỹ vẫn ẩn chứa nhiều thách thức các biện pháp phòng vệ, bảo hộ thương mại.

Nhiều ẩn số ngành thủy sản chờ lời giải

Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 4,67 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ. Kết quả này cộng với thông tin tài chính tích cực của những doanh nghiệp đầu ngành cho thấy đà phục hồi khả quan của ngành thủy sản.

Dù vậy, theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), diễn biến thực chất không hoàn toàn thuận lợi khi các đơn hàng trở nên thận trọng hơn, sự phân hóa giữa các thị trường ngày càng rõ nét.

Đáng chú ý, xu hướng tăng tiêu chuẩn và bảo hộ thương mại khiến ngành thủy sản gặp khó, thể hiện rõ nét qua việc kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Mỹ giảm tới 10%, sang EU giảm 2,2% trong 5 tháng đầu năm.

Đây là hai thị trường “tích cực” nhất trong việc ban hành các chính sách phòng vệ thương mại, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, phát triển bền vững và chống khai thác bất hợp pháp.

Với ngành tôm, áp lực lớn nhất đến từ vụ kiện chống bán phá giá tôm nước ấm từ Việt Nam sang Mỹ. Mức thuế sơ bộ giảm mạnh so với kết quả công bố trước đó nhưng cũng gây gánh nặng đáng kể tới biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Một yếu tố khác là một số thị trường lớn ngày càng ưa chuộng tôm cỡ nhỏ, phản ánh xu hướng tiêu dùng tiết kiệm để ứng phó với diễn biến khó lường của kinh tế toàn cầu.

Xu thế này có thể gây ảnh hưởng không nhỏ tới doanh nghiệp xuất khẩu tôm vốn đang tập trung vào phân khúc cao, các vùng nuôi tôm đang muốn nuôi tôm cỡ lớn để tối ưu giá trị, trong khi các đối thủ cạnh tranh từ Ecuador, Indonesia, Ấn Độ hiện đang tập trung vào phân khúc tôm phổ thông hơn.

Thách thức với ngành cá tra lại đến từ chi phí cá giống, sản xuất, thức ăn, vận chuyển đang tiếp đà tăng từ năm 2025 đến nay, dẫn đến việc nhiều vùng nuôi tỏ ra thận trọng khi mở rộng diện tích.

Năm 2025, các doanh nghiệp cá tra xuất khẩu sang Mỹ được hưởng thuế chống bán phá giá 0%, mở ra nhiều thuận lợi. Tuy nhiên, VASEP cảnh báo, những biện pháp phòng vệ thương mại tại thị trường Mỹ vẫn còn đang là ẩn số.

VASEP dự báo, xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2026 có thể tăng trưởng 8 – 10%, vượt mốc 12 tỷ USD nếu thị trường duy trì được những thuận lợi, tháo gỡ được các vướng mắc phòng vệ thương mại.

Ngược lại, nếu chi phí tuân thủ, chi phí vận chuyển, logistics và những rào cản thương mại tiếp tục kéo dài, tăng trưởng ngành thủy sản giai đoạn về cuối năm sẽ giảm tốc đáng kể, đặc biệt với tôm và nhóm thủy sản khai thác.

Về kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp thủy sản, Chứng khoán Rồng Việt dự báo, mức tăng trưởng về doanh thu và lợi nhuận có thể chậm lại so với năm 2025, với những rủi ro vẫn còn hiện hữu và nhiều biến số thị trường chưa được giải đáp.